Indisch4ever

De chauffeur in Jakarta was een behulpzame en bescheiden man, hij sprak Engels maar kon zich ook redelijk in het Nederlands uitdrukken. Dat kwam niet alleen door zijn werk voor het Nederlandse bedrijf. Natuurlijk hoor en zie je als chauffeur heel veel en pik je snel wat woorden op. Nee, zijn kennis van het Nederlands had een andere achtergrond. Hij vertelde me dat zijn vader een Nederlandse vlieger was die vlak na de Tweede Wereldoorlog in toen nog Nederlandsch-Indië vloog voor het KNIL. Zijn moeder was Javaanse. Ze waren verliefd en in 1950 werd hij geboren, Remon Wayu, met de naam van zijn moeder, want eigenlijk heette hij Raymond van de Weide met de achternaam van zijn vader. (*)

Toen zijn vader terug moest naar Nederland wilde hij haar en Raymond meenemen, maar haar moeder en zusters hielden haar tegen.

“Dat kon ze toch niet doen, hen achterlaten en naar een ver, onbekend en koud land gaan met het jonge kind.” Vonden ze.

Uiteindelijk moest zijn vader afscheid nemen van zijn vrouw en kind en ging terug naar Nederland. Zijn moeder koos voor Raymond de Indonesische nationaliteit en Raymond van de Weide groeide op als de Indonesiër Remon Wayu.

Dat ging niet gemakkelijk. Politiek en economisch waren het zware tijden. Er was weinig werk, naar school gaan was nauwelijks mogelijk voor arme mensen en je moest voorzichtig zijn met je Nederlandse achtergrond want de ressentimenten jegens de vertrokken Nederlandse overheersers werden door sommige politici aangewakkerd en misbruikt voor eigen doeleinden.

Het lukte hem om naar school te gaan en een rijbewijs te behalen. Voor Indonesische begrippen had hij het niet slecht. Een vaste baan als chauffeur, een klein salaris waar hij net van kon rondkomen en af en toe leuke fooien van de mensen die hij moest rijden. De lange werkdagen en het vaak moeten overnachten in de dienstauto accepteerde hij gelaten. Hij had een lieve vrouw en een prachtige dochter voor wie hij alles over had. Hij hoopte ooit nog eens naar Nederland te kunnen gaan en zijn vader te ontmoeten.

Het was alsof ik de keerzijde van een spiegel zag. Ook ik ben op Java geboren. In dezelfde tijd als de ouders van Raymond stonden mijn ouders voor een vergelijkbare keuze. Mijn vader was tijdens de Tweede Wereldoorlog ook KNIL-militair maar hij was in 1949 uit dienst gegaan en had een redelijk goede baan bij Uitgeverij Noordhoff-Kolff. Mijn moeder wilde echter naar Nederland omdat ze in het jonge en roerige Indonesië geen toekomst zag voor haar gezinnetje. Zij kreeg ook van haar moeder en zuster te horen dat ze beter daar kon blijven, hoe ze in het haar hoofd haalde om hen te verlaten, maar in tegenstelling tot Wayu was ze heel zeker van haar zaak. Ze wilde hoe dan ook met haar man en zoontje naar dat verre, onbekende en koude Nederland. Door te sparen, hun weinige huisraad en sieraden te verkopen probeerden ze het geld voor de overtocht bijeen te krijgen.

In 1954 hadden ze het geld bijeengesprokkeld voor een enkele reis in de goedkoopste klasse van de Johan van Oldenbarnevelt, van Tanjung Priok naar Amsterdam. Een vertrek en definitief afscheid van geboorteland, familie, vrienden en het eenkamerwoninkje.

En zo gebeurde het dat ik in Nederland opgroeide, naar school ging, een goede baan vond, trouwde, kinderen kreeg, een project in Indonesië mocht doen en in 1997 Remon Wayu ontmoette. De persoon die ik zou kunnen zijn geworden als mijn moeder een andere keuze had gemaakt.

