Indische Nederlanders assimileerden, ondanks de snotterige witlof 

Bert van Ernst (1936): ‘Toen we wegvoeren, dacht ik: daar ligt mijn moederland. Maar ik ga nu naar mijn vaderland.’ Van Ernst arriveerde in november 1950 in de haven van Rotterdam. Zijn hele jeugd op Soerabaja had hij Nederlands gesproken, was hij naar een Nederlandse school gegaan en had hij zich Nederlander gevoeld.   De verhalen van Groningen

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

34 reacties op Indische Nederlanders assimileerden, ondanks de snotterige witlof 

  1. Loekie zegt:

    “Bert van Ernst (1936): ‘Toen we wegvoeren, dacht ik: daar ligt mijn moederland. Maar ik ga nu naar mijn vaderland.’ Van Ernst arriveerde in november 1950 in de haven van Rotterdam. Zijn hele jeugd op Soerabaja had hij Nederlands gesproken, was hij naar een Nederlandse school gegaan en had hij zich Nederlander gevoeld. ”
    Allemaal geforceerd geloel. Een manneke van 14 jaar zal van alles gedacht hebben, maar niet ‘daar ligt moederland, nu naar vaderland’. En in zijn jeugd zal hij nooit hebben stilgestaan en gedacht hebben: ik voel mij Nederlander.

    Clou is dat men termen, begrippen, kreten enz. van later gebruikt voor gebeurtenissen enz. van toen. En dat maakt al die boeken, verhalen e.d. zo irritant.

    Uitgemopperd.

    • Peter van den broek zegt:

      14 jaar? Laatst sprak mijn moeder met haar jongere broertje over het interneringskamp op Sumatra. Ik was verbaasd, hoeveel ze zich konden herinneren …….met termen, begrippen, kreten enz van later gebruikt voor gebeurtenissen enz. van toen……… Mijn oom kon toch moeilijk met een stemmetje en de woorden van een 7-jarige de gebeurtenissen beschrijven. Zulke persoonlijke gebeurtenissen blijken een stempel te drukken .

      Dan ga ik toch niet uitbraken “geforceerd geloel”. Dan kan ik alleen hun verloren jeugd respecteren. Hoe oud was Loekie toen de oorlog was afgelopen? Zeker is dat hij niet zo volwassen klinkt.

      • Loekie zegt:

        Herinneringen aan de (jonge) jeugdjaren kunnen glashelder zijn. Sommigen worden er nog steeds gillend wakker van. Maar daar heb ik het niet over.

    • Boeroeng zegt:

      Loekie.
      Jij kan niet weten wat Bert van Ernst dacht in 1950 bij de afvaart.
      Misschien dacht hij wel in die woorden moederland/vaderland . Misschien omschrijft hij 70 jaar later het gevoel wat hij toen had met deze woorden.

      • Bert Krontjong zegt:

        Dat is het ! Hij omschreef het gevoel ,dat hij had toen hij Indonesie verliet ,als je hem als 14 jarige er naar had gevraagd had hij zich inderdaad nooit zo uitgedrukt ,iemand van 83 drukt zich nu eenmaal anders uit als een 14 jarige .

  2. R Geenen zegt:

    @@Assimileren
    De behandeling door de Groningers was direct en soms grof. Van Ernst: ‘Sommigen liepen naar de weg om te kijken als wij langsfietsen. ‘Apmoal zwaarten’, zeiden ze, maar toch waren ze best vriendelijk. We hadden ons van het begin af aan voorgenomen ons aan te passen.’
    Lefrandt: ‘Assimileren.’
    Van Ernst: ‘Probeer je in hen te verplaatsen. Ondanks het uitschelden, bleef je correct. Als er ‘lelijke zwarte’ werd gezegd, reageerde je heel beleefd: ‘wat zei u daar?”@@

    Wel integreren maar niet assimileren!

