Symposium ‘Liefde & Lust’, Indische Letteren

Verslag:   Edu   Camera:  Ellen  Editting:  Boeroeng

Symposium ‘Liefde & Lust’, Indische Letteren    Bronbeek, 4 November 2018
Peter van Zonneveld opent het jaarlijkse Bronbeek-symposium van de Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkunde en introduceert de eerste spreker. Elke spreker kondigt hij aan en geeft gelijk een samenvatting en aanvulling van de vorige spreker en een ruime inleiding van het onderwerp van de komende spreker.
Sarah Badwy, Geëxalteerde romantiek en ontoegankelijke vrouwen. Het Hollands trouwideaal in Carry van Bruggens ‘Een Indisch huwelijk’.
Carry van Bruggen (1881-1932) leefde slechts 3 jaar in Indië met haar man Cees van Bruggen.
In 1907, na terugkeer in Nederland, scheidde zij van hem. Haar novelle ‘Een Indisch huwelijk’ verscheen in 1921.
Het was de tijd van de Ethische Politiek en de toestroom van vrouwen uit Nederland. Verindischen was voortaan minder gewenst en het tot dan toe normaal geachte concubinaat met Inlandse vrouwen (njais) werd afkeurenswaardig.
In ‘Een Indisch huwelijk’  verplaatst de auteur zich in de hoofdpersoon Feenstra die op Sumatra de strijd aanbindt tegen een ‘moreel en psychisch’ afglijden. Zijn dat haar eigen observaties?
Inheemse vrouwen krijgen kwalificaties als: grof, kijverig, sluw, onbetrouwbaar; maar ook erotisch aanlokkelijk en daarom spannend.
Vrouwen uit Europa: eenvoudig, keurig, trouw; maar daarom ook suf en saai.
Uiteindelijk laat hij een vriendin van vroeger overkomen als ‘handschoentje’. Hij haalt haar op maar weet niet hoe zij er na al die jaren uitziet. Op de kade ziet hij aan dek 2 vrouwen bij elkaar staan, hij hoopt even op de voorste vrouw, een lekker ding, maar het is toch die andere daar achter ……

Frank Okker, Onder de gordel van smaragd; de biografieën van Walraven en Lulofs.
Hij beschrijft het al dan niet losbandige Indische liefdesleven aan de hand van zijn biografieën.
Willem Walraven, afkomstig uit het brave Dirksland, had al in Nederland relaties en zelfs een kind verwekt bij een schippersdochter. Op 28-jarige leeftijd ging hij naar Indië als telegrafist bij het KNIL. Na uitdiening van zijn contract verhuisde hij van de kazerne in Tjimahi, waar hij het Soedaneese meisje Ietie ontmoette, naar Oost Java. Met haar trouwde hij en zij kregen 9 kinderen (in de periode 1919-1933). Een toonbeeld van een goede interraciale relatie, ook al was zij jaloers op de intellectuele vrouwen die Walraven tegenkwam.

Madelon Lulofs daarentegen had een rijk geschakeerd liefdesleven voordat zij trouwde met een employee van een Sumatraanse rubberonderneming. Samen kregen zij twee dochters. In 1923 ontmoette zij Szekely en voor hem scheidde zij en ze vertrokken naar Europa. In 1926 kwamen zij terug in Deli, maar werd haar ‘verraad’ haar door de plantersgemeenschap nagedragen.
In 1930 keerden zij weer terug naar Boedapest en bleven een echtpaar.

Peter van Zonneveld, Dominique Berretty; Introductie op de presentatie van zijn biografie.
Berretty werd in 1989 geboren in een eenvoudig Indo-Europees milieu. Leergierig en energiek als hij was, werkte hij zich op in de journalistiek. Hij was overal snel bij en had oog voor vernieuwingen en hun betekenis voor de media. Zoals de draadloze telefoon en de luchtvaart.
Na een reis naar de VS richtte hij in 1917 persbureau Aneta op. Hij werd rijk en kon er een flamboyante levensstijl op na houden. Villa Isola, boven Bandoeng, werd het bekende uithangbord voor wie en wat hij was. Hij trouwde maar liefst 6 keer en stierf op jonge leeftijd. In 1934 verongelukte hij met de Uiver in de Syrische woestijn.

Gerard Termorshuizen (ook namens medeauteur Coen van ’t Veer),
’Hij was een groot charmeur maar een moeilijk echtgenoot’. Dominique Berretty en de vrouwen
Presentatie van Berretty’s biografie: Een groots en meeslepend leven.
Berretty en vrouwen vormden een complexe combinatie. Hij was een groot charmeur maar een moeilijke echtgenoot. Zijn ideale vrouw kon hij maar niet vinden, ook al trouwde hij 6 keer in die overtuiging. Hij was steeds trots op wat hij bereikt had (en verloochende zijn gemengde afkomst niet) maar nooit tevreden. Altijd was er nog meer en beter. Mogelijk ook in zijn liefdesleven.
Beperkt vanwege de tijd wordt alleen zijn relatie met de bekende actrice Mien Duymaer van Twist belicht. Zij trouwden in 1925 en kregen een zoon en een dochter. Hun correspondentie laat een diepe genegenheid en liefde zien.
Typerend zijn de observaties van Miens moeder die hij in Nederland een aantal keren opzocht:   een man met een wil die een sterke aantrekkingskracht op vrouwen uitoefent. Al in 1928 is de lust verdwenen en gaan ze uit elkaar. Tot zijn dood bleef de wederzijdse grote genegenheid.