(*) namen gewijzigd.
auteur: F.G. Geuther  © 2015

Voor ons vervoer tijdens het project in Jakarta hadden we de beschikking over enkele personenauto’s met chauffeur. Dat lijkt snobistisch maar in Jakarta grenst het aan zelfmoord als je zelf achter het stuur kruipt. Het verkeer is niet alleen waanzinnig druk, maar er rijdt en loopt van alles door elkaar wat maar bewegen kan: luxe en gammele personenauto’s, vrachtwagens en jaren veertig bussen, betjaks, bromfietstaxi’s, handkarren, fietsen, motoren, bromfietsen en wandelaars. Tussendoor als het verkeer even vastzit proberen straatverkopers hun kranten, waterflesjes, souvenirs, pinda’s en wat niet meer te slijten aan de automobilisten. Het verbaasde me dat ze flesjes bronwater ijskoud konden aanbieden terwijl het buiten 40 graden Celsius was. Later zag ik dat ze de flesjes bewaarden in de schaduw van een viaduct in een plastic vuilniszak gevuld met ijs. Wie niet rijk is moet het hoofd koel houden!

In principe rijdt men er links maar dat wordt niet al te nauw genomen en op brede wegen met bijvoorbeeld drie rijstroken rijden gemakkelijk vijf slierten verkeer naast elkaar, soms met slechts een handbreedte tussenruimte! Oversteken dwars door dat verkeer heen vereist doodsverachting maar blijkt ook kinderlijk eenvoudig te kunnen: met je hand zwaaien dat je wilt oversteken en dan tussen het verkeer door laveren, ze minderen vaart of stoppen zelfs om je te laten passeren. Je moet dan wel over stalen zenuwen beschikken.

Maar autorijden niet dus, dat is levensgevaarlijk en als je als buitenlander in een ongeluk verzeild raakt dan wijzen alle omstanders jou als schuldige aan: jij bent immers de rijke buitenlander. Wij werden dus gereden en onze chauffeurs traden op als gids, tolk of als onderhandelaar als we iets wilden kopen. Soms fungeerden ze zelfs een beetje als bodyguard op momenten dat verkopers en bedelaars wat al te opdringerig werden. Ook buiten werktijd als we de stad in wilden, weken de chauffeurs niet van onze zijde. We voelden ons daardoor ongemakkelijk want het kon laat worden en die mannen moesten maar wachten. Ons voorstel dat ze gerust naar huis konden gaan en dat wij een taxi zouden nemen, werd echter zonder discussie afgewezen. Ze vonden zich verantwoordelijk voor onze veiligheid en weken dus niet van onze zijde.

’s Nachts om twee uur terugkomen in het hotel en dan de volgende ochtend om 8 uur weer op weg naar kantoor betekende voor ons een korte nacht maar het was verbazingwekkend dat de chauffeurs dan ook fris als hoentjes klaar stonden. Hoe deden ze dat? Ik wist dat tenminste een van hen buiten Jakarta woonde en dat de rit van zijn huis naar ons hotel een etappewedstrijd was: per bromfiets naar een minibus opstapplaats, met de minibus naar het busstation, overstappen op een bus naar het hoofdkantoor waar de auto’s staan en dan met de auto naar het hotel waar wij verbleven. Minstens twee uur was hij zo onderweg. Onmogelijk dus dat hij ’s nachts naar huis zou zijn gegaan en dan ’s morgens weer terug.
“Hoe doen jullie dat, zo vroeg weer hier zijn?” vroeg ik ze.
“Hotel Volvo meneer”, was het antwoord.

                                          Chauffeur en Hotel Volvo, Jakarta, 1997

Ze sliepen gewoon in de auto! Geen Volvo overigens maar een Toyota, zoals op de foto te zien is.
“Maar hoe wassen jullie je dan en een toilet waar vind je dat?” was onze volgende vraag. Het bleek dat ze een dealtje hadden met iemand van het hotel en dat ze gebruik konden maken van de personeelsdouches en toiletten. Eten was natuurlijk ook geregeld met een vriendje in de hotelkeuken.