  3. PLemon zegt:

    Vraag….hoe verging het de Nederlandse immigrant in Indië? Vergelijkbare aanpassingsproblemen?
    Werd de loper uitgelegd, kwamen ze in een gespreid bedje?

    *** Over de sociale herkomst van de Indiëgangers weten we nauwelijks iets, en
    dat geldt ook voor hun migratiemotieven. Dankzij het eerder genoemde
    onderzoek van Bossenbroek en gegevens van het CBS is er alleen iets bekend
    over de aantallen en de geografische herkomst van de koloniale militairen.
    Hieruit komt naar voren dat de migratie naar Indië vooral een stedelijk
    verschijnsel was.7 Maar gold dat alleen voor de militairen of ook voor burgers?
    We hebben bovendien geen idee waarom deze migratie stedelijk was en in
    hoeverre de sociale samenstelling van de groep van Indiëgangers afweek van
    degenen die in Nederland bleven. Over de herkomst en motieven van de
    migranten naar de Verenigde Staten weten we veel meer, dank zij onderzoek
    van Lucas, Swierenga en Wintle.8 Zij waren vooral afkomstig van het
    platteland. In de jaren 1840 ging het veelal om gereformeerde, en soms
    katholieke landverhuizersgezinnen, die in de Verenigde Staten de vrijheid van
    godsdienst zochten. Tegen het einde van de negentiende eeuw dreef de
    landbouwcrisis vele duizenden jongemannen de oceaan over. De migratie naar
    Nederlands-Indië was in de periode 1900-1960 belangrijker dan die naar de
    Verenigde Staten. Daarbij laten we de 150.000 militairen die in het kader van
    de politionele acties kort na de Tweede Wereldoorlog enige jaren in Indonesië
    verbleven, nog buiten beschouwing. Vlak voor 1940 bereikte het aantal
    personen dat jaarlijks van Nederland naar Indië voer de 20.000. In omgekeerde
    richting scheepten zich iets meer passagiers in op de grote mailboten. Alleen al
    vanwege de aantallen is het van belang om de vraag te stellen wie er nu
    eigenlijk naar Indië ging en hoe de migratiepatronen zich in de loop van de
    tijd ontwikkelden.
    …. Bij elkaar gingen er in de negentiende eeuw 58.000 Nederlandse
    burgers (41.000 mannen en 17.000 vrouwen), 84.000 manschappen en een
    kleine 5.000 officieren naar Nederlands-Indië. In totaal ging het dus om
    147.000 personen, dat is bijna net zo veel als de 154.000 Nederlanders die
    tussen 1820 en 1900 naar de Verenigde Staten trokken.
    Bron:
    Indiëgangers: sociale herkomst en migratie-
    motieven (1830-1950)
    Een onderzoek op basis van de Historische Steekproef
    Nederlandse bevolking (HSN)
    ULBE BOSMA EN KEES MANDEMAKERS

    • Boeroeng zegt:

      Met verwondering gelezen (P.Lemon citeert Bosma en Mandemakers) dat de militairen die naar Indië gingen vooral uit de steden kwamen .
      Ik heb 3 Nederlandse militaire voorvaderen, alle 3 boerenzonen resp uit Benningbroek, Veenhuizen en Linne. Plus 1 Duitse voorvader die in 1828 ging als militair.
      HIj was geboren in Marburg, die nu ca 73.000 inwoners heeft. Hoeveel was dat in 1828 en kun je het stad of dorp noemen ?

      • PLemon zegt:

        @ kun je het stad of dorp noemen ?
        # Google de titel. Vanaf pagina 169 volgt het eea.

