EigenZinnig Indisch: Gewoon een oude foto ?

EigenZinnig Indisch: Gewoon een oude foto?
Soemowono, Java, juni 1941, een peloton jonge, glimlachende KNIL soldaten poseert in het veld voor een groepsfoto. Amper zes maanden voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië op 8 december 1941. *)

Toen ik de foto, die historisch genoemd mag worden zeker voor de soldaten en hun familieleden, nauwkeuriger bekeek, caramboleerden allerlei gedachten door mijn hoofd.
Wie waren zij? Geen idee. Het is een foto uit mijn vader’s verzameling. Op de achterkant heeft hij geschreven:
“Ik sta links onder; met de bamboehoed in de hand” en “Soemowono ± Juni 1941”.

Meer staat er niet, geen andere namen.
Hij was pas 18 jaar. Hoe oud waren de anderen? Hadden zij al enig idee wat hen te wachten stond? Wie van hen kwam rechtstreeks uit Nederland en kende land noch natuur en cultuur?
Wie was de pelotonscommandant? Bovenaan derde van links staat iemand met emblemen op zijn kraag, dat zou een sergeant kunnen zijn, de pelotonscommandant.
Wie van hen hebben de oorlog overleefd? Mijn vader gelukkig wel anders zou dit verhaal niet geschreven zijn.

22 jonge mannen in het veld van Soemowono op midden Java, 50 km van Semarang aan de voet van de vulkaan Gunung Ungaran. Dat zou de berg op de achtergrond rechts kunnen zijn.
Soemowono 50 km van Magelang, de stad waar mijn vader noodgedwongen vanaf zijn 8e jaar is opgegroeid in het tehuis van Pa van der Steur.
Jonge mannen in grijs-groen KNIL uniform, hun broeken zijn nauwelijks herkenbaar maar het moet de KNIL “pofbroek” zijn geweest, wijd van boven en nauw aansluitend onder de knie.
Bewapend met een geweer. Waarschijnlijk het M95 geweer, een wapen oorspronkelijk uit 1897. Bij het geweer hoort ook een bajonet maar op de foto is geen enkele te zien. De leren patroontas aan hun riem, voor op de buik, is wel goed zichtbaar.
Allemaal moeten ze goede ogen hebben gehad want er is slechts één brildrager (rechts, derde van boven) of was een bril gewoon te duur voor Jan KNIL soldaat?
Allemaal met de bekende KNIL bamboehoed. Twee hoeden ontbreken op de foto maar die waren er vast en zeker wel. 15 hoeden met opgeslagen linkerflap, stoer.
Uniform, geweer, bajonet, patroontas, bamboehoed, een fiere houding, het heeft ze weinig geholpen. Negen maanden later op 8 maart 1942 capituleerde het KNIL, kort daarna werden de meesten van hen als krijgsgevangene op transport gezet naar Birma of Japan.
Geen gewone oude foto.

Ferry Geuther © 2016
bron: EigenZinnig Indisch 2eDruk(ker), 2021 – ISBN 978-94-6328-418-9
www.boekenbent.com/shop
*) Op 8 december 1941, vandaag 80 jaar geleden, verklaarde De Nederlandse regering in Londen Japan de oorlog.

Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

21 reacties op EigenZinnig Indisch: Gewoon een oude foto ?

  1. Ed Vermeulen zegt:

    Beste heer Geuther
    Inderdaad niet zo maar een oude foto. Wel eentje om trots op te zijn.
    Hoop dat de kameraadschap van het moment sterk genoeg was om tot steun te zijn tijdens de erop volgende jaren van krijgsgevangenschap en de tijd erna.
    Mooie foto!
    Een groet van Ed Vermeulen

    • Ferry zegt:

      Beste Ed,
      dank voor je aardige reactie. Namen van zijn medesoldaten heb ik helaas niet maar het ligt voor de hand dat enkelen samen met mijn vader aan de spoorweg hebben gewerkt.
      Je mag me overigens gewoon Ferry noemen.
      Met vriendelijke groet,

      • Ed Vermeulen zegt:

        Beste Ferry
        Dank. Zag en las ook de reactie van de hr.Van den Broek. Mooie aanzet tot meer onderzoek.
        Dit wordt een mooie zoektocht.
        Dit alles voor en door een mooie nostalgische foto.
        Groet van Ed

  2. vandenbroek@libero.it zegt:

    De foto is genomen op de helling van de vulkaan Goenoeng Oengaran, bij het schietbivak te Soemowono, waar het KNIL schietoefeningen hield.
    De soldaten waren opgeroepen om hun militaire dienstplicht te vervullen en waren op oefening.