Wie ver van zijn woonplek werkt moet uitgeslapen zijn!

auteur: F.G. Geuther © 2015

Beste lezers van Indisch4Ever,

Hartelijk dank voor jullie interesse en reacties na de oproep voor belevenissen op de MS Johan van Oldenbarnevelt die op 13 februari hier werd geplaatst. Het heeft mij aangenaam verrast. Nu we twee weken verder zijn kan ik een terugkoppeling geven over de resultaten.

Het aantal reacties was groot en ze liepen uiteen van uitgebreide verhalen tot korte beschrijvingen van gebeurtenissen en waarnemingen.
Twee uitgebreide verhalen werden geplaatst door Lilian Ashof (reis in 1951) en Ellen (reis in 1958).
De korte beschrijvingen gingen o.a. over: de overtocht betalen door te werken aan boord; aangrijpende sterfgevallen; een omweg via Kaap de Goede Hoop; zware storm in de Golf van Biskaje; nationaliteiten van de bemanning; wc’s op een rij zonder afscheiding; ombouw van het schip voor troepentransport; aan boord verdwaalde kinderen; kinderen die zonder ouders de grote reis maakten; gedwongen vertrek uit Indonesië (de zwarte sinterklaas periode).

We lazen ook over reizen op andere “Indische” schepen beschreven door: Huib, met de Willem Ruys in 1950; Jan Somers, met de Princess Beatrix in 1945 en de Sloterdijk; Eppeson Marawasin met de Zuiderkruis in 1952; Pierre de la Croix, ook de Zuiderkruis; Bokeller, met de Waterman in 1950; Arthur Olive, met de Klipfontein in 1946.
Uitgebreid waren de aanvullende meldingen over de Bandungse bokser Fighting Mieck, door Ronald Willemsen en Bokeller; over 69 verstekelingen op één reis, gemeld door Ellen; over de pijn van het moeten achterlaten van huisdieren, bedienden en vrienden, beschreven door Pierre de la Croix en Huib.

Daarnaast ontving ik kopieën van menukaarten, een krantenbericht met passagiersnamen, een geboorteannonce met geboortetegel en verwijzingen naar passagierslijsten op internet, films op internet en op DVD en informatie op andere websites zoals Javapost.nl. Alles heel informatief.
Muzikale noten waren er ook met teksten van liedjes van het Cocktail Trio en de Blue Diamonds en clips van de Blue Diamonds en de Hearts of Soul!

briefopener 1949, foto J. Hollander

Hoe nu verder?
Op zondagavond 1 maart en 8 maart verschijnen de laatste twee VerreWonderingen.
Ik heb nog vijf korte verhalen voor Indisch4Ever, het eerste verhaal heet “Een Bootreis”.
Dat verhaal gaat over de reis van mijn ouders en mij met de Johan van Oldenbarnevelt naar Nederland.
Het is in 2004 geschreven door mijn vader. Een passende bijdrage voor de oproep naar belevenissen op de JvO en tevens de eerste van de vijf nieuwe verhalen.

Daarna ga ik onder (dek)zeil om alle JvO materiaal nog eens te lezen te laten bezinken.
In mijn eigen JvO dossier zitten verhalen die ik jaren geleden heb ontvangen van lezers van het veteranenblad Checkpoint. Die gaan natuurlijk mee onder het zeil.
Wat er vervolgens uitkomt is koffietoebroekdik kijken, het kan variëren van enkele korte verhalen tot een groter verhaal waarin meerdere gebeurtenissen een plekje vinden.

Wie weet komen er in de tussentijd nog meer MS Johan van Oldenbarnevelt belevenissen los uit de Indisch4Ever lezerskring.
Stuur ze op! Ik blijf nieuwsgierig naar interessante gebeurtenissen.