De eerste exemplaren van het boek worden overhandigd aan de 7 aanwezige kleinkinderen.  De auteurs danken de familie voor hun medewerking bij het tot stand komen van de biografie.  Namens de familie wijst de oudste kleinzoon Alex op de vele research die moest worden verricht.  Al die inspanningen conform Berretty’s devies: Activité et Vitesse.
Oudste, nog in leven zijnde, kleinzoon Alex krijgt ook nog even het woord.

In de pauze worden filmpjes vertoond uit Berretty’s nalatenschap, in beheer bij de nazaten van zijn laatste vrouw, de Portugese Coquita da Fonseca Martins Lebre.

Petra Boudewijn, Trouwen in de tropen; relatieadviezen uit de Indische Letteren.
Indië, het exotische lustoord cq. poel des verderfs! Het broeierige klimaat zou aanleiding geven tot zedelijk verval. Hoe kun je dan de juiste partnerkeuze maken?
Een relatie advies luidt: kies voor een gelijkwaardig beschavingsniveau. Maar vooral met zorg!
Als voorbeeld twee Indo-Europese zusters, de één met een lichte en de ander met een donkere huidskleur die toch zeer tegengestelde karakters en beschavingsniveau zouden hebben. In ieder geval zouden mannen geen njai meer moeten nemen en vrouwen geen man die met een njai had samengewoond.

Kees Snoek, Lust  en Liefde bij du Perron; Liefde zonder protocol.
Hij neemt ons bij de hand door ‘Het land van herkomst’, de roman geschreven voor zijn geliefde Bep de Roos (Jane). Later werd het geschrapte hoofdstuk ‘Voor Jane’ gevonden.
Het Indische kind is vroegrijp!? Du Perron permitteert zich, met zijn vrienden, zogenoemde ‘libertinages’: seksuele avontuurtjes met inlandse prostituees. Maar intussen droomden zij van de ‘ware’ liefde met Europese vrouwen. Du Perron trouwde later en ook de intellectuele Bep de Roos. Hij had affaires achter de rug voor zij samen verder gingen (in 1932).   De crisis dompelde hen in armoede en du Perron ging er aan onderdoor dat hij haar niet kon onderhouden. In 1936 ging hij met zoon Alain terug naar Indië.

Jacqueline Bel, Indië als exotisch lustoord? Opvattingen over seksualiteit in de koloniale roman.
Het ultieme toonbeeld van lust was toch wel beschreven in ‘De stille kracht’ van Couperus. Nog rond 1900 betiteld als pornografisch!   Zij, die in de tropen waren opgegroeid, waren heet; de nieuwkomers uit Nederland koud.    Maar was dat nu echt zo? In de literatuur deed losbandigheid zich vooral in de witte bovenlaag van de Indische samenleving voor.
Was het concubinaat (met de inheemse njais) wel zo’n seksueel paradijs? Veeleer een aanvankelijk aangemoedigd en zeker geaccepteerd noodgedwongen verschijnsel. Vaak een vorm van uitbuiting, maar ook was er sprake van liefde. In de 20ste eeuw kwam de positie van de njai in het gedrang.   Indische romans richtten zich op de koloniale elite; de njai en andere inlanders spelen hooguit een bijrol. Het paradijs was er immers allen voor de mannen; de njai werd veelal weggestuurd wanneer de man besloot een handschoentje over te laten komen.
Of het moest zijn dat zij wraak nam door middel van vergiftiging; een in de literatuur vaker voorkomende stijlfiguur, maar niet gestaafd door bewijzen.
Een moralistisch verhaal, afschrikwekkend bedoeld, aansluitend op de opvattingen in Nederland.

Vilan van de Loo, Liefde, Lust en Hartzeer in de Nederlands-Indische Letteren.
In haar bloemlezing ‘Indië Ongekuist’ onderscheidt zij nog 7 stadia. Voortschrijdend inzicht brengt haar tot slechts 2 stadia: Geluk en Ongeluk!  Liefde omvat lust en kan tegenslag verdragen; desillusie en verveling ondermijnen Liefde en lust.   Damesromans waarschuwen vrouwen en bieden een uitweg (pil nr. 11?) Waarom is er niet meer gebruik gemaakt van vergiftiging?
Annie Foore en Kloppenburg-Versteegh wezen de weg naar de Ketjoebong; beter zou echter de langzame maar trefzekere werking van fijne bamboevezeltjes zijn.

Peter van Zonneveld, Vraaggesprek met Xaviera Hollander over haar vader Mick de Vries.
Wonderlijk genoeg niet over het liefdesleven van Vera de Vries, maar dat van haar vader!
Een bijzondere man, met Joodse en Indische roots.Een goede vriend van Simon Vestdijk, al vanaf hun studie in Amsterdam. Arts, psychiater; later directeur van het ziekenhuis in Soerabaja.  In de oorlog was hij een gewaardeerd kamparts, onder meer in Semarang. Vera en haar moeder verbleven destijds in kamp Tjideng.  Xaviera vertelt uit haar boek ‘Kind af’.   De roman ‘De dokter en het lichte meisje’ van Vestdijk gaat over zijn vriend Mick! De brieven van Mick aan Vestdijk zijn uitgegeven, helaas zijn de brieven van Vestdijk aan Mick door haar moeder weggegooid. Vestdijk heeft zelfs nog een gedicht voor Vera geschreven.

Foto’s en filmpjes: https://photos.app.goo.gl/p74NddQHhpbeHnP77

Lange film van 1.21 minuten

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

2 reacties op Symposium ‘Liefde & Lust’, Indische Letteren

  1. Boeroeng zegt:

    Over Ketjoeboeng gesproken, Vilan..
    Uit eigen werk dit:

  2. Boeroeng zegt:

    Op deze middag werd de stille kracht aangehaald.
    Natuurlijk niet als voorbeeld van koloniale verwaandheid van Couperus.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.