1 juli Herdenking Nederlandse slavernij

𝔻𝕚𝕥 𝕚𝕤 𝕖𝕖𝕟 𝕙𝕖𝕣𝕙𝕒𝕝𝕚𝕟𝕘 𝕧𝕒𝕟 𝕖𝕖𝕟 𝕥𝕠𝕡𝕚𝕔 𝕧𝕒𝕟 𝟙 𝕛𝕦𝕝𝕚 𝟚𝟘𝟙𝟝

Een brief van Reggie Baay:

baayreggieOPEN BRIEF 1 juli 2015

Ook als het gaat om de eigen slavernijgeschiedenis heeft Nederland last van een selectief geheugen
© Reggie Baay

Vandaag wordt in ons land de afschaffing van de slavernij herdacht. Stilgestaan wordt bij het feit dat 152 jaar geleden een einde kwam aan de slavernij in de Nederlandse koloniën. Wat velen zich echter niet realiseren is dat jaarlijks op 1 juli slechts één deel van de Nederlandse slavernijgeschiedenis wordt herdacht, namelijk dat in de West; in Suriname en de Antillen. Dat ons land ook een slavernijverleden heeft in het Indische Oceaangebied, met name in de voormalige kolonie Oost-Indië (het latere Nederlands-Indië), dát mogen we om meerdere redenen niet meer negeren.

Al vanaf het begin van de zeventiende eeuw hebben wij óók een geschiedenis met slavenhandel en slavernij in Azië. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat alleen al onder het VOC-bewind daar enkele honderdduizenden slaven zijn gemaakt, gekocht, gebruikt én verhandeld. En toen aan het einde van de achttiende eeuw de Compagnie ter ziele ging en het bestuur van de kolonie Nederlands Oost-Indië in handen kwam van de Nederlandse ‘staat’, betekende dat geenszins het einde van de koloniale slavenhandel en slavernij.
Het duurde vervolgens tot halverwege de negentiende eeuw voordat in het Nederlandse parlement werd besloten tot afschaffing van de slavernij in Nederlands-Indië:
‘Uiterlijk op den 1sten Januarij 1860 is de slavernij in geheel Nederlandsch-Indië afgeschaft,’
zo werd beslist. Drieënhalf jaar eerder dus dan in de West.
Wie verwacht dat hiermee daadwerkelijk een einde kwam aan de slavernij in deze kolonie, komt echter bedrogen uit. Met de afschaffing op 1 januari 1860 werd slechts een klein deel van de slaven in de archipel vrijgekocht; het overgrote deel, dat wil zeggen vele tienduizenden slaven die veelal in bezit waren van slavenhouders buiten Java, bleef in slavernij. Vrees voor politieke onrust, maar vooral de wetenschap dat het vrijkopen van deze slaven letterlijk ten koste zou gaan van de koloniale baten ten behoeve van de Nederlandse schatkist weerhielden de achtereenvolgende wankelmoedige regeringen ervan er daadwerkelijk een einde aan te maken. Het zorgt voor het onthutsende feit dat onder het Nederlandse koloniale bewind de slavernij in Nederlands-Indie, ondanks de formele afschaffing in 1860, tot in de eerste decennia van de twintigste eeuw gewoon kon blijven voortbestaan…
In Nederland hebben we altijd al een moeizame relatie gehad met de schaduwkanten van onze geschiedenis. Die moeizame relatie betreft niet in de laatste plaats ons verleden in de voormalige koloniën. Is het niet veelzeggend dat het onverkwikkelijke slavernijverleden in Nederlands-Indië volledig uit ons collectieve geheugen lijkt te zijn gebannen, geen plaats heeft in onze nationale geschiedenis en ook geen plek heeft gekregen in de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij? Het feit dat dit met het slavernijverleden in de West wél het geval is, is dan ook zeker niet het gevolg van een grootse houding om ons falen in het verleden onder ogen te willen zien. Integendeel. Het is het gevolg van de bewonderenswaardige en niet-aflatende strijd van de Surinaamse en Antilliaanse nazaten voor erkenning van hun slavernijgeschiedenis.
Wat betreft het slavernijverleden in de Oost is er nooit een vasthoudende groep van slavennazaten opgestaan die erkenning van haar geschiedenis heeft geëist. En het valt ook niet te verwachten dat zo’n groep zal opstaan, simpelweg omdat de meeste nazaten van de slaven uit de Oost zich niet bewust zijn van hun eigen geschiedenis van slavernij.
Betekent dit dat we dan maar moeten volharden in het nalaten ook dit deel van onze slavernijgeschiedenis te erkennen en te herdenken? Nee, natuurlijk niet. Om met het laatste te beginnen: herdenken is niet alleen een zaak waarmee respect wordt betoond aan slachtoffers en (bewuste) nazaten, maar is zeker óók bedoeld om ‘niet te vergeten’; om kritisch naar ons handelen in het verleden te (blijven) kijken. En is het daarnaast niet wrang dat in ons geschiedenisonderwijs manmoedig de slavernij in de voormalige Nederlandse koloniën is opgenomen, maar dat daarin opvallend genoeg de slavernij in onze voormalige kolonie Nederlands-Indië ontbreekt? Is dat niet, nu onderzoek onweerlegbaar duidelijk maakt dat het totale Nederlandse aandeel in deze donkere episode uit de wereldgeschiedenis aanmerkelijk groter is dan tot nu toe werd aangenomen, een abject staaltje van geschiedvervalsing? Want geschiedverzwijging is, zoals schrijfster en journaliste Anne Lot Hoek nog onlangs in NRC-Handelsblad betoogde, óók geschiedvervalsing.
En tot slot nog dit. Een natie die angstvallig weigert haar schaduwkanten uit het verleden onder ogen te zien en zich vooral laat voorstaan op haar historische ‘successen’, creëert een verkeerd zelfbeeld en blinkt – in haar blindheid- vooral uit in het hautain anderen de maat nemen. Zo’n natie is niet alleen ongeloofwaardig en dwingt geen enkel respect of moreel gezag af, maar oogst, vooral internationaal, slechts irritatie en hoon.