Al vast bedankt!
Ferry Geuther

Duvelstoejagers
Het fenomeen afdelingsassistent is al lang uit de Neder­landse bedrijven verdwenen. Op de be­drijfs­top na moet iedereen alle klusjes rondom zijn eigenlijke werk zelf doen. Kopiëren, printen, beamer halen en terug­brengen, parkeerplaatsen voor bezoekers reserveren en ga zo maar door. Tijdens een project in Jakarta bleek het ook anders te kunnen. Op elke etage waren twee jongens die als core-business hadden: manus-van-al­les, handyman, duvels­toejager. Kopiëren, printen, defecte notebooks omruilen, bea­mer regelen, verleng­snoer en stekkertjes voor allerlei apparatuur halen, broodjes halen, taxi regelen. You name it they fix it! Dat noem ik pas efficiënt. Ik verwonder me daarom nog steeds waarom hier hoogopgeleide schaarse en dure krachten een belangrijk deel van hun tijd moeten verdoen aan werk wat anderen beter, goedkoper en met meer voldoening kunnen doen.

Respect tonen
Een vergadering organiseren was niet zo moeilijk in Jakarta, iedereen is zeer bereidwillig om deel te nemen. Bij aanvang blijkt echter niet iedereen aanwe­zig te zijn, de een komt wat later, de an­der stuurt een vervanger, weer een ander komt helemaal niet. Het meest verbaasde me het tus­sentijds in- en uitlopen van deelnemers aan een vergadering. Zonder zichtbare aanleiding stappen deelnemers tij­dens een vergadering op of komen er anderen onaange­meld aan de vergadering deelnemen. Het houdt de meetings wel verwonderlijk en onvoorspelbaar. Tijdens een van de besprekingen kwam een eenvoudig man­netje een tijdje bij de deur staan meekijken, glim­lach­end, knik­kend, maar verder geen woord uit­brengend. Later hoorde ik dat het de financiële directeur was die even zijn respect voor het belang van de meeting kwam tonen.

Reispresentjes
De Indonesische collega ging met een brede lach de afdeling langs met een doos vol zoete lekkernijen zoals Ondeh-Ondeh en nodig­de iedereen uit om mee te snoepen.
“Heb je iets te vieren? Ben je jarig?” waren onze eerste vragen.
“Nee”, zei hij, “Ik ben op werkbezoek geweest in Bandung en als je op reis bent geweest neem je toch iets mee voor collega’s op kantoor?”
Een leuke – in dit geval lekkere – traditie die wij niet kennen. Voor mij was het een herkenning van een deel van mijn roots want in mijn familie en kennissenkring is het ook de gewoonte om bij een reis iets mee te nemen voor de thuisblijvers.

Jakarta 1997

Te gewoon om waar te zijn?
Als je in Nederland een gesprek wilt met een directielid van een groot bedrijf dan kost dat eerst veel overredingskracht bij diens poortwachters en daarna mag je slechts hopen op een agendagaatje binnen niet al te lange tijd. Wij waren al vier weken aan het werk bij het Indonesische telecombedrijf en de Nederlandse teamleider had bij de start gezegd dat we ons als team ook zouden voorstellen aan de hoofddirectie van het bedrijf. Het leek echter geen prioriteit te hebben en mijn collega’s vonden het ook niet zo belangrijk. Ik vond het niet gepast dat we al weken aanwezig waren zonder ons voorgesteld te hebben en besloot zelf het initiatief te nemen.

Één telefoontje naar de directiesecretaresse en ziedaar ik mocht diezelfde middag bij de president directeur langskomen. Een dame in een mannenbolwerk als de telecom! Als iemand haar wilde spreken dan was daar blijkbaar reden toe en kreeg dat voorrang. Ze nam uitgebreid de tijd en vond het fijn dat ik de stap had genomen.
Later hoorde ik dat men in het Nederlandse kamp het maar verdacht vond dat ik naar de president directeur was gegaan. Achterdocht alom. Dat ik daarheen ging om kennis te maken en kort iets te vertellen over onze activiteiten, per slot van rekening waren we al een maand in haar bedrijf bezig, dat leek te gewoon om waar te zijn. Maar net als een topvrouw in een mannenbolwerk was het gewoon te waar om ongewoon te zijn.