      • Bert Krontjong zegt:

        @Boeroeng zegt “” Ik heb 3 Nederlandse militaire voorvaderen ,alle 3 boerenzonen “” Nou ik zou zeggen Boeroeng verander effe snel je naam haal alleen maar de ng eraf ,dan heet je voortaan Boeroe ( Boer) Mijn 2 militaire voorvaderen zijn niet van boerenafkomst ,de ene is een dokterszoon en de andere is afkomstig uit een rijke banketbakkers familie uit Utrecht ,ze zijn allebei op jonge leeftijd naar Indie vertrokken en hebben nimmer meer een voet gezet in Nederland .Waarom zijn deze jongemannen vertrokken ? Ik gis maar wat ,denk dat ze die benepen ,benauwde maatschappij in Nederland in de 19 e eeuw wilden ontvluchtten om het geld hoefden ze het niet te doen ,hun beider familie was vermogend .Toen hun kinderen en kleinkinderen “” Terugkeerden “” uit Indie waren ze dan ook totaal vervreemd van de familie van hun vaders /grootvaders .Bij ons was er 1 uitzondering de oudste zus van opa ( Van de banketbakkers familie ) die was dol op haar bruine neefjes en nichtjes ,hoe bruiner hoe beter voor haar ,ook financieel hielp ze en ze liet hun ook geld na ,want deze tante zat goed in de slappe was .

    • Peter van den Broek zegt:

      Het verhaal van Bert van Ernst (1936) klinkt best authentiek. Interessant en relevant lijkt mij de sociale samenstelling van gerepatrieerden, die verdwaald raakten in provincies zoals Groningen, Drenthe en Limburg.

      Bert was Nederlander, sprak netjes Nederlands, was op een Nederlandse school geweest en dan wordt hij plotseling geconfronteerd met Groningse boeren en buitenlui. Dat was na Van Starkenborgh, de vroegere GG, toch wel een hele koude douche, de kille ontvangst. Als ik de sociale samenstelling vergelijk van die repatrianten met hun omgeving, toch de desabevolking in hun ogen, dan stond de wereld toch op zijn kop.

      • Loekie zegt:

        Klets toch niet zo semi-intellectueel. Natuurlijk is ook zijn verhaal op zich authentiek.
        En waarom is het altijd de heilige Indo en is het de Groningse boer? Wat is er mis met die boer. Mag ook hij zijn wie hij is? Mag hij vreemd opkijken als er opeens vreemde snuiters opduiken? Wat moest hij dan? De Indo’s tegemoet rennen met pannen lodeh en sambel goreng en roepen: welkom, welkom…

        • R Geenen zegt:

          @@En waarom is het altijd de heilige Indo en is het de Groningse boer? @@
          Het heeft daar niets mee te maken. Het gaat om onze ervaring als bruintjes geconfronteerd te worden met witte mensen, Nederlanders, maar die een Nederlands spraken dat haast onverstaanbaar was en niets van de wereld wisten. Hun reacties en vooroordelen waren er ook naar.

      • R Geenen zegt:

        @@Als ik de sociale samenstelling vergelijk van die repatrianten met hun omgeving, toch de desabevolking in hun ogen, dan stond de wereld toch op zijn kop.@@
        Als jongen van 15 jaar kreeg je te maken met witte mensen, die bijna allemaal geen educatie hadden gehad. Immers de witte jongens van toen werden op het boerenbedrijf opgeleid. Jonge meisjes en jonge jongens van onze leeftijd waren nooit verder geweest dan een paar dorpen verder. Konden dus ook nergens over praten. Trouwens iedere zondag na de kerk verdween het grootste gedeelte in de buurt kroeg. het enige wat wij bereikt hadden, dat ze gesprek stof hadden.

        • Peter van den Broek zegt:

          Ik zie het zo: Indo-Europeanen zijn in Indie opgevoed met een rangen- en standenmaatschappij, waarbij iedereen zijn plaats wist. Met dat perspectief reisde de gerepatrieerde naar Nederland en kwam ergens in de provincie terecht. Daar ziet hij plotseling witte mensen, inlanders met de kleine i, met hun HANDEN werken, dat kwam je toch niet tegen in Indie?
          Dat niet alleen, die witte mensen spraken ook nog eens dialect. Dan zegt zo’n gerepatrieerde: “kunt U Nederlands praten” en dat aan een witte Nederlander. Lijkt mij onmogelijk dat een Indo dat tegen een Totok zei in Indie.

