VerreWondering: De Keerzijde van de Keuze

De chauffeur in Jakarta was een behulpzame en bescheiden man, hij sprak Engels maar kon zich ook redelijk in het Nederlands uitdrukken. Dat kwam niet alleen door zijn werk voor het Nederlandse bedrijf. Natuurlijk hoor en zie je als chauffeur heel veel en pik je snel wat woorden op. Nee, zijn kennis van het Nederlands had een andere achtergrond. Hij vertelde me dat zijn vader een Nederlandse vlieger was die vlak na de Tweede Wereldoorlog in toen nog Nederlandsch-Indië vloog voor het KNIL. Zijn moeder was Javaanse. Ze waren verliefd en in 1950 werd hij geboren, Remon Wayu, met de naam van zijn moeder, want eigenlijk heette hij Raymond van de Weide met de achternaam van zijn vader. (*)

Toen zijn vader terug moest naar Nederland wilde hij haar en Raymond meenemen, maar haar moeder en zusters hielden haar tegen.

Dat kon ze toch niet doen, hen achterlaten en naar een ver, onbekend en koud land gaan met het jonge kind.” Vonden ze.

Uiteindelijk moest zijn vader afscheid nemen van zijn vrouw en kind en ging terug naar Nederland. Zijn moeder koos voor Raymond de Indonesische nationaliteit en Raymond van de Weide groeide op als de Indonesiër Remon Wayu.

Dat ging niet gemakkelijk. Politiek en economisch waren het zware tijden. Er was weinig werk, naar school gaan was nauwelijks mogelijk voor arme mensen en je moest voorzichtig zijn met je Nederlandse achtergrond want de ressentimenten jegens de vertrokken Nederlandse overheersers werden door sommige politici aangewakkerd en misbruikt voor eigen doeleinden.

Het lukte hem om naar school te gaan en een rijbewijs te behalen. Voor Indonesische begrippen had hij het niet slecht. Een vaste baan als chauffeur, een klein salaris waar hij net van kon rondkomen en af en toe leuke fooien van de mensen die hij moest rijden. De lange werkdagen en het vaak moeten overnachten in de dienstauto accepteerde hij gelaten. Hij had een lieve vrouw en een prachtige dochter voor wie hij alles over had. Hij hoopte ooit nog eens naar Nederland te kunnen gaan en zijn vader te ontmoeten.

verrewonderingdubbeltje

Het was alsof ik de keerzijde van een spiegel zag. Ook ik ben op Java geboren. In dezelfde tijd als de ouders van Raymond stonden mijn ouders voor een vergelijkbare keuze. Mijn vader was tijdens de Tweede Wereldoorlog ook KNIL-militair maar hij was in 1949 uit dienst gegaan en had een redelijk goede baan bij Uitgeverij Noordhoff-Kolff. Mijn moeder wilde echter naar Nederland omdat ze in het jonge en roerige Indonesië geen toekomst zag voor haar gezinnetje. Zij kreeg ook van haar moeder en zuster te horen dat ze beter daar kon blijven, hoe ze in het haar hoofd haalde om hen te verlaten, maar in tegenstelling tot Wayu was ze heel zeker van haar zaak. Ze wilde hoe dan ook met haar man en zoontje naar dat verre, onbekende en koude Nederland. Door te sparen, hun weinige huisraad en sieraden te verkopen probeerden ze het geld voor de overtocht bijeen te krijgen.

In 1954 hadden ze het geld bijeengesprokkeld voor een enkele reis in de goedkoopste klasse van de Johan van Oldenbarnevelt, van Tanjung Priok naar Amsterdam. Een vertrek en definitief afscheid van geboorteland, familie, vrienden en het eenkamerwoninkje.

En zo gebeurde het dat ik in Nederland opgroeide, naar school ging, een goede baan vond, trouwde, kinderen kreeg, een project in Indonesië mocht doen en in 1997 Remon Wayu ontmoette. De persoon die ik zou kunnen zijn geworden als mijn moeder een andere keuze had gemaakt.

(*) namen gewijzigd.
auteur: F.G. Geuther  © 2015

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Gast Pikirans. Bookmark de permalink .

