Mail, ter pikir-pikir, ter makan-makan en om te twisten,

Mail 1      Max Havelaarsyndroom
Nooit van gehoord,  Jullie wel?   Ik vind het wel treffend zoals zij het verwoord.
Met hartelijke groeten

Onderhuids is mij verweten dat ik mij schuldig maak aan het Max Havelaarsyndroom, een schaamte over eeuwenlange overheersing van de Gordel van Smaragd (die tegenwoordig behoorlijk is uitgebleekt door ontbossing). Ik kan met de hand op mijn hart verklaren dat ik daar geen last van heb. Ik voel me op geen enkele manier verantwoordelijk voor de daden en/of woorden van mijn voorouders. Het is ook allemaal niet zo erg schandalig want de volkeren ter plekke konden er onder elkaar ook wat van. Veelal was het allemaal nog erger.  Wel heb ik last van een meer dan gemiddeld gevoel van betrokkenheid bij alles wat er met mensen uit het voormalig nederlands Indische gebied in Nederland gebeurt. Daarmee ben ik opgevoed, niet uit schaamtebesef maar uit een doodgewoon gevoel voor een band met datgene waaruit ik voort ben gekomen.

 Lees meer. 

Mail 2
Zag deze uitzending en vroeg me eigenlijk af of de indische mens toen en nu met dit fenomeen  te maken kreeg.Immers wij bespeuren zelfs onder onze soortgenoten juist  via de klank en uitspraak of die een Indische achtergrond zou kunnen hebben.
De wetenschapper oordeelde o.a.  dat we allemaal ‘deep down’ racisten zijn…..

kokenmetpuckMail 3
Hallo Boeroeng, Stuur je ter kennisname 2 bijlagen toe van een artikel over Indisch koken in de Stentor en de Telegraaf van 28 Januari. Ik heb gezien dat er nogal wat lezers zijn die zich voor Indisch koken interesseren tegenwoordig Indonesisch genoemd).
kookscan1  en kookscan2

Mail 4
Ook op Indische fuifjes in Amsterdam, den Haag en zelfs in Breda werd de twist fanatiek gedanst.

Dit bericht werd geplaatst in oproepen en mails. Bookmark de permalink .

28 reacties op Mail, ter pikir-pikir, ter makan-makan en om te twisten,

  1. Surya Atmadja zegt:

    Max Havelaarsyndroom ?
    ===============================================
    Wat is dat nou weer ?
    Na allerlei syndromen zoals Oost Indisch Kampsyndroom ( van R.Kousbroek) krijg je weer een nwe syndroom in je maag geduwd.

    Zou het nodig zijn om verder aandacht te geven , als piekerans ,of om te omong kosongen (te twisten) ?
    Ik zou op mijn oude dag beter mijn tijd besteden aan de leuke tempo doeloe verhalen, over makan makan , of het rendang of randang is , of hoe de sambal tomaat trassi moet smaken .
    Van tuwist dansen( twist) kan ik alleen maar over pan froeher mijmeren , toen leeftijdsgenoten stiekem de twist dansen in vaak besloten feestjes in Menteng area .

    • Jan A. Somers zegt:

      Tja, het moet toch een naam hebben. Dat MaxHavelaarsyndroom is ook nieuw voor mij. Weer wat geleerd! Dat Oost Indisch Kampsyndroom is overigens heel wat anders: Nederlanders moeten niet zo zeuren over de Japanse kampen. Inderdaad, denken over rendang is veel leuker. Eten nog veel meer. En twisten of het nou rendang of randang moet heten. Gepensioneerden hebben veel tijd!

      • bokeller zegt:

        .
        Gelukkig zijn er ook nog mensen die alleen maar ‘lijden’ aan het ‘prettiggestoordheidssyndroom., en ik kom er
        steeds meer tegen.
        Ook op ”indisch4ever” ,maar je moet er wel oog voor hebben.
        siBo

      • Pierre de la Croix zegt:

        Jan A. Somers zegt 3 februari 2016 om 12:01 “Tja, het moet toch een naam hebben. Dat MaxHavelaarsyndroom is ook nieuw voor mij”.

        Het syndroom stond beter bekend onder de algemene term “masochisme”.

        Pak Pierre

      • Huib Otto zegt:

        Of zou dromen over de inhoud van de rantang het eindpunt zijn?
        Huib

  2. Boeroeng zegt:

    max havelaarsyndroom zal wel een term zijn die iemand spontaan bedacht . Of in een gesprek met de schrijver Kaj Elhorst of Kaj bedacht het zelf.