          Het gebeurt wel vaak in Italie dat een Italiaan aan mij vraagt of hij ook Italiaans mag spreken. Zeg ik “natuurlijk, als U er geen problemen mee heeft”. Kijk ik hem heel ernstig aan en wacht op zijn verhaal.

          Toen ik klein was ging Ik, afkomstig uit de Randstad weleens logeren bij mijn neefje in Echt in Limburg. Zegt zijn schoolkameraadje mij iets in zijn dialect. Vroeg ik aan mijn neef, wat die boer te zeggen had en hij vertaalde dat netjes. Dat is het voordeel tweetalig opgevoed te zijn.

        • R Geenen zegt:

          @@Dat is het voordeel tweetalig opgevoed te zijn.@@
          Ja, maar alleen als je ook in een dialect bent opgevoed. Mijn moeder was wel in het Nederlands, Frans Engels en Sumatraans opgevoed, maar dat hielp niet veel in een boerengat (1951).

        • Indorein zegt:

          ” … Dat niet alleen, die witte mensen spraken ook nog eens dialect. Dan zegt zo’n gerepatrieerde: “kunt U Nederlands praten” en dat aan een witte Nederlander. ” :

          Komt mij heel bekend voor. Wij waren op de Friese kleibult (Het Bild) gedropt in een ongelofelijk achterlijk dorp van zo’n 900 mensen, waarvan zeker de helft directe familie van elkaar was met alle gevolgen van dien. Het naastgelegen dorp lag nog geen 3 km verderop maar was al de boze buitenwereld waar je geen contact mee had.
          En dan de taal/dialect die er werd gesproken! Onverstaanbaar voor een Indo die opgevoed was met het toen geldende algemeen beschaafd Nederlands.

          Wij hebben zo’n 7 jaar lang getracht om deze kleibult Friezen enige beschaving bij te brengen ….. tevergeefs! Toen achtte God het wel tijd, dat wij mochten verhuizen naar Leeuwarden. Wat een verademing was dat!

        • Loekie zegt:

          En de dorpelingen dachten: opgeruimd staat netjes.
          iedereen weer blij.

        • e.m. zegt:

          @opgeruimd staat netjes. iedereen weer blij.@

          — U had moeten afsluiten met: “I rest my Keesie!”

        • Indorein zegt:

          “.. En de dorpelingen dachten: opgeruimd staat netjes.
          iedereen weer blij.” :
          Zo heer Loekie, moet je zeker van je Friese echtgenote zeggen. Anders kan ik deze nazistische opmerking (i.c.: opruiming) van jou niet plaatsen.

        • e.m. zegt:

          Dag heer Indorein, zoals het voor u @een verademing was@ om in uw woorden “”een ongelofelijk achterlijk dorp van zo’n 900 mensen, waarvan zeker de helft directe familie van elkaar was met alle gevolgen van dien.”” , zo moeten die dorpelingen op hun beurt gedacht hebben ‘zo daar zijn we mooi van af’, toen uw gezin naar Leeuwarden verhuisde; oftewel @opgeruimd staat netjes@. In die betekenis moet u Loekie verstaan. Niks @nazistische opmerking@ !