23 reacties op VerreWondering: De Keerzijde van de Keuze

  1. Ferry Geuther zegt:

    VerreWondering: Tenslotte

    Beste lezers en reageerders,
    Het verhaal “De Keerzijde van de Keuze”, was de 10e en laatste aflevering van de VerreWonderingen die zich afspeelden in Indonesië. Ik ben verheugd over de grote interesse en vele reacties op de diverse onderwerpen. Mijn hartelijke dank daarvoor en natuurlijk ook mijn dank aan Boeroeng!

    verrewonderingen_cover

    De paperback met alle VerreWonderingen van Mr. Ferdinand (2e druk, 2010) is te vinden op: http://shop.boekenbent.com/ (zoekterm: geuther)
    Met alle belevenissen en observaties uit Rome, Praag, Jakarta, Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Dublin, Boekarest, New York, Los Angeles, Parijs, Lausanne en Malta. Lichtvoetige berichten over mensen en hun inventiviteit, over kunst, architectuur, armoede, techniek, cultuur en veel meer. 102 bladzijden en veel foto’s.
    Volgende week verschijnt de eerste van vijf andere verhalen van Indische aard.

    Met vriendelijke groet,
    Ferry Geuther

  2. Prachtig, indrukwekkend verhaal. Het laat het verleden van 2 kanten zien.

    • Surya Atmadja zegt:

      Marina Janssen zegt:
      9 maart 2015 om 05:58
      Prachtig, indrukwekkend verhaal. Het laat het verleden van 2 kanten zien.
      —————————————————————————————————
      Juist , voor de verhalen van de “andere” kant is naar mijn smaak nog veel te weinig aandacht geschonken.
      Het is tenslotte onze gezamenlijke verhalen .
      Gelukkig is er een paar Indische en Nederlandse sites die de verhalen van de “andere kant” willen opnemen.

  3. laniratulangi zegt:

    Mooi geschreven. Als U tijd hebt klik eens hier https://lanirat.wordpress.com/2014/08/10/not-really-a-quick-draft/
    bijvoorbaat dank.

    • P.Lemon zegt:

      Geachte mevrouw Ratulangi.
      Bijzonder informatief is de korte levensbeschrijving van uw voorouder mbt
      “Max Havelaar”, Indische Vereeniging & “ETHISCHE POLITIEK”

      Enkele passages….

      ***…a biography on Sam Ratulangie. In this document mention was made about the very early days of the Indische Vereeniging. It showed how those nostalgic Dutch people who once were in Nederlands Indie came together to chit-chat about the time and the memories they had in Indie. The group consisted not only of Dutch pensionars but later also young people from Indie who came to Holland for study.
      Among many others, Sam Ratulangie who arrived in 1913, had to adapt to the new circumstances and had to concentrate first on trying to obtain the means for a living and also on preparing himself to enter the University of Amsterdam to start his study to become a qualified teacher in mathematics.

      For Sam Ratulangie the casual and uninhibited atmosphere among “oppressors” and “the oppressed” at the Indische Vereeniging was mostly reviving. Namely, years before, after finishing his technical education, when he began his career as a technician at the State Railway in a town in West Java he had to face a bitter humiliation. It was hard to accept for a young man who always proofed to be among the best at school to suddenly be treated as unworthy living at the same hostel as his ex-schoolmates because of his skin color. He was not allowed to stay at the hostel as his colleagues, but had to find himself a living quarter somewhere in the kampung. This painful experience of racial discrimination had a profound effect on Sam Ratulangie’s further life. However as with many other creative persons this traumatic happening was turned by Sam into a most enriching encounters with the local population of the desa where he found his quarter. Among others he came to meet the people who were actively engaged in the Sarekat Islam and was briefed about their motivations and their objectives. These observations were boiled down in a document that he later published at a publisher in Baarn Holland titled “Serikat Islam“.

      Whilst the 1913 world was (of course) different as the 2013 one, certain similarities show up to me…… The PANTA RHEI principe applies and ” All things come into being by conflict of opposites, and the sum of things flows like a stream.”