(Reggie Baay is schrijver van onder andere Daar werd wat gruwelijks verricht; Slavernij in Nederlands-Indië.)

Dit verhaal van Reggie Baay is met meer detail beschreven in hoofdstuk 6 van ‘Daar werd wat gruwelijks verricht’ Lees hier hoofdstuk 6.

Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

15 reacties op 1 juli Herdenking Nederlandse slavernij

  1. Robert zegt:

    Slavery is a weed that grows in every soil. Every tone of the songs of the slaves was a testimony against slavery, and a prayer to God for deliverance from chains.

  2. RLMertens zegt:

    @ReggieBaay; ‘slavernij in de Oost etc.’- Wie uit de Oost kan zich nu ‘beroepen’ op een slaven afkomst? De meesten hebben zich ‘eeuwenlang’ bezig gehouden om juist hun Europese afkomst te benadrukken.( en daarom hier zijn!) Vandaar de onzichtbaarheid/onbekendheid. – Alhoewel een njai/concubine in zekere mate een slavinnen bestaan had. Vooral diegenen, die met een geldbedrag en haar kinderen de kampong in werden gestuurd, als toean terug ging naar Gholland.

  3. PLemon zegt:

    Zie de reacties op eerder 1 juli 2015 vermelde topic:

    *** Slavernij was -en is tot op heden- een groot menselijk drama. Zo bereikten van de 15 miljoen slaven die in Afrika werden ingeladen, nog geen 10 miljoen levend de overkant.

    Het is een gegeven dat er in Afrika zelf een uitgebreid stelsel van slavenhandel bestond, voordat de blanken daar kwamen. Europeaanse slavenhandelaars waren afhankelijk van het netwerk dat Afrikanen zelf onderhielden. Daarnaast waren ook -of misschien: vooral- moslims vaste klant. Islamitische klanten bleken ”grootverbruikers”, in de trieste zin van het woord. Slaven werden niet gebruikt, maar verbruikt
    Nederland was een van de laatste Europese landen die besloten tot afschaffing van de slavernij.

    https://www.digibron.nl/search/detail/012dbe79b359a4cc57b70556/christendom-leidde-tot-afschaffing-van-slavernij/8