    De soldaten van Nederlandse afkomst kwamen niet rechtstreeks uit Nederland, Nederlands was al meer dan een jaar door de Duitsers bezet, zie datum foto ca juni1945. Daaruit concludeer ik dat alle (dienstplichtige) soldaten in Nederlands-Indie waren aangenomen. Dat beperkt het zoekwerk.

    Van belang is of soldaat Geuther van “Europese afkomst “of “gelijkgesteld aan de Europeanen” was. Dan weet men in welk archief gezocht kan worden.
    Als het stamboeknummer van soldaat “Geuther bekend is, kan op basis daarvan vastgesteld worden in welk infantrie-onderdeel soldaat Geuther was geplaatst en de namen van de andere personen incl. de peletonscommandant op de foto worden achterhaald .

    Is soldaat Geuther ook geïnterneerd geweest, dan is zijn kampkaart beschikbaar

    Zie ook topic “Indisch familie-onderzoek: Waar vind ik wat?”

  3. Ferry zegt:

    Dank voor uw reactie. Boeroeng heeft me de stamkaartgegevens van mijn vader toegestuurd. Dat was een bijzondere aanvulling op de gegevens die ik al had.
    Het zou heel mooi zijn als er dankzij dit verhaal namen naar voren komen van soldaten in dit peloton.

    • Indisch4ever zegt:

      Ferry, praat met iemand van het nationaal archief.
      Als je kan aantonen wie je bent en dat je vader overleden is, dan kun je een scan van zijn interneringskaart aanvragen. Of je moet wachten tot midden 2023/ 2024

  4. vandenbroek@libero.it zegt:

    Dienstplichtige militairen werden in geschreven in z.g.n. militieregisters van hun woonplaats ,dwz de naam van dhr Geuther zal hoogstwaarschijnlijk terug te vinden zijn in het militie register van Magelang.

    Wat mij opvalt is dat dhr. Geuther op de foto jonger lijkt dan de andere soldaten. Een verklaring voor het leeftijdsverschil kan zijn, dat jongemannen die eerst uitgeloot waren, door de toenemend oorlogsdreiging alsnog opgeroepen werden hun dienstplicht in 1941 te vervullen. Wie het weet, mag het zeggen.

    De soldaten op de foto zijn letterlijk een gemêleerde gezelschap. Er zijn soldaten van “inlandse afkomst” herkenbaar. ik dacht dat voor inlanders geen dienstplicht bestond of zijn dit de “aan Europeanen gelijkgestelde (Indo-Europeanen, Menadonezen, Timorezen, Ambonezen etc.?), die hun dienstplicht moesten vervullen. Mag ik daaruit concluderen dat gelijkgestelden ook onder de Dienstplicht vielen in Nederlands-Indie, of melden zij zich vrijwillig aan? Wie het echt weet, mag het zeggen.

    Ik kan mij voorstellen dat soldaten van hetzelfde peloton dwz van hetzelfde KNIL-regiment zoals op de foto opéénvolgende stamboeknummers hadden. Dit kan een aanwijzing zijn wie de andere soldaten op de foto waren.

  5. Indisch4ever zegt:

    Dit is een eenheid in militiedienst.
    Dus dienstplichtigen… Gelijkgestelden en Europeanen zonder de Nederlandse nationaliteit werden ook opgeroepen voor militiedienst en mobilisatie eind 1941, dacht ik
    Niet inlanders.

    Er zijn mensen verbonden aan Bronbeek die weten waar het archief van deze lichting en eenheid te vinden is ? Of toch iemand op het nationaal archief

    • R.L. Mertens zegt:

      @I4e; ‘gelijkgestelden etc.’- Tijdens de Japanse dreiging werden ook zgn. kampong(niet erkende) Indo’s benaderd met een oproep! Echter onderin het oproep formulier stond ook; (met kleine lettertjes) ‘dat deze oproep niets van doen heeft met het Nederlanderschap’!

    • vandenbroek@libero.it zegt:

      Juridisch was in Nederlands Indie de dienstplicht geregeld bij het dienstplichtbesluit St. 1923 No 408. Krachtens art. 2 zijn uitsluitend onderdanen-Nederlanders dienstplichtig.

      Wettelijk waren in Nederlands Indie dus alleen Nederlanders dienstplichtig. Voor Indo’s betekende dat alleen zij die door hun Nederlandse vader erkend waren in de zin der wet Nederlanders dus dienstplichtig waren
      Voor de gelijkgestelden was er klaarblijkelijk wettelijk niks geregeld en die zouden dus niet dienstplichtig zijn.
      Mijn gerechtvaardigde vraag is dan wat al degenen op de foto met een inlands voorkomen waren. Dan komt theorie en praktijk zoals gewoonlijk in Nederlands-indie tot botsing en dan heb ik het niet over de consequenties.