    Meer over Kaj Elhorst:

    Mijn moeder is in Soerabaja geboren, in 1907 en zo’n 45 jaar later vertelde zij mij over Indië, de Gordel van Samaragd. Die naam was ontleend aan het uitzicht op de dichte groene wouden waar de Orang Oetan, de bosmens, leefde en de tijger. Vooral over Java kon zij veel vertellen. Ze was overal geweest: in de steden en in de dessa, bij de rijken en bij het Indische “volk”.

  3. PLemon zegt:

    ” het Max Havelaarsyndroom, een schaamte over eeuwenlange overheersing van de Gordel van Smaragd”

    ***Op een uitzondering na zou het vreemd zijn dat repatrianten hiermee behept kunnen zijn. Een gebied waar je geboren, getogen of ooit naar verhuisd bent. De voorgeschiedenis neem je voor kennisgeving aan want welk land is in zijn staat van wording vrij van onrecht.
    Anders ligt het voor de autochtone Hollander die het tropisch Nederland alleen van horen zeggen kent en door zielepijn gekweld naar de ‘boze’ verrichtingen van zijn voorouders kijkt.
    Het schuld en boete syndroom was anderzijds gunstig voor de repatriant die hier een nieuw bestaan kon opbouwen (hè hr Pondaag) en bv de Molukse gemeenschap.Via mw Zegveld rolt de compensatie vh ondervonden leed helaas alleen toe naar de inheemse onderdaan.

  4. Jan A. Somers zegt:

    Max Havelaar is het beeld van de ambtenaar BB, die geen problemen heeft met het kolonialisme, maar met de behandeling van de tani’s door hun hoofden. En dat die behandeling werd geduld door het bestuur. In het cultuurstelsel werden de boeren verplicht 20% van hun land te bebouwen met door het bestuur aan te wijzen producten. Die regeling werd volledig uitgevoerd door de hoofden. De betaling voor de geleverde producten liep ook over die hoofden omdat het bestuur niet wist wie wat verbouwde. In de praktijk kwam maar heel weinig van dat geld bij de tani’s terecht, met als gevolg armoede, honger. Dit is het onderwerp van de beroemde rede in de Max Havelaar tegen de hoofden van Lebak. Het was geen ruzie tegen het kolonialisme, het was ruzie met het bestuur dat dit toeliet.

    • bokeller zegt:

      Het werk op de plantages.

      “Volk van Nederland, brandt u geen bloedschuld op het geweten? (…)
      Twee eeuwen lang heeft daar (op Java) uwe vlag gewapperd;
      twee eeuwen lang hebt gij er den scepter der overheersching gezwaaid;
      millioenen en millioenen zijn van de handenarbeid der inboorlingen in uwe schatkist gevloeid (…)
      en niets hebt gij hun teruggegeven (…)”
      Kamerlid Van Hoëvell , toespraak tot het Nederlandse volk omstreeks (1850)
      siBo

      • Jan A. Somers zegt:

        Ja, in die tijd konden deze mensen nog redevoeringen houden. Zelfs Wilders is er niks bij. Het was natuurlijk wel populisme, maar in wezen had hij gelijk. Het bestuur in Indië was gewend aan het indirect bestuur, alleen maar spreken met de hoofden, adel e.d. Die zouden het allemaal dan wel regelen. Zolang de bestelde producten geleverd werden was het in orde. En de betalingen kwamen er direct achterna. Maar bleven hangen! Voor Multatuli was het een misstand, die in de daaropvolgende polemiek steeds feller werd. Het werd ook een aanleiding tot de ethische politiek.
        “dat Max Havelaar een gefrustreerde ambtenaartje was .” Houd wel voor ogen dat Max Havelaar helemaal niet bestond, het is een romanfiguur. Maar wel gedeeltelijk een historische roman, met een heel ware basis. En onleesbaar, maar verplicht op de lijst.

      • Jan A. Somers zegt:

        “Het werk op de plantages.” Vergeten: het was niet het werk van de koelies op de plantages, maar verbouw op eigen grond. Plantages waren er toen praktisch niet. Een van de gevolgen van het mislukte cultuurstelsel is dat private (Nederlandse en Chinese) ondernemers werd toegestaan in Indië ondernemingen te stichten. Zij mochten uiteraard geen grond kopen, gewoonte was het huren van de grond en de eigenaren in dienst nemen voor het werk. Zo is het cultuurstelsel ook de overgang geworden van een handelskolonie naar een productiekolonie.