      I remember the words of Sam Ratulangie at the end of the Introduction of a book he intended to publish: “Indonesia dalam gelora internasional” (1949) : ” ….. but each power system contains elements for distruction and anihilation of it selves. The same is valid for each colonial system although steered with pure slogans that however are only abstract. That is the irrational process, the process of correction by justice. It is as if The Almighty intends to correct its errors using human capacity without their own awareness ….”

      The original text in (old) Indonesian language:

      “….. akan tetapi tiap-tiap susunan kekuasaan mengandung unsur-unsur untuk menghantjurkan dan memusnahkan diri sendiri. Demikian djuga susunan djadjahan jang dikendalikan dengan sembojan– sembojan jang murni akan tetapi jang hanja maja belaka. Hal tersebut ialah proses jang gaib, proses dari pembetulan dari keadilan. Seolah-olah dengan proses itu Pengendali Alam bermaksud membetulkan kechilafan-kechilafan dengan mempergunakan tenaga manusia, akan tetapi diluar kesadaran penglaksana insani sendiri……” (masih dengan ejaan lama karena ditulis ditahun 1949).

      https://laniratulangi.wordpress.com/2013/07/02/max-havelaar-indische-vereeniging-serikat-islam/

  4. Surya Atmadja zegt:

    “This painful experience of racial discrimination had a profound effect on Sam Ratulangie’s further life. ”
    =====================================================================
    Dat is ook de reden waarom de Indonesische jongeren van toen in Nederland georganiseerd in Perhimpunan Indonesia (ex Indische Vereniging ) en Indonesia Muda etc in N.O.I merdeka wilden .
    Ondanks dat ze later aansluiten bij de nationalisten , staan ze niet vijandig t.o.v de Nederlandse volk .
    Relatief veel Indonesische studenten hebben hun leven geriskeerd en gegeven omdat ze solidair waren met de onderdrukte Nederlandse volk ten tijde de bezetting door Nazi Duitsland.

  5. van den Broek zegt:

    Ik wil even terugkomen op het onderwerp, als dat mag.

    Indo’s hadden eigenlijk al veel eerder een keuze gemaakt. In de oorlog collaboreerden zij eigenlijk nooit met de Japanners. Hoe zij als Buitenkampers in een vijandelijke omgeving de oorlog zijn doorgekomen mag een wonder heten. Maar ook al voor de oorlog was deze keuze al gemaakt, kijk maar naar bvb het IEV, als politieke beweging. Of eigenlijk al door geboorte.

    Zelf vind ik bovenstaande vergelijking niet opgaan. Remco Wayu , geboren na de oorlog, uit een Javaanse moeder en Nederlandse vader. Dat schijnt dus de enige overeenkomst te zijn met Indo’s. En wat heeft dat dan te maken met Warga Negara’s, dan zet je die wel in de hoek, want een volbloed Nederlander maakt natuurlijk een totaal andere overweging dan een indo, laat staan een Indonesische.
    Mijn oma, een inlandse met 4 kinderen heeft een andere overweging gemaakt. Die keuze kan ik alleen maar respecteren, anders bestond ik niet, maar dat ga ik dan toch niet vergelijken met een willekeurig iemand uit Indonesie,

    Dan heeft dat verhaal van Levi van Kempen toch duidelijk meer het karakter van een indische geschiedenis, tenminste het heeft kop en staart, daar communiceert een Indo 3.0 op meer dan intelligente wijze

    • Surya Atmadja zegt:

      van den Broek zegt:
      9 maart 2015 om 11:40
      1.Zelf vind ik bovenstaande vergelijking niet opgaan. Remco Wayu , geboren na de oorlog, uit een Javaanse moeder en Nederlandse vader.

      2. Hoe zij als Buitenkampers in een vijandelijke omgeving de oorlog zijn doorgekomen mag een wonder heten.
      ==============================================================
      Volgens de “gangbare” beschrijving van een Indo(Indische Nederlander) is Remon Wayu ( is het geen Wahyu ?) wel een Indische jongen.
      En zelfs een Nederlander , in 1949 kon de blijvers( Totok en Indo) nog steeds beroep doen op de zgn overgangsregeling.