auteur: F.G. Geuther © 2015

Volksoperahuis:
In haar tocht langs de Nederlandse ex-koloniën, is Het Volksoperahuis aangekomen bij een nieuwe stop: Indonesië. Samen met het Papermoon Puppet Theatre uit Yogyakarta gaat het gezelschap in de nieuwe voorstelling Hete Peper de periode van de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog te lijf; een periode die dit jaar precies 70 jaar geleden begon. Hete Peper is een muziektheatervoorstelling over Indo’s, Nederlanders en Indonesiërs, gemaakt door theatermakers uit beide landen, elk met hun eigen geschiedenis én onze gezamenlijke historie. Begeleid door veel muziek, van krontjong tot rock, en met vindingrijk poppenspel, ontvouwt zich het verhaal van Hete Peper: de geschiedenis van twee geliefden die door de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd een fatale wending kreeg.

Een bezoek aan Indonesië kan natuurlijk niet zonder een bezoek aan Bogor, in het bijzonder de Kebun Raya Bogor, de botanische tuin. De meeste lezers van dit verhaal weten waarschijnlijk wel dat Bogor het vroegere Buitenzorg is, de residentie van de Nederlandse Gouverneurs Generaal. Tegenwoordig is het een presidentieel paleis van de Republik Indonesia. De lovende verhalen van collega’s die Bogor bezocht hadden waren een extra aansporing voor ons team om de botanische tuin bezoeken. Vanuit Jakarta is het nog geen uur rijden en dat maakte het heel geschikt voor een dagtrip.
Op de parkeerplaats maar ook gedurende de wandeling in de tuin werden we meerdere keren aangeklampt door jonge Indonesiërs, studenten vooral, die zomaar met mijn Hollandse collega’s op de foto wilden. Een grappige constatering: onderweg naar een bezienswaardigheid werden mijn collega’s zelf bezienswaardig. Ze voelden zich Bekende Nederlanders zonder bekend te zijn. Ik werd helaas – of gelukkig, het is maar hoe je het bekijkt – niet gevraagd voor een fotoshoot.
Blijkbaar zag ik er te alledaags, te Indonesisch uit! Echt onbekend Nederlander.
Een collega met grote snor en een beetje fors postuur werd door een van de studenten begroet met “you look like Paulus the Boskabouter”. De student bedoelde het vriendelijk grappig maar mijn collega kon er niet om lachen. Wij wel. De bekendheid van de creatie van Jean Dulieu reikte ver!

Maar nu over op de geleerde gids.
Bij de ingang van het park werden de bezoekers zoals overal elders opgewacht door allerlei lieden die hun koopwaar aan de toerist probeerden te brengen en er waren er ook vele die zich aandienden als gids. Vriendelijk wuifden we ze weg, we wilden gewoon met elkaar door de tuin slenteren. Helaas was er één mannetje dat niet weg te krijgen was. Hij bleef zonder uitnodiging gewoon met ons meelopen toen we het park betraden. Bij de eerste de beste fraaie plant die we zagen gaf hij ongevraagd de Latijnse naam, de Indonesische naam en ook nog de Nederlandse naam! Daar keken we van op. Zou hij die namen gewoon uit het hoofd hebben geleerd? We vroegen hem in het Engels naar het hoe en waarom. Hij glimlachte want nu was zijn klusje als gids zo goed als zeker wist hij uit ervaring en antwoordde tot onze verrassing in keurig Nederlands dat hij universitair bioloog was, inmiddels gepensioneerd en nu wat bijverdienend als gids. We mochten zelf weten hoeveel we hem na afloop wilden betalen. Een slimme zet, de bioloog had blijkbaar ook enkele lessen verkooppsychologie gevolgd.