        • bokeller zegt:

          Pak Somers.,
          Dat van de plantages was ff blijven hangen. Sorry

          Maar het ”maartje”komt bij me boven,nl .de zgn.”” woeste
          gronden ””waren van het Nederlands Indisch bestuur, die
          het weer verhuurde.
          Nu komt m’n vraag ,wie ontboste dat en bracht het in cultuur.?
          Nmi. toch weer die Javaan,die het diende op te knappen.
          siBo

        • Jan A. Somers zegt:

          Over die woeste gronden weet ik niets af. In het cultuurstelsel ging het in ieder geval over 20% van de landbouwgrond met een (Indonesische) eigenaar. Het ging voornamelijk over Java. Van min of meer woeste gronden ken ik uit de jaren 30 alleen bosgebieden die werden beschermd door de dienst …..(?) van het gouvernement. En ook de djatibossen werden door het gouvernement beheerd. Veel Wageningse houtvesters vonden daar hun werk. Maar dat heeft natuurlijk niets met het cultuurstelsel te maken, dat was van 1830 tot ca. 1870.

        • Pierre de la Croix zegt:

          De Dienst van het (niet van “de”) Boswezen?

          Pak Pierre

        • Arthur Olive zegt:

          Een familielid van mij heeft voor de oorlog een stuk grond ontgonnen in de “Oosthoek” op Java.
          Het was in de woeste gronden waar ook wilde karbauen waren.

        • Arthur Olive zegt:

          Karbau moet banteng zijn geweest.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Misschien toch wilde (verwilderde) karbouwen = afstammelingen van gevluchte of losgelaten gedomesticeerde soortgenoten. Voor zover ik mij kan herinneren van de lessen op die Semarangse School met den Bijbel leefden bantèngs op Sumatra en niet op Java.

          Pak Pierre

  5. Surya Atmadja zegt:

    Boze Nederlandse tongen beweerden dat Max Havelaar een gefrustreerde ambtenaartje was .

    Sommige van mijn landgenoten in Indonesia vereren hem wel , als ik Max Havelaar naam ziet of hoor denk ik indirect aan Max Havelaar koffie of aanverwante fruit uit derde wereld landen.
    Niet lekker en duur ook nog.
    Geef mij maar pisang Chiquita .
    Al is het een aanbieding bij de Jumbo .

    • Jan A. Somers zegt:

      Ik denk dat die gefrusteerdheid of syndroom afkomstig was van het plaatsen op de leeslijst. Op HBS-B werd niet van je verwacht dat je geletterd was, de toespraak in Lebak, en Saïdjah en Adinda waren voldoende. Hapklare brokken dus.

  6. Max Havelaar? Er waren altijd ontevreden ambtenaren. Het verschil was dat Havelaar er een boek (artikel) over schreef. Het grappige (trieste) is dat iedereen dacht dat het de gang van zaken was in de kolonien.
    Havelaarsyndroom of Multatulisyndroom ? Vergeet dat maar. Allemaal fantasie..
    Cap

    • Jan A. Somers zegt:

      “Er waren altijd ontevreden ambtenaren” Maar daar hoorde de door Multatuli geportretteerde idealistische Max niet bij!
      Max Havelaar zou voor veel aankomende bestuursambtenaren een lichtend voorbeeld worden: de Europeaan die de bevolking van ons Insulinde zou verlossen van uitzuiging, afpersing, knevelarij, roof en moord. Maar eenmaal opgenomen in het bestuurlijk systeem met zijn rangen en standen, waarin ieder zijn plaats kende, verschoof de roeping al gauw naar verlicht despotisme. De resident die zijn gewest namens de Gouverneur-Generaal bestuurde, die als teken van waardigheid de gouden staatsie-pajong voerde, een gebruik dat door diverse assistent-residenten werd overgenomen. Jonge controleurs op afgelegen posten, zonder toezicht van hun superieuren, genoten van hun zelfstandigheid. De Europese bestuursambtenaar had een roeping; hij bracht naar zijn mening recht en kon dit alleen wanneer de regenten en inheemse bestuursambtenaren hun plaats in het koloniaal bestuurlijke systeem werden gewezen. Bovendien moesten, door aansluiting bij de inheemse conventies, de verhoudingen binnen het systeem begrijpelijk en duidelijk zijn voor de inheemse bevolking, betitelden de resident en de regent elkaar als broeders; iedereen wist bij dit ritueel wie de oudere broeder was. De Europese ambtenaar bediende zich bij voorkeur van het Javaans, een taal die standsverschil duidelijk weet aan te geven via het selectief gebruik van het hoog-Javaans dan wel laag-Javaans. Ook kwamen de Europese bestuursambtenaren vaak in conflict met Europese particuliere ondernemers, dit waren in hun ogen toch, net als de door Max Havelaar gewraakte inlandse hoofden, uitbuiters van de bevolking. In dit rechtmatige en rechtvaardige systeem bracht de bestuurder bescherming en recht, Europees recht dat met inheems ceremonieel moest worden geïntroduceerd. Een systeem dat niet altijd paste binnen de traditionele verhoudingen, net zo min als bijvoorbeeld verbeteringen van landbouwmethoden of in de gezondheidszorg die door de Europese bestuursambtenaren met de beste bedoelingen werden opgedrongen. Zo mogelijk werd hierbij met een beroep op de adat naar consensus gestreefd.