      Dat iemand daar gebleven was en vaak het niet goed hebben is omdat men bepaalde keuze had gemaakt.
      Soms was die keuze goed geweest , men kan een plaats veroveren in de de nieuwe Indonesia ( veel zijn mislukt) of in de verre onbekende vaderland ( waar bijna iedereen kon slagen) .

      2. Ben ook benieuwd , want als je bepaalde artikelen leest (zoals Archief van tranen ) dan zou je anders denken.
      Zie diverse topics in Javapost.

  6. bokeller zegt:

    Hierbij bespeur ik een klein misverstand,
    want het zijn niet alleen Indo’s die de Indonesische
    nationaliteit aannamen,
    Ook pure Hollanders gingen bijv over naar het
    Indonesisch Leger en daar ook bleven
    Mijn zwager bijvoorbeeld en wat goede
    puur Hollandse Knil vrienden.
    siBo

    • Mas Rob zegt:

      Bijvoorbeeld Rokus Bernardus Visser alias idjon Djanbi, de zoon van een Hollandse tulpenkweker die in de jaren 50 de eerste commandant van Kopassus, de Indonesische ‘special forces’…

  7. van den Broek zegt:

    Ik denk dat dhr Atmadja met zijn fantasie op de loop gaat, want nergens staat geschreven dat Remon Wayu een Indische jongen is. Waren zijn ouders eigenlijk wel getrouwd?. En waarom heeft hij de achternaam van zijn moeder en niet die van zijn vader? Heeft zijn vader hem wel erkend? Zo ging dat toch vroeger om Indisch te zijn, meen ik mij te herinneren?

    En dan DE Gangbare opvattingen?. Dan zijn de kinderen van Poncke Princen zeker ook Indisch of Indo volgens de gangbare opvattingen . Ik denk dat sommige mensen bij die gedachte wel buikloop krijgen. Daarom dient het woord Indisch wat zo veelzijdig is, toch anders gedefinieerd te worden om niet in kronkelrederingen te vallen.

    Of die keuze goed is geweest? De eerste generatie in Nederland heeft voor haar keuze betaald. Het leek wel of de tweede generatie diende te bewijzen dat de keuze van de eerste generatie juist was. Een keus is goed of slecht als je de keuze maak al dan niet in indonesie te blijven. Daarover achteraf nog eens gedachten te maken heeft niks met de keus te maken maar wel wat je met de keuze gedaan hebt en dat is een heel andere zaak waarover wel verwarring is en dat blijkt wel uit bovenstaande.

    Om dan clichématig e zeggen “waar bijna iedereen kon slagen” duidt alleen maar op een volledig gebrek aan kennis van de indische situatie in Nederland afgezien dat de uitspraak in zijn algemeenheid nietszeggend is.

    Daarom vind ik het verhaal van Levi van Kempen zo verfrissend in al zijn eenvoud en duidelijkheid. geschiedenis als identificatiemiddel en dat presenteert hij ook op een onderhoudende wijze, hij verhaalt plastisch op zijn Indisch. Bij zoiets geloof ik niet dat bij Indisch 3.0 het Indische ophoudt.. Nu dien ik nog mijn zoon over te halen om naar Indomania te gaan, ook zo’n 3.0 en dat Indische komt toch wel.

    • P.Lemon zegt:

      @ P van den Broek ” het verhaal van Levi van Kempen zo verfrissend in al zijn eenvoud en duidelijkheid. geschiedenis als identificatiemiddel en dat presenteert hij ook op een onderhoudende wijze, hij verhaalt plastisch op zijn Indisch.”

      Ws adh van het filmpje? Vindt het aandoenlijk dat deze jongeman, in negri koud geboren en getogen zich 100% indisch voelt en indo is.Met alleen de referentie van ouders, de verhalen en de indische keuken. Je zou hem toewensen om enige tijd in het eilandenrijk te verblijven al is het avontuurlijke van toen verdwenen.

      ****Levi van Kempen, Actor: Onderweg naar morgen. Levi van Kempen was born on June 14, 1988 in Nieuwegein, Utrecht
      Hoe ziet jouw Indische familiegeschiedenis eruit?