      Ik heb de indruk dat het probleem van de “Gelijkgestelden aan de Europeanen” nooit behoorlijk is uitgediept, bestudeerd, laat staan bediscussieerd, ook op dit blog. Hoezo, plaatsvervangende schaamte?

      • vandenbroek@libero.it zegt:

        Over de positie van de gelijkgestelden aan Europeanen d.w.z. veel Indo’s die niet door hun gewetenloze en schaamteloze vader werden erkend is weinig bekend, althans ik vind geen spraakmakende studies die er aandacht aan besteden. Ik kom alleen een verhelderend artikel tegen van mr. dr. Patricia Tjiook-Iiem. Ik had toch eerder verwacht dat een getalenteerde volbloed Indo aan zo’n onderwerp aandacht besteedde maar kennelijk was het te heikel.

        Maar kan iemand mij als niet-ervaringsdeskundige uitleggen wat de consequenties waren in de Indische rangen- en standenmaatschappij voor iemand die gelijk gesteld was aan de Europeanen? In welke v beroepen waren deze gelijkgestelden te werk gesteld, wat voor sociale positie hadden zij in de koloniale maatschappij van vòòr de oorlog?

        bronvermelding: De rechtspositie van de verschillende bevolkingsgroepen in Indië tot 1942
        Over de classificatie, gelijkstelling en het onderdaanschap van de bevolkingsgroepen van Nederlands­Indië.

        Klik om toegang te krijgen tot tjiook_09web.pdf

        • vandenbroek@libero.it zegt:

          Ik ben wat verder gedoken in de materie van de “Gelijkgestelden aan Europeanen” in de Indische koloniale maatschappij . Opmerkelijk genoeg komt dit item op dit blog I4E nauwelijks tot niet aan bod terwijl Gelijkstelling in de koloniale Rangen- en Standenmaatschappij toch een eminente plaats innam.

          De vereisten voor Gelijkstelling aan Europeanen waren, zie bovenstaande link:
          – Christen zijn! Door deze vereiste werd zodoende 99% van de locale bevolking buiten gesloten. Hieruit blijkt weer dat een hele kleine minderheid de Wet voorschreef.
          – Goed spreken en schrijven van de Nederlandse taal. Voor een groot gedeelte van de locale en inlandse bevolking was dat natuurlijk schier onmogelijk, een zelfselectie die precies in het straatje paste van het ongekleurde deel van d eIndische bevolking. De ongelijkheid of ongelijkstelling was in het koloniale systeem ingebakken. Trouwens als dat voor de autochtone bevolking in Nederland had gegolden dan was toch maar een klein deel van de Nederlandse bevolking gelijkgesteld.

          Maar belangrijker waren de consequenties van de “Gelijkstelling aan Europeanen”:
          Toegang tot bepaalde voorzieningen stonden alleen open voor Europeanen . Bij die voorzieningen was blijkbaar het bordje “Verboden voor Inlanders en Honden” op een aansprekende en duidelijk zichtbare plaats gespijkerd, dhr Mertens mag weer tevreden zijn.

          Voorzieningen
          1) Toegang tot pensioenvoorzieningen van ambtenaren? Betekende dit dat ambtenaren van Inlandse afkomst die ook minder verdienden dan de “normale” ambtenaren geen pensioen kregen na hun carrière? De Inlanders hadden zeker geen behoefte aan zulke frivole dingen zoals sommige koloniale domoren beweren.

          2) Toegang tot onderwijs voor Europeanen, ELS? Sommige oren beweren dat er geen sprake was van discriminatie in de kolonie. Als dit het niet was , wat was het dan! Maar Inlandse kregen best wel toegang tot onderwijs. In een bepaald jaar haalden een 400-tal Europeanen hun HBS diploma terwijl in datzelfde jaar minder dan 200 inlanders dit diploma behaalden. Natuurlijk waren er wat meer inlanders maar dat mag d statistiek niet drukken.

          Ik kan mij wellicht vergissen of ik heb niet begrijpelijk gelezen. Als ervaringsdeskundigen een andere visie op “Gelijkgestelden” hebben dan sta ik wagenwijd open voor hun genuanceerde mening.