      • P.Lemon zegt:

        @Hr JS ” De Europese bestuursambtenaar had een roeping; hij bracht naar zijn mening recht en kon dit alleen wanneer de regenten en inheemse bestuursambtenaren hun plaats in het koloniaal bestuurlijke systeem werden gewezen”

        —Men is er nog steeds over verbaasd hoe feitelijk met geringe europese mankracht het eilandenrijk kon worden bestuurd ….—

        *** Nederland zag zich als koloniale mogendheid in de Indonesische archipel voor de vraag gesteld hoe het gebied te besturen. De afstand tussen het moederland en de overzeese gebiedsdelen was gigantisch en de middelen waren relatief beperkt. Naast acceptatie, passieve medewerking, was een actieve medewerking van de inheemse bevolking onontbeerlijk. Deze actieve medewerking mocht evenwel niet ten kosten gaan van de macht en invloed van Nederland.
        Cultuurstelsel
        Nederland bestuurde Nederlands-Indië centraal vanuit Batavia, het huidige Djakarta, met een in omvang beperkt Europese ambtenarenkorps. De inheemse bevolking bleef zoveel mogelijk onder de onmiddellijke leiding van de eigen hoofden staan. Een groot deel van Nederlands-Indië was zelfbesturend: zelfbesturende landschappen onder Inlandse vorsten die een politieke overeenkomst met het Nederlands-Indisch gouvernement hadden gesloten. Daarnaast was er rechtstreeks bestuurd gebied. In beide gebieden ontstond een dualistische bureaucratie met enerzijds een ‘modern’ Europees deel en anderzijds een ‘quasi feodaal’ inheems deel. Deze bestuurlijke indeling ging op Java en Madoera in 1829 gepaard met de invoering van het op exploitatie gerichte cultuurstelsel. De bevolking moest op een deel van de rijstvelden exportgewassen verbouwen voor het gouvernement.
        Modernisering
        In de jaren zestig van de negentiende eeuw werd het cultuurstelsel geleidelijk losgelaten. Het gouvernement trok zich terug als ondernemer en opende het eilandenrijk voor het particuliere initiatief. Daarnaast sloeg Nederland een op territoriale expansie gerichte koers in en bracht eind negentiende, begin twintigste eeuw de Indonesische archipel geheel onder Nederlands gezag. Nederland koos voor de ontwikkeling van de inheemse bevolking. Het bestuur intensiveerde en drong steeds verder in de inheemse samenleving door. Dit moderniseringsproces leidde tot de nodige frictie. Er ontstond een Europese bevolkingsgroep die in de industrie, handel en nijverheid werkte. Deze zogenaamde ‘particulieren’ vroegen om inspraak in het bestuur. Bij de inheemse bevolking groeide eveneens de roep om medezeggenschap: een nationalistische beweging kwam op. Deze beweging zette zich ondermeer af tegen de eigen traditionele hoofden.
        De bestuurlijke ontwikkelingen in Nederlands-Indië stagneerde in de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw door een conservatieve reactie. De macht van de Europese bestuursambtenaren moest gehandhaafd blijven en de nationalistische beweging werd bestreden. De Japanse verovering van Nederlands-Indië in 1942 maakte aan dit koloniale rijk een abrupt einde.
        Centraal bestuur
        In naam van de Koning (in concreto de minister van koloniën) voerde een gouverneur-generaal het algemene bestuur. Hij werd daarin bijgestaan door:

        de Raad van Nederlands-Indië
        Algemene Secretarie
        departementen van algemeen bestuur
        het binnenlands bestuur.