  4. Jan A. Somers zegt:

    “afschaffing van de slavernij in Nederlands-Indië:” Is de slavernij in Indië wel afgeschaft? Bij mijn weten ging het om een verbod op de slavenhandel. Zie bijvoorbeeld de I.S. 1925:
    Art.170. De slavenhandel, de invoer en de openbare verkoop van slaven zijn verboden.
    (2) De als slaven van elders aangevoerde personen zijn vrij, zoodra zij zich op het grondgebied van Nederlandsch-Indië bevinden.
    Art.172. Op Java en Madoera blijft het nemen van pandelingen, tot zekerheid van schuld, verboden.
    (2) Dit verbod wordt door den Gouverneur-Generaal toegepast op die gedeelten van de bezittingen buiten Java en Madoera, waar de maatschappelijke toestand het gedoogt.
    (3) De ordonnanties, het pandelingschap regelende, waar het nog niet kan worden afgeschaft, hebben de strekking om die afschaffing te bevorderen.
    Ook de beëindiging van de slavernij en het pandelingschap kwam niet goed van de grond. In Oost-Indië leidden de slaven een draaglijk bestaan , er bestond dan ook een groot verschil tussen de slavernij in Oost- en in West-Indië: “de Oost-Indische slaaf is een voorwerp van gerief en weelde, de West-Indische een werktuig, waarmede eerst in het benoodigde levensonderhoud moet voorzien en vervolgens winst behaald worden.” In 1809 had het gouvernement al besloten geen slaven meer aan te voeren uit Celebes. Het Britse bestuur had het slavenbezit al doen verminderen, en vanaf 1 januari 1813 werd de invoer van slaven op Java totaal verboden. Door Raffles was in 1815 de Java Benevolent Institution opgericht met als doel de afschaffing van de slavernij te bevorderen en voor vrijgelaten slaven te zorgen. Na het herstel van het Nederlandse gezag werd de naam veranderd in Javaansch menschlievend genootschap. Krachtens het Regeringsreglement van 1818 was de slavenhandel verboden, in 1819 werd begonnen met het aanleggen van registers van alle toenmalig aanwezige slaven, in 1825 gevolgd door een algemeen reglement op de slavenstand. Het houden van slaven was door deze maatregelen weliswaar niet verboden, maar vanwege het verbod op de slavenhandel nam het aantal slaven sterk af. Schatte Raffles het aantal slaven op Java en Madoera nog op 30.000, de registers uit 1814 wezen op een aantal van 27.142, in 1820 nog 20.680 en in 1843 nog 9907.

    • Boeroeng zegt:

      In Nederlands-Indië kwam op 1 januari 1860 een einde aan de slavernij. Hier staan we in Nederland niet bij stil, laat staan dat slavernij in de oost in ons collectieve geheugen zit. En dat terwijl de slavernij in Nederlands-Indië eerder begon en omvangrijker was dan in de westelijke koloniën. In het jaar 1750 bijvoorbeeld waren er 75.000 slaven in vestigingen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) tegenover 64.000 in Suriname en de Cariben  NEMO Kennislink

      • Jan A. Somers zegt:

        “kwam op 1 januari 1860 een einde aan de slavernij.” Ja, u heeft formeel gelijk, ik was artikel 169 vergeten. Maar wel met het probleem dat nog in 1925 de handel in slaven en het importeren van slaven moest worden verboden. In mijn simpele voorstelling van afschaffing zit handel en import ingesloten. Maar zie ook lid 2:”De rechten en verplichtingen der meesters ten aanzien der in Nederlandsch-Indië AANWEZIGE(!) slaven, worden bij ordonnantie geregeld.” Ik weet het niet meer zo goed, maar ik dacht dat de slavernij binnen de Indonesische gemeenschap nog steeds bestond, en met art. 170 alleen maar beteugeld. En vanzelf tot een eind moest komen.
        “terwijl de slavernij in Nederlands-Indië eerder begon en omvangrijker was dan in de westelijke koloniën.” Maar kijk ook naar de vierkante kilometers van beide gebiedsdelen. En in de West waren de slaven eigendom van Europese plantagehouders, terwijl in Indië de slavernij hoogtij vierde binnen de Indonesische gemeenschap.

  5. PLemon zegt:

    @ de Oost-Indische slaaf is een voorwerp van gerief en weelde, de West-Indische een werktuig, waarmede eerst in het benoodigde levensonderhoud moet voorzien en vervolgens winst behaald worden.”

    # en hoe…!!!

    *** Verschillende waarnemers uit het einde van de achttiende en de eerste helft van de negentiende eeuw, onder wie Dirk van Hogendorp, T.S. Raffles, W.L. Ritter en W.R. baron van Hoëvell, schreven dat de slaven tegen die tijd praktisch allemaal in huisdienst waren en dat ze meestal fungeerden als statussymbool.
    De slaven in Oost-Indië namen actief deel aan het familieleven, onder andere in de opvoeding van de kinderen, en stonden onder het rechtstreekse toezicht van de meesters. Deze huisgebonden positie heeft, zoals de Australische historica Jean Gelman Taylor heeft aangetoond, verstrekkende gevolgen gehad voor de raciale en seksuele verhoudingen in de koloniale maatschappij.