  8. Surya Atmadja zegt:

    van den Broek zegt:
    9 maart 2015 om 19:57
    1.Ik denk dat dhr Atmadja met zijn fantasie op de loop gaat, want nergens staat geschreven dat Remon Wayu een Indische jongen is.

    2.Of die keuze goed is geweest? De eerste generatie in Nederland heeft voor haar keuze betaald. Het leek wel of de tweede generatie diende te bewijzen dat de keuze van de eerste generatie juist was.

    3.Om dan clichématig e zeggen “waar bijna iedereen kon slagen” duidt alleen maar op een volledig gebrek aan kennis van de indische situatie
    =========================================
    Ik ben een tukang omong kosong ,maar wat ik hier schrijf(bij I4E) is vaak gebaseerd op feiten /eigen ervaringen of van iets wat ik gelezen heb, voorop gesteld dat ik het goed had begrepen.

    1.Over die Remon W geboren in 1950 staat duidelijk geschreven dat zijn vader een Nederlander was en zijn moeder een Javaanse .
    Dus volgens de “gangbare formule” zou hij duidelijk een Indische Nederlander of Indo-Belanda zijn althans hij zou die tjap/stempel hebben gekregen .

    2.Dat ze betaald hadden is duidelijk , vaak met achterlating van have en goed , familie en vrienden etc.
    In Djakarta ben ik op school geweest bij een GIKI( I.E.V) froebel en lagere school , en daarna in 1968 tussen de oude Indo’s (1ste gen). gewoond(kostbaas en vrienden ) en omgegaan met 2de Gen(hun kinderen) tot 1978 .Daarna contacten onderhouden met de oude sobats tot en met heden.

    Denk niet dat de 2de gen. moeten bewijzen of de keuze van hun ouders goed was .
    Als ze daar waren gebleven zullen ze echt moeilijk hebben om in de nieuwe Indonesia een plek te veroveren , en zeker als ze onvoldoende opleiding hadden .
    De warga negara’s (+/- 31.000 vlg indonesische staatsblad ) hebben soms kansen gekregen omdat ze kennis/ervaring kunnen aanbieden die indonesia nodig had.

    * F.Geuther schreef ook : Het was alsof ik de keerzijde van een spiegel zag.

  9. Jan A. Somers zegt:

    “En zo gebeurde het dat ik in Nederland opgroeide, naar school ging, een goede baan vond, trouwde, kinderen kreeg” Dat klinkt als: eind goed, al goed. Tevreden, net zoals ikzelf ben.

  10. van den Broek zegt:

    Dhr Atmadja kijkt meer vanuit de Indonesische werkelijkheid. kijkt vanuit een Indonesisch perspectief, zie zijn verwijzingen. Dat wil niet zeggen dat die fout is maar de beschouwer kijkt en beoordeelt anders, met andere maatstaven , misschien gangbaar maar gangbaar Indonesisch.

    Ik DENK wel dat de 2de generatie moest bewijzen of de keuze van hun ouders goed was. De eerste generatie bouwde ondanks alle vooroordelen, discriminatie e.d. (zelfs hun diploma’s werden niet erkend in Nederland) een nieuw bestaan op in Nederland met de GEDACHTE dat hun kinderen een beter toekomst zouden krijgen, dat was een van de redenen om niet in Indonesie te blijven en wel naar Nederland te gaan.

    Die gedachte werd als zodanig en stilzwijgend overgedragen aan de tweede generatie, met de nadruk om goed, extra goed op school te zijn, woorden als dubbelbewijzen of over-achieven passen daar wel in. Ik kan mij herinneren dat in mijn Indische Toneelgroep daarover gesproken werd. Ook in de literatuur, ik dacht bij Mevr. Bloem of bij dhr. W. Willems, komen deze gedachten naar naren maar misschien weet dhr Atmadja als ervaringsdeskundige dat beter, (graag met bronvermelding).

    Ik denk dat het in Nederland toch meer het kansen grijpen en benutten is, gewoon initiatief tonen , een beetje Kesasar waarbij een assertieve houding wel van voordeel is. Dit is ook een manier van uiterlijk aanpassen. Is dit een stereotype?.