        • Jan A. Somers zegt:

          “die opgevoed was met het toen geldende algemeen beschaafd Nederlands.” Zeeuws is best leuk hoor! Een dochter van mij is fysiotherapeut in Zwitserland. Toen we haar na de eerste drie maanden opzochten sprak ze voor ons onverstaanbaar met de taxichauffeur. Belangrijk! Medische handelingen zijn vaak intiem, daar past taalgebruik bij voor het vertrouwen en correct verstaan over en weer. In het ziekenhuis in Thun (Zwitserland) met een licht herseninfarct spraken de verpleegsters onverstaanbaar voor mij. Daar hebben we samen de grootste lol mee gehad. En discussies met de neuroloog. Hochdeutsch is niet meer correct, er zouden dan ook lage Zwitsers bestaan. Ik had al geleerd schweizerisch Schriftdeutsch, maar het schijnt nu Schweizer Standarddeutsch te heten. Net als in Nederland ABN>Standaard Nederlands. Maar we hebben af en toe een mevrouw uit Zwitserland in ons midden, misschien weet zij meer.

        • R Geenen zegt:

          @Zeeuws is best leuk hoor! @@
          Gelukkig hebben we allemaal verschillende smaken en zijn wij mensen met een vrije denkvermogen

      • Jan A. Somers zegt:

        Ik vind dit toch een heel,ranzige discussie worden. Zonder die Groningse boeren geen eten op tafel. Met de Groningse universiteit als een van de hoogst gewaardeerde universiteiten van Nederland. Maar voor die Indo’s was de reis van dat dorp naar Stad Groningen kennelijk iets te ver. En dan ook nog buiten je Indische bubbel! Er gaat tenslotte niets boven Groningen. En ook niet alle Indo’s zijn grotestadbewoners met een hoge educatie.
        “toch de desabevolking in hun ogen” Ja, daar woonden de inlanders (met kleine i). Die waren ook te min voor Indo’s. Het was heel erg als je als Indo in de kampong terecht kwam. Dat behoorde tot de zaken waarover men niet spreekt

  4. Jan A. Somers zegt:

    Ik ging in 1946 bewust naar Nederland. Zonder enige notie over moederland of vaderland. Wel het Wilhelmus bij mijn vertrek was mooi! De ellende van Indië was ik zat, Nederland leek me een nieuw avontuur, in ieder geval voor mijn toekomst. Ik kreeg wel op mijn donder van de Indische kennissen, integreren mag, assimileren niet. En toen ik met mijn Zeeuws meisje trouwde was de beer helemaal los. Maar mijn moeder zei: zorg je goed voor haar! Die zag het wel zitten.

  5. ellen zegt:

    Het hangt ervan af, waar in Nederland je in een contractpension terecht komt. Wij kwamen terecht in BIlthoven, een villadorp bij Utrecht. De mensen daar waren meer “ontwikkeld” dan in de dorpen in het Noorden. Wij voelden ons er nooit gediscrimineerd. Mijn moeder had in Indie op de middelbare school (AMS) gezeten, en was goed in haar talen. De kok van het pension correspondeerde in die tijd met een meisje in Frankrijk (waarschijnlijk een vakantieliefde), maar had problemen met de Franse taal. Omdat mijn moeder hem daarmee kon helpen, ontstond er een vriendschappelijke band tussen hen. Misschien dat het eten in ons pension daarom niet zo slecht bleek, als weleens elders beweerd wordt. In elk geval nooit snotterige witlof. Je moet ook een dosis geluk hebben, als je ergens terecht komt.

    • R Geenen zegt:

      @@Je moet ook een dosis geluk hebben, als je ergens terecht komt.@@
      Dat is zeker een feit. In Beuningen, toen een dorp van 3000 mensen, werden 15 huizen zonder warm water voor Indische mensen neergezet. En de 15 gezinnen waren allemaal op 1 na gezinnen zonder vader. Want die waren al in Indie vermoord. En de ene complete gezin was de man gepensioneerd en gedeeltelijk invalide. Wij werden gewoon weggestopt.