    De eerste pogingen van de VOC om Nederlandse vrouwen naar Indië te sturen hadden niet het gewenste resultaat opgeleverd, onder andere omdat die vrouwen meestal niet beantwoordden aan Jan Pieterszoon Coens ideaal om in Indië een respectabele, godvruchtige, Hollandse maatschappij te scheppen. Tegen het midden van de zeventiende eeuw beslisten de Heren XVII om de invoer van Hollandse vrouwen streng te beperken, een beslissing die stand zou houden tot het einde van de achttiende eeuw. Tegelijkertijd trof de Bataviase regering een aantal maatregelen om het concubinaat in te perken en om huwelijken van Europese migranten met Aziatische en Euraziatische vrouwen aan te moedigen. Slavinnen die met een Europeaan trouwden konden evenals hun kinderen de Europese status en nationaliteit krijgen en dus plotseling omhoogschieten op de sociale ladder. Deze maatregelen hebben echter nooit echt het verschijnsel van het concubinaat doen verdwijnen en het houden van een ‘njai’ (tegelijk huishoudster, minnares en slavin) is een vast kenmerk geweest van de koloniale gemeenschap.
    https://www.dbnl.org/tekst/_ind004199701_01/_ind004199701_01_0019.php

    • Jan A. Somers zegt:

      “houden van een ‘njai’” Klopt, maar dat valt niet onder het begrip ‘slavernij.

      • PLemon zegt:

        @ dat valt niet onder het begrip ‘slavernij.

        # het één sluit het ander niet uit …

        *** ‘ Deze huisgebonden positie heeft, zoals de Australische historica Jean Gelman Taylor heeft aangetoond, verstrekkende gevolgen gehad voor de raciale en seksuele verhoudingen in de koloniale maatschappij.’

        • Jan A. Somers zegt:

          “het één sluit het ander niet uit ” Zou in de praktijk best het geval kunnen in. Net zo goed als hard werken slavenarbeid wordt genoemd. Maar bij ‘slavernij’ houdt ik mij aan de formele betekenis. Die ook in de afschaffing van de slavernij’ wordt bedoeld.

        • R Geenen zegt:

          @@Net zo goed als hard werken slavenarbeid wordt genoemd. @@
          Vermoedelijk een uitdrukking die gebruikt wordt door hen die te beroerd zijn om wat te doen en presteren.

        • Jan A. Somers zegt:

          Nee hoor, gewoon slachtoffers van het kapitalisme. Denk bijvoorbeeld aan de textielindustrie van India en Bangladesh. En wij vinden die goedkope producten prachtig.

        • Ronereon zegt:

          Beste J.A.S, Ik merk dat uw standpunten en posities vrij formalistisch van aard zijn. Dat kan sterk gerelateerd zijn aan uw werk en studie. Rechten ? Het is verfrissend en stimulerend, om ervaringen te lezen van personen die in ‘het leven’ hebben gestaan met hun eigen waardevolle, pragmatische logica. Als ik dan lees ” slachtoffers van het kapitalisme’, Bangladesh en India. Wel, beste J.A.S. . heeft u in Zuid Azie gewerkt en gewoond ? Ik vermoed van niet. Verder complimenteer ik u met uw drang naar onderzoek en documentatie.

  6. Jan A. Somers zegt:

    Een contractkoeli is geen slaaf, maar zijn werk lijkt wel slavernij. En hij valt niet onder het slavernijverbod! Net als de genoemde textielarbeid. Een slaaf is niet vrij, heeft een eigenaar, de meester.

    • RLMertens zegt:

      @JASomers; ‘geen slaaf etc.’- Kontrakt koelie’s op op de plantages in Deli. Van Deventer; ‘het regiem waaronder 10.000 koelies op de plantage leefden in een staat van permanente uitbuiting en schuld, die hen feite tot slaven maakte; mishandeld en gevangen gehouden, Bij opstandige houding zelfs werden vermoord’! Een ander variatie; Herendienst stelsel; gedwongen arbeid aan overheidswerken(!) zonder kost of loon! Met werkkampen met strafpalen, waar koelies aan gebonden werden en gemarteld als zij volgens de opzichters niet hard genoeg werkten. Over onze ethische politiek gesproken; ‘den inlander verheffen
      – Terwijl de meesten in Europa/Holland toch vooral sprookjes over de overzeese wereld kenden. Een belangrijk deel van die koloniale verdokeremaning(!) was het werk van de regering met zijn groeiende ambtenarij van censuur en de voorlichting! Al vanaf de VOC directie en kabinetten van het koninkrijk bleef de regering op dit gebied van geheimhouding, verdraaiing en doodzwijgen van feiten door de eeuwen (!) heen. Tot op heden….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.