Vrucht met partjes als een mandarijn, Bogor 1997

U begrijpt wel dat wij hem graag als gids namen. Met gevoel voor humor vertelde hij honderduit over de planten, de vruchten, de bomen en de dieren. Wat de dieren betreft maakten de vliegende honden, de Kalongs, grote indruk op mij. Zowel door hun omvang als door het enorme aantal dat als grote druiventrossen hoog in de bomen hing. Inspirators voor Batman.
Het werd een aangename én een leerzame middag in de botanische tuin van Bogor.
Onze hooggeschoolde gids was zeer content met de royale bijdragen die hij van elk van ons ontving en keek alweer uit naar de volgende groep bezoekers die hij zou verbazen met zijn kennis van Tuin, Taal en Toeristen.

auteur: F.G. Geuther   © 2015

Dit verhaal gaat niet over de opleiding tot onderwijzer maar over een andere les die we leerden.
De vergadering op 17 maart 1997, op de 12e verdieping van het kantorencomplex waar het mobiele telefoniebedrijf was gehuisvest, was even onderbroken voor een pauze. De meeste deelnemers zaten nog aan de grote conferentietafel, een enkeling was de zaal uit voor een sanitaire stop en ik stond bij het raam en verwonderde mij over het uitzicht op deze stad. In mensentermen zou je de stad een gespleten persoonlijkheid noemen. Aan deze kant van het gebouw was Jakarta een Indonesisch dorp, 19e eeuws, arm, vuil, chaotisch, analfabetisch. Keek je naar de andere kant dan zag je een stad die in niets voor Los Angeles onderdeed. High-rise gebouwen, high-tech bedrijven, modieus geklede yuppen, limousines, palmen. Intrigerend hoe dat zo naast elkaar kon bestaan.

Opeens ging er een lichte trilling door de vloer, een griezelig gevoel want ik wist dat Java in een aardbevingsgebied ligt, maar misschien was ik gewoon duizelig of waren het zware vrachtwagens die voorbij denderden. “De vloer trilt”, zei ik tegen mijn collega’s die aan de conferentietafel zaten. “Ach nee, dat beeld je je in, wij voelen niets”, was hun antwoord.
Toch bleef ik op mijn hoede en weer trilde de vloer.
Toen stormden enkele Indonesische collega’s de zaal binnen, “earthquake, earthquake”, riepen ze. “We must leave the building, we must leave the building”.
Verbaasd keken we elkaar aan, dat kan toch niet, zo erg is het toch niet? We keken naar buiten en zagen dat uit de andere kantoorgebouwen mensen naar buiten stroomden.
Het leek ons overdreven want we hadden nauwelijks wat gevoeld.
Even later ging een alarm af en beveiligingsmedewerkers kwamen de etages op om iedereen naar buiten te sturen. We pakten onze documenten en notebook computers in en liepen naar de centrale lifthal waar ook de trappen waren. De voorschriften luidden dat bij calamiteiten de trappen gebruikt moest worden, niet de liften. Maar 12 etages naar beneden via de trap met onze pc’s en tassen met documenten was geen aantrekkelijk idee en de lift stond nota bene klaar. We besloten de lift te nemen. Achteraf bezien
een domme keuze want bij uitval van elektriciteit staat zo’n ding stil en zit je als ratten in de val. Gelukkig stonden we in korte tijd beneden. We liepen snel naar buiten, weg van het gebouw. Maar waar waren de chauffeurs die ons terug konden brengen naar het hotel?
Ze bleken hun auto’s die onder het gebouw in een traverse stonden snel weggereden te hebben en hadden zich op een goed zichtbaar punt opgesteld.

18 maart 1997

Die middag en avond zagen we op de televisie de nieuwsberichten. Ten zuidwesten van Java, in de oceaan, was een onderzeese vulkaan actief geworden. Een vloedgolf die daardoor werd veroorzaakt had enkele kustdorpen vernield en de aardbeving had op West Java verscheidene gebouwen beschadigd. Ons gebouw bleek ook licht beschadigd, enkele ruiten waren gebroken en in de muren van de centrale trappenhal waren barsten ontstaan.
Vanaf die dag ging ik met lichte tegenzin naar het kantoor want er konden nog naschokken optreden en mijn vertrouwen in de bouwtechniek aldaar was niet hoog. De constructies moesten weliswaar aan Japanse aardbevingseisen voldoen maar corruptie was een bekend verschijnsel in Indonesië en wie garandeerde me dat alle bouwveiligheidseisen netjes waren opgevolgd?

