Joty ter Kulve was gast op een 5 mei manifestatie in het scheepvaartmuseum te Amsterdam, oa georganiseerd door het Indisch Herinneringscentrum .
Dit was haar rede:
Wat bijzondere om in dit prachtige museum onze Vrijheid te vieren. Op 37 plaatsen in Amsterdam worden verzetshelden herdacht. Mensen die zich verzet hebben tegen racisme en het wegzetten van etnische minderheden. Relevant ook voor vandaag.
5 mei in de geschiedenis zoals wij die hebben beleefd ook een beetje dubbel, in de Pacific waren wij immers nog niet vrij. En toen wij bevrijd werden, rolden we in onze koloniale oorlog. Een golf van herinneringen spoelt over je heen op een dag als vandaag.
Zoveel mensen hebben mij geschreven: ‘Hoe was dat nou op de Johan van Oldenbarnevelt? Mijn oma, mijn moeder was op dat schip, kwam uit Indië, Waarom is het allemaal zo gelopen, de Bersiap, waarom, waarom?’
‘Bootjes’: zo begon het allemaal in de zestiende eeuw. Kleine bootjes die op zoek gingen naar verre landen. Wat een moed en wat een ontberingen voordat ze ergens aankwamen; hoe velen hebben het niet overleefd. Ja, zo begon het ook voor ons.
Ik kreeg dezer dagen een mail van een Indonesische vriend. Hij had een video gezien waarop een landgenoot van hem, op bezoek in ons land, voor de ‘Batavia’ in Lelystad stond en zei: ‘Zo deden de Hollanders dat, ze voeren in kleine bootjes naar ons land en met hun verdeel en heers politiek regeerden ze’.
‘Correct’, zei mijn vriend, ‘maar wat ze in de video vergeten te vertellen is wat een know how van de zeevaart en het bouwen van schepen de Hollanders in al die eeuwen hadden vergaard. Daarvan kunnen wij Indonesiërs ook leren, want ook nu weer staan wij voor een nieuw tijdperk van de technologie . Laten wij de boot niet missen’. En dat geldt natuurlijk voor ons allen.
Het repatriëringsschip Johan van Oldenbarnevelt betekende voor ons het einde van een tijdperk en het begin van een nieuw tijdperk. De Nederlands-Indischen, een kleine gemengde (tjampoer adoep) bevolking van misschien honderdduizend mensen, klein vergeleken bij de honderd en zeventig miljoen inheemse inwoners, verdeeld in de vele stammen en rassen stammen die de duizenden eilanden bevolkten en waarover de Nederlanders heersten.
Een mengkroes van mensen. Inheemsen, Arabieren, Chinezen, Indo’s: velletjes van licht tot donkerbruin. De vermenging is onvermijdelijk. De blanke mannen die in hun scheepjes naar de archipel voeren, ontdekten de Aziatische schoonheden. Zo ontstonden allerlei mengculturen.
Deze vermenging ging gepaard met het gegeven dat de Nederlandse cultuur (het zijn van een onvervalste blanke Nederlander), de deur opende naar vele maatschappelijke en persoonlijke voorrechten, zoals bijv. Onderwijs, Bestuurskunde, Rechtsorde.
De overtocht op de Van Oldenbarnevelt betekende niet alleen een nieuw tijdperk, maar vooral ook – althans voor mij – het even vergeten van de pijn, de verwarring, het lijden, de honger, de angst, de ellende van een afschuwelijke oorlog die eindigde met twee atoombommen, waardoor miljoenen mensen de dood vonden, verminkt en verkoold.
Ik vond het verschrikkelijk om mijn moeder achter te laten, niet wetende wat haar lot zou zijn. Ik wist toen niet dat ik haar dertien jaar niet meer zou zien.
De Van Oldenbarnevelt was na de oorlog omgebouwd tot troepenschip. Uit Amsterdam vertrokken troepen naar Indonesië en uit Batavia repatrianten als ik. De hutten waren omgebouwd tot grote ruimtes met hangmatten. Ik moest de ruimten en toiletten schoonhouden. Een hele klus als het gestormd had.
De reis: ik herinner mij er niet al te veel van. Ik denk dat ik dronken was van Vrijheid, als zoiets kan. We hadden een groep jonge mensen, een gitaar, een scheepsdek, de zee, eten. Elke dag was genieten. Maar ook hard werken om het ruim schoon te houden. De kapitein was heel precies.
Ik dacht ook niet aan de toekomst, aan het feit dat ik in Nederland niemand kende behalve mijn broertje die al eerder was geëvacueerd. Ik had geen geld, alleen de kleren gekregen in Attaca, maar ik was Vrij, ging naar een nieuw land. Ik herinner mij ook niemand meer van de boot, behalve een fotograaf die met de troepen naar Indië was gegaan en naar Holland terugging, hij maakte altijd foto’s van mij. Als ik mij goed herinner was het juni 1951.
De aankomst in IJmuiden, Amsterdam was overweldigend, met al die familieleden van de andere repatrianten op de kade, lachend, huilend.
Voor mij was het een angstig, eenzaam begin, maar dan begint een ander verhaal. Maar ik was een vrij mensenkind, en die vrijheid hoopte ik nooit meer te verliezen.
Joty ter Kulve 5 mei 2017
Amsterdam
Tabé Java van Ronald Nijboer, verschijnt 12 augustus: In 1945 melden duizenden Nederlandse jongens zich aan als oorlogs-vrijwilliger om ‘onze Rijksgenoten in Indië te bevrijden’. Evert-Jan Nijboer, een boerenzoon met weinig toekomst-perspectief en veel idealen, geeft zich op.
Willoughbyland vertelt de fascinerende geschiedenis van Suriname onder Engels bewind – beginnend bij de ontdekkingstochten van Sir Walter Raleigh tot de Nederlandse verovering van Suriname in 1667.
update 11 juni 22.45
.
.
.
.
Vilan zegt: Staatsbegrafenis Van Heutsz. De vraag is: waarom? In mijn lezing onthul ik de verbijsterende achtergrond.
...................
Indisch4ever 