      • Boeroeng zegt:

        Tjaart Schillhorn van Veen op het IGV forum:
        —–
        Vanaf ongeveer 1850 werden in Nederlands-Indië drie bevolkingsgroepen onderscheiden: Inlanders, Vreemde Oosterlingen, en Europeanen (goeddeels Nederlanders, maar – merkwaardig – later ook Japanners). Tot welke groep men behoorde was bepalend voor de rechtspositie in de Ned-Indische samenleving. Verder was de rechtspositie van de man bepalend voor die van de vrouw en kinderen. Een niet-Europese vrouw kreeg automatisch de status van Europeaan door huwelijk met een Europese man. De wettige kinderen van een Europese vader maakten eveneens automatisch deel uit van de Europese bevolkingsgroep.Maar vanaf 1854 was het mogelijk (Regering besluit # 109) voor de Gouverneur Generaal om aan niet-Europeanen dezelfde rechtspositie te verlenen als Europeanen: Inlanders, Chinezen en andere Vreemde Oosterlingen konden gelijkstelling aanvragen bij de GG. De gelijkgestelde’s rechten waren beperkt en gaf geen recht op het Nederlanderschap. Gelijkstelling was in het begin niet makkelijk: pas in 1871 vond de eerste gelijkstelling had plaats bij ordonnantie.Daarnaast bestond voor kinderen de mogelijkheid van adoptie, een begrip dat later werd vervangen door ‘erkenning’: indien een man het kind van een (ongetrouwde) vrouw uit een andere bevolkingsgroep als het zijne erkende, ging dit kind naar de groep van de vader over. Afstammelingen van deze kinderen in de mannelijke lijn namen eveneens de status van de vader aan.Oorspronkelijk waren er vrij stringente voorwaarden voor gelijkstelling: christelijke godsdienst, onderwerping aan het Nederlandse privaat en handelsrecht, en geschiktheid: Later werd het gemakkelijker: vanaf 1894 verviel de voorwaarde van het “aanhangen van de christelijke godsdienst”, vanaf 1913 de – nogal vage –voorwaarde van “geschiktheid voor de Europese maatschappij”.Het geheel werd in 1920 nog eens herzien, de term “gelijkstelling” werd (juridisch) afgeschaft en vervangen door “toepasselijk verklaring”
        —-

        Zie zijn database , gemaakt samen met Dennis de Calonne

        • vandenbroek@libero.it zegt:

          Dat de Japanners gelijkgesteld werden aan de Europeanen is minder merkwaardig dan het lijkt.

          Japan werd in de 19de eeuw een Grootmacht van betekenis in Zuid-Oost Azië. en nam in Nederlands-Indie aanstoot dat haar onderdanen , de zonen van de hemelse Goden , gelijk gesteld werden aan Inlanders, de overheersten . Alhoewel de Japanse inwoners van Nederlands-indie v.n.l. bestonden uit animeermeisjes en handelsagenten dwongen de Japanners bij het Gouvernement af dat het Regeringsreglement werd aangepast in voor haar bevredigende zin. Het Gouvernement stemde niet geheel vrijwillig in met de eis van de Japanners. In 1899 werd de zo genoemde Japannerwet aangenomen. De Japanners werden als GROEP= Volk gelijkgesteld aan de Europeanen. Dat beviel China niet maar deze had de macht noch de middelen om Chinezen als Groep gelijk te laten stellen aan de Europeanen. Chinezen moesten als individu een aanvraag doen bij de Gouverneur-Generaal voor gelijkstelling, net zoals de Indo-Europeanen, die niet erkend waren door hun biologische en Nederlandse/Europese vader.

          Wat voor mij opmerkelijk is, dat het Gouvernement verbintenissen tussen Nederlandse/Europese mannen en inlandse vrouwen toeliet/ niet afkeurde waarbij de man niet verplicht was de kinderen uit deze verbintenis te legaliseren . Het schuinmarcheren werd oogluikend toegestaan. E.e.a.om hoerenbezoek en daaruit voortvloeide geslachtsziekten te voorkomen. In Nederland zou dat niet toegestaan zijn, maar Indie was volgens Nederlandse normen niet normaal, wel schaamteloos en amoreel. De Indische koloniale maatschappij was in wezen door en door verrot, boesoek zou ik zeggen. Een eigenaardige vorm van Ethische politiek werd in Indie gevoerd door het Gouvernement d.w.z. Nederlandse politiek. Men kan deze situatie aanduiden als met twee maten meten.

          Maar van belang is de consequenties van deze huichelachtige handelswijze in de dagelijkse praktijk van Nederlands-Indie. Welke gevolgen had dat voor de Rangen- en Standenmaatschappij?