Het bleef gelukkig bij die ene dag van aardbevingen, dagenlang onderwerp van gesprek in kranten en TV, wij maakten onze klus af en wisten nu hoe beangstigend zelfs een kleine aardbeving kan zijn. We wisten nu ook dat je in geval van ”earthquake, earthquake”, direct moet wegwezen en beter de trap kunt nemen.
Ik had mijn quake school les geleerd.
auteur: F.G. Geuther © 2015

Als uitzendconsultant heb je de neiging om de processen en systemen zoals we die in Nederland kennen als normaal te zien en het zo ook in het buitenland te willen doen.
Een andere taal maar verder gewoon business as usual. Dat bleek in de praktijk vaak anders te moeten zoals we merkten tijdens het project in Jakarta in 1997.

Postcodewerkgelegenheid
Om in Nederland een nieuwe klant te registreren is de postcodecheck een van de standaard controlehandelingen. Nederland is perfect ingedeeld in postcodegebieden en die tabel kan door elk computersysteem worden geraadpleegd om te controleren of de aspirant-klant een correct adres heeft opgegeven. Tik de postcode in en je krijgt de adresgegevens, tik de adresgegevens in en je krijgt de postcode. Het huisnummer is de laatste schakel waarmee iedere woning in Nederland kan worden aangeduid.
Met aanvullende systemen kun je snel nagaan of er iets loos is met die klant op dat adres.
Hoe anders is dat in Indonesië. Zelfs in een stad als Jakarta zijn straatnamen en huisnummers vaak niet voorhanden. De wijk of buurt is dan het meest nauwkeurige gegeven en dat is te weinig om een klant aan een exact adres te koppelen.
Hoe controleer je dan of het adres echt bestaat en of de klant daadwerkelijk woont op het adres dat hij genoemd heeft? De oplossing is simpel. Je stuurt een mannetje op een brommer erheen! Het kost meer tijd dan onze geautomatiseerde postcodecheck maar het werkt. De kosten zijn laag en het is goed voor de werkgelegenheid!

Handje Contantje
Automatische incasso op de bankrekening van een klant is om meerdere redenen heel handig voor de aanbieder van een dienst maar in een land als Indonesië heeft lang niet iedereen een bankrekening. Om geld over te maken vanuit Nederland maken velen dan ook nog gebruik van bedrijven als Western Union.
Ten tijde van ons project was het nog heel gebruikelijk dat de klanten naar een kantoor van het telefoniebedrijf kwamen om ter plekke de rekening contant te voldoen.
Onze processen en systemen waren echter niet berekend op het verwerken van contante betalingen en moesten dus worden aangepast. Een onvoorziene actie die niet alleen extra kosten voor het project meebracht maar ook de planning onder druk zette. Het gaf ons een gevoel van terug in de tijd te moeten gaan.
Handje contantje, back to the past.

Elk nadeel hep sein voordeel
De lage automatiseringsgraad, de gebrekkige adresseringsmogelijkheden, het vaak ontbreken van bankrekeningen, dat alles is vervelend als je snel van start wilt gaan met nieuwe telefoondiensten. Door die nadelen werden andere oplossingen ineens heel aantrekkelijk. De introductie van de pre-paid telefoonkaart was in Nederland voor mobiele telefonie uitgesteld omdat er technisch en commercieel nogal wat haken en ogen aan vast zaten in die tijd. In Indonesië bleek die pre-paid kaart ondanks die haken en ogen toch aantrekkelijk te zijn. Adres, naam en kredietwaardigheid van de klant waren niet nodig, die betaalde gewoon vooraf en kon bellen tot het tegoed op was. Bovendien waren de Indonesiërs heel pragmatisch en slim wat het design en de introductie van al die verschillende kaarten betrof. Geen duur ontwerpbureau en lange doorlooptijd voor de realisatie zoals we gewend waren in Nederland. De operationeel directeur bedacht dat elke provincie een eigen kaart met klederdrachten van die provincie moest krijgen. Dat zou de acceptatie bevorderen en zo geschiedde het. Lang voordat wij hier een mobiele pre-paid kaart kregen had de Indonesiër al een fraai exemplaar op zak!
“Setiap kerugian memiliki keuntungan” een vrije vertaling van Cruijff’s Amsterdamse uitspraak.