    Ik verwijs naar het gebeuren in Nederland , dus niet naar Indonesie, maar dat wil niet zeggen dat mijn solidariteit niet bij de Warga Negara ligt. Daarom is het interessant te weten hoe het de Warga Negaras vergaan zijn. Dus niet als vergelijking maar als geschiedenis.

    • Surya Atmadja zegt:

      van den Broek zegt:
      10 maart 2015 om 16:15
      1.Dhr Atmadja kijkt meer vanuit de Indonesische werkelijkheid. kijkt vanuit een Indonesisch perspectief.

      2.Ik DENK wel dat de 2de generatie moest bewijzen of de keuze van hun ouders goed was.

      3.Die gedachte (beter te doen! ) werd als zodanig en stilzwijgend overgedragen aan de tweede generatie, met de nadruk om goed, extra goed op school te zijn,

      4.Ik verwijs naar het gebeuren in Nederland , dus niet naar Indonesie,…… en verder
      ———————————————————————–
      1.Klopt , ondanks dat probeerde ik in de schoenen van de 1ste generatie Indo’s te staan om ze te kunnen begrijpen.(Ik woonde en ging om met de 1ste en 2de generatie).

      2.Bij sommigen mss wel , feit is dat de 2de generatie het van redelijk tot goed deden .

      3. Dat is een normale proces , ook bij de Indonesiers.
      Het is logisch dat de 2de generatie beter opgeleid/door betere kansen in vergelijking met hun ouders.
      Sommigen zitten ook in de ambacht of huishoudschool , komen in de fabriek en verzorgende beroepen terecht .
      Bij de groep die beter gestudeerd / bereik hadden in NOI , zijn de kansen van hun kinderen in Nederland vaak beter .
      Er is sociale mobiliteit.
      Toen ik naar NL kwam ( mijn vader was een Ind. “expat”) heb ik ook last gehad dat men mij soms niet als een Belanda /inwoner van NL behandelde.
      Ben vaak( in het begin) geweigerd bij discotheken,uitgaansgelegenheden .

      Over erkenning van diploma’s , dat had ik zelf ervaren .
      Zelfs collega’s van mijn vader( Indo-Ambonees) uit Indonesia moesten in Nld werken als arbeider (o.a lopende ban).
      Geen bron vermelding, het is mijn eigen ervaring , dus 100% betrouwbaar.

      4. Dat doe ik ook , alleen maak ik vergelijkingen met Indonesia.
      En wat ik gezien heb met de Indo’s in Indonesia t/m iets meer dan 1957.

      Het verhaal dat de Indo’s , laten we zeggen de achtergebleven warga-negara’s die niet kunnen of willen meegaan en in armoede leven , gediscrimineerd etc moet men proberen te nuanceren .
      Sommigen hadden het slecht door te weinig papieren en daar door slechte en geen fatsoenlijke baan kunnen krijgen , en anderen kunnen meedoen en een plaats veroveren.
      In Wikipedia heb je een lijst van Indo’s die het “gemaakt”hebben in Indonesia.
      Die daar waren gebleven.
      Ik ken zelfs totoks die het goed hebben in Indonesia.

      http://id.wikipedia.org/wiki/Daftar_tokoh_Eropa-Indonesia

  11. van den Broek zegt:

    U geeft hierbij wel een grensverleggende inhoud aan het woord” representatief” . Daarnaast zijn bij U in de wiskundige vergelijking de appels wel gelijk aan de peren. ik hou het maar daarbij.

    Met dank aan de zeer geachte Heer Bo Keller

  12. Ferry Geuther zegt:

    Beste lezers en reageerders,

    Het verhaal “De Keerzijde van de Keuze” heeft een bescheiden kader, namelijk mijn gesprek met Remon Wayu en de overpeinzing van de keuze die mijn moeder ooit maakte. Het is een puur persoonlijk verhaal zonder oordeel over vergelijkbare situaties van anderen.

    Het is goed dat er gediscussieerd wordt over grote onderwerpen zoals Indische identiteit, Indische generaties, de juistheid van de keuze voor blijven of weggaan, het zich moeten bewijzen in Nederland, enz. maar zoals ik hiervoor zei, mijn verhaal heeft een veel kleiner kader.

    Dank voor jullie interesse en de positieve reacties.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.