      • Bert Krontjong zegt:

        Huizen zonder warm water ,Toen ik in 1980 mijn huidige woning betrok woonde er 3 hoog een stokoude dame van Duitse komaf ,zij woonde er toen al 40 jaar ,toen ze na 8 jaar noodgedwongen naar een verzorgingstehuis ging ,nam ik eens een kijkje in haar woning ,geen warm water ,geen douche ,nou werden die woningen in 1880 opgeleverd zonder warm water ,zonder douche en zonder toilet plus nog dat het grote gezinnen waren ,in mijn huis woonden er toen pa ,ma en de kinderen 4 stuks ,dus kun je nagaan wat er een herrie op de trap was 3 gezinnen met 6 volwassenen plus + 12 kinderen .Hoe deden ze dat zonder toilet ? Nou gewoon in een ton en die werd wekelijks opgehaald door de Boldoot kar ( Boldoot was een eau de cologne merk ) Zo zie je maar die goede oude tijd was niet zo goed .Had ik zelf warm water en een douche ? jazeker maar die heb ik zelf laten aanleggen .,die oude mevrouw had daar geen geld voor ,kasihan .

        • R Geenen zegt:

          @@Had ik zelf warm water en een douche ? jazeker maar die heb ik zelf laten aanleggen .,die oude mevrouw had daar geen geld voor ,kasihan @@

          Weet je nog dat ik naar aanleiding van geen warm water het verhaal van mijn moeder heb geschreven? Dat de dokter met de pastoor op medische bezoek kwam vanwege de reuma, die mijn moeder van de kou kreeg. De woorden van de pastoor: Dat was de straf van god omdat mevrouw hertrouwd was met een protestant persoon.

        • Jan A. Somers zegt:

          En in Vlissingen kwam de kapelaan lange onderbroeken voor mijn moeder brengen, het was dan ook net een strenge winter. En de directeur van de RHBS zorgde dat ik (en nog een Indisch meisje) achterstanden kon inlopen, gratis! En de bode van het stadhuis wees mijn vader de weg naar de juiste ambtenaar, die meteen zelfstandige woonruimte voor ons wist te regelen. In een stad die kapot was gebombardeerd, met twee complexen noodwoningen voor de mensen die uit hun huis waren weggebombardeerd. Maar je moest natuurlijk zelf wel in beweging komen. Paatje gouvernement die vroeger alles voor je regelde was er niet meer.

  6. Peter van den Broek zegt:

    Het topiconderwerp heeft niet te maken met alle Indische Nederlanders, maar alleen met een bepaalde subgroep.

    De problematiek van de assimilatie/integratie ondanks de snotterige witlof heeft alles te maken WANNEER iemand vanuit het voormalig Nederlands-Indie naar Nederland komt. De scheidslijn kan grosso modo bij de soevereiniteitsoverdracht worden getrokken.
    Sociale afkomst=rang/stand speelt een rol maar ook de kleur, noblesse de la peau, adeldom van de huid, zie prof. Fasseur.

    Voordien bestaat het probleem niet, nadien creëert Nederland het probleem van assimilatie/integratie, want wie/wat moest er geïntegreerd worden: Één keer per week in bad, wc-papier gebruik, witlof/andijvie, gehaktdag etc.?

    Ook het taalgebruik of lexicon is anders: Contractpensioens, DMZ, meubel- en kledingsvoorschot zijn toch woorden van een andere periode van binnenkomst?

    Afkomst en tijd van binnenkomst bepalen wel onze beeldvorming en hoe wij over deze periode praten.

    • R Geenen zegt:

      @Voordien bestaat het probleem niet, nadien creëert Nederland het probleem van assimilatie/integratie, want wie/wat moest er geïntegreerd worden: Één keer per week in bad, wc-papier gebruik, witlof/andijvie, gehaktdag etc.?@
      Inderdaad creëert Nederland dat probleem. Even terzijde, ik ben benieuwd of de mensen in het Sophiahof de film van Hetty Naaikens-Retel “Contract Pensions” gezien hebben. Of mag die film door het bestuur niet getoond worden? Dit in tegenstelling tot de “Klanken van Oorsprong”.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.