auteur: F.G. Geuther © 2015

Werken in een ander land met een andere taal levert niet alleen praktische probleempjes maar kent ook grappige kanten. Flapon en storing zijn twee voorbeelden daarvan.

Flapon bord
Het koloniale verleden van Indonesië is nog terug te vinden in het dagelijkse leven. Zo reden wij eens door een straat waar allerlei bedrijfjes gevestigd waren die zich bezighielden met het opknappen of vervangen van onderdelen van auto’s. Niets bijzonders ware het niet dat sommige uithangborden er zeer Nederlands uitzagen. Zo zag ik onder andere Knalpot, Versnelling en Asbak. Toch werd mijn aandacht pas echt getrokken door het Nederlands aandoende woord Flapon. Het stond op een uithangbord samen met
Bekleding, Karpet en Kap en ik vroeg me af of het een oud Nederlands woord kon zijn.

Jakarta (1997)

Het werd me snel duidelijk toen ik iets verderop een tweede uithangbord zag, ook met Bekleding en Kap maar nu met het woord Plafon. Hier werd waarschijnlijk de plafondbekleding van een auto bedoeld en Flapon was dus gewoon een spelfoutje!
Grappig was ook de gespiegelde N van Flapon. Hopelijk kon deze autospecialist beter bekleden dan schrijven.

Overigens hoorde ik dat universitaire studenten vaak het Nederlands als bijvak nemen om oude boeken en documenten te kunnen raadplegen. Andersom heeft de koloniale tijd zoals we weten ook sporen van de Indonesische taal achtergelaten in het Nederlands zoals piekeren (pikir), kakkies (kaki), soesa (susah), toko, pakkie-an (pakaian) en in de keuken bekenden als sambal (sambel), kroepoek (kerupuk), saté en nasi.

Storing op kantoor
Op het Nederlandse kantoor in Jakarta was het Engels de voertaal maar gesprekken werden ook in het Nederlands of door de Indonesische medewerkers onderling in het Indonesisch gevoerd. Toen ik een faxbericht wilde versturen vroeg ik in het Nederlands aan de secretaresse hoe het ding werkte. Haar aanwijzingen waren helder en ze zette ze ook nog even op papier. Een kind kon de was doen. Ik volgde trouw alle aanwijzingen van het papiertje. Het ding slokte mijn document op maar er gebeurde verder niets, geen telefoonsignaal en geen faxgerochel behalve een melding in het kleine schermpje: Storing. Ik  dacht een foutje gemaakt hebben, dus opnieuw doorliep ik alle stappen. Het resultaat bleef hetzelfde, de melding Storing. “Altijd wat met die dingen”, mopperde ik. Een Nederlandse collega zag me stuntelen en schoot te hulp. Hij deed ook precies wat de secretaresse had opgeschreven maar gelukkig voor mijn zelfvertrouwen verscheen ook nu weer: Storing. Teneinde raad vroegen we een Indonesische assistente om hulp. Ze keek naar de melding en zei “No problem sir, the machine is storing the message in memory
and will send the message as soon as the line is available.” (Geen probleem meneer, het apparaat slaat het bericht op in zijn geheugen en zal het verzenden zodra de telefoonlijn vrij is.)
Het schaamrood steeg naar onze kaken. Het was niet het Nederlandse “storing” maar het Engelse “storing” (opslaan). We hielden ons groot en dankten haar voor haar hulp maar zij had onze klunzigheid wel door al liet ze dat niet merken.
Senior consultants dat waren wij, maar een faxmachine met storing was iets te moeilijk voor ons!
auteur: F.G. Geuther © 2015