        • R.L. Mertens zegt:

          @vandenBroek; ‘welke gevolgen etc.’- Likken naar boven en trappen naar beneden!
          -Heb me indertijd als tiener geërgerd aan juist die getinte Nederlanders, die met een Europese air de inlanders tegemoet traden/behandelden.

  6. Ferry zegt:

    Dank aan allen voor het meedenken en voor de aanknopingspunten voor verder speurwerk.
    Mijn vader zat voor de capitulatie in Bandoeng bij het Subsistentenkader en het 4e en 9e bataljon waar majoor Hoed kampcommandant was. Over zijn tijd in Birma-Siam is hier op Indisch4ever zijn driedelige verhaal “Spoorlijn naar de Vrijheid” te lezen.
    Van de pelotonsfoto zijn in 1941 waarschijnlijk meerdere afdrukken gemaakt voor de betreffende soldaten en het is dus goed denkbaar dat die foto’s in familiealbums of fotodozen terecht zijn gekomen. Het zou heel bijzonder zijn als die foto’s en de namen van soldaten opduiken als nabestaanden dit lezen.

    • Ferry zegt:

      Dank voor de linkjes Boeroeng, sorry voor de late reactie. In de stamboekgegevens van mijn vader staat dat hij in juni 1941 werd “ingelijfd als MLT SLD in werkelijke dienst voor 1e oefening bij Soemowono” en dat hij (en de rest van de groep waarschijnlijk ook) op 28 juli 1941 met groot verlof ging. Ze moeten dus iets gemerkt hebben van de malaria/koorts zoals vermeld in het krantenbericht van 19 juli 1941.
      Op 12 december 1941werd hij bij de algemene mobilisatie opgeroepen en ingedeeld bij Depot Bat. Bandoeng.

  7. vandenbroek@libero.it zegt:

    Ik lees in de Regeeringsalmanak voor Nederlands-Indie, dat “ de dienstplicht aanvangt met het kalenderjaar waarop iemand 18 wordt.…De keuring op Java vangt in den regel in het begin van Januari aan…….. De inlijving van de tot het doorloopen van de eerste oefening verplichte militieplichtigen heeft op Java plaats omstreeks begin Juli en in December”.

    Dan past het verhaal van de vader van dhr. Ferry Geuther in het algemene verhaal van de regeringsalmanak. Maar dan valt mij wat op in de door mijzelf geconstrueerde tijdlijn :

    Januari 1941: keuring van de vader van dhr Geuther
    Juni 1941: hij wordt ingelijft als militie-soldaat
    28 Juli 1941: hij gaat met groot verlof
    12 december 1941: Algemene mobilisatie
    8/9 maart 1942: na enkele dagen vechten, capituleert het KNIL

    Toch wel opmerkelijk als ik de algemene situatie in die tijd bekijk, En dat wisten de Nederlanders in Nederlands-Indie ook.
    1) De Staat van oorlog in Indie werd afgeroepen bij de Duitse inval in Polen in September 1939
    2) Op 15 mei 1940 capituleerde het Nederlandse leger na enle dagen strijd
    3) Japan was al jarenlang in oorlog verwikkelt met China, maar dat was in Indie blijkbaar een ver-van-mijn-bed-oorlog.
    4) Nederlands-Indie voerde een soort neutraliteitspolitiek tegenover Japan terwijl de Nederlandse regering in ballingschap bevond in Londen.
    5) In 1941 heeft Japan nog onderhandelingen met indie gevoerd over olie-leveranties e.d. strategisch voor Japan. Het Gouvernement wees de Japanse voorstellen hooghartig af.

    In deze situatie wordt de vader van dhr Geuther opgeroepen voor zijn militraire dienstplicht en nauwelijks twee maanden na zijn inlijving gaat hij met groot verlof. Dan kan men nauwelijks van een goedgeoefende soldaat spreken in oorlogstijd. Met zulk soort soldaten moest dan tegen de door oorlog geharde Japanners gevochten worden.

    https://books.google.it/books?id=djkNAQAAIAAJ&pg=PA312&lpg=PA312&dq=dienstplichtbesluit+Nederlands-Indie&source=bl&ots=Wp8FMx8eEm&sig=ACfU3U1D0hPfSyf4oWMjCeqA8Z5S7DHL3A&hl=it&sa=X&ved=2ahUKEwiJtI_ssej0AhW6hv0HHY45D8AQ6AF6BAgaEAM#v=onepage&q=dienstplichtbesluit%20Nederlands-Indie&f=true

  8. Anoniem zegt:

    Je kan beter met groot verlof gaan dan overhoop geschoten te worden.Bravo Meneer Geuther!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.