        De Raad van Nederlands-Indië had adviserende en medebesturende bevoegdheden. De Algemene Secretarie ondersteunde de gouverneur-generaal op ambtelijk gebied. Het administratieve beheer was opgedragen aan enige departementen van algemeen bestuur. Voorbeelden hiervan zijn het departement van justitie en het departement van economische zaken. Het binnenlands bestuur vormde het ambtenarenkorps dat zorgde voor de uitvoering van de bevelen van de gouverneur-generaal in geheel Nederlands-Indië.
        Binnenlands Bestuur

        Het binnenlands bestuur in ruime zin bestond uit:

        * Inlandse bestuur
        * Europese bestuur.

        Inlandse bestuur
        De inheemse bevolking stond onder het Inlandse bestuur. Dit bestuur werd gerecruteerd uit de inheemse elite, traditionele feodale hoofden, en voerde haar taak onder toezicht van het Europese binnenlands bestuur uit. Het Inlandse bestuur was op de hoofdeilanden, Java en Madoera, georganiseerd in regentschappen onder een regent.

        Europese bestuur
        Onder het binnenlands bestuur in enge zin, het BB, werd het Europese bestuur verstaan. Ten tijde van het cultuurstelsel waren de Europese bestuursambtenaren vooral belast met het toezicht op de produktie van exportgewassen. Daarnaast controleerden zij met de nodige voorzichtigheid de regenten. Java was daartoe verdeeld in gewesten met een resident aan het hoofd. Deze resident was belast met:

        * toezicht op de cultures
        *de financiën
        *orde en rust
        *rechtspraak.

        De resident werd bijgestaan door assistent-residenten, opzieners (vanaf 1827 Controleurs der Landelijke Inkomsten en Cultures) en surnumeraire ambtenaren bij de Landelijke Inkomsten en Cultures. In de Preanger Regentschappen, een gebied in West-Java, werkten een Inspecteur der Koffiecultuur en assistenten voor de koffiecultuur.

        http://www.ambtskostuums.nl/ambtskostuums/kolonien/introductie_bb.htm

      • Surya Atmadja zegt:

        Jan A. Somers zegt:
        6 februari 2016 om 16:02
        “Er waren altijd ontevreden ambtenaren” Maar daar hoorde de door Multatuli geportretteerde idealistische Max niet bij!
        ===========================================
        Voor de inlanders was hij de grote trompetterende witte gadjah in een porseleinwinkel .
        (witte gadjah = blanke olifant).

        • Jan A. Somers zegt:

          Daar kan ik me wel wat bij voorstellen. Hij tornde aan het frauduleus gedrag van de hoofden. Geld voor de door de tani’s geleverde diensten in eigen zak steken. En de buffel van de vader van Saïdjah. Alles onder het toeziend oog van de ambtenaren BB! Die uiteraard een oogje dicht knepen om geen gedoe te krijgen die hun promotie in de weg stond. Waar je binnen het BB niet over mocht praten. Het was wel waar dat het hele indirecte bestuur een porseleinwinkel was waarover niet hardop mocht worden gepraat. Maar die witte gadjah heeft daarom nuttig werk verricht. Wat ik zo bijzonder van Multatuli vind is dat een romanfiguur als Max Havelaar in Indië helemaal tot leven kwam. Kennelijk levensecht!

  7. Surya Atmadja zegt:

    Hormat-circulaires Pogingen van het gouvernement (1901, 1904, 1906, 1913) om de houding van de Nederlandse ambtenaren ten opzichte van hun inheemse collega’s te verbeteren. Voorafgaande aan deze circulaires was er al een ‘pajoeng-circulaire’ geweest, waarin het de residenten niet meer toegestaan werd van de gouden pajoeng (parasol) gebruik te maken als teken van gezag.

    https://socialhistory.org/bwsa/biografie/douwes-dekker

    • Jan A. Somers zegt:

      Ja, dat was na Multatuli! Een reactie op de Max Havelaar? Bij mijn weten de eerste (virtuele) klokkenluider. Ethische periode.

      • Pierre de la Croix zegt:

        Ook toen liep het dus al slecht af met klokkenluiders. Die van de Notre Dame had ook geen geluk. Zelfs niet in de liefde.

        Pak Pierre

  8. P.Lemon zegt:

    @Mail 3. Kookscan1
    Felix Wilbrink is culinair journalist van De Telegraaf en een begrip in Nederland. Op aanstekelijke en bondige wijze maakt hij je wegwijs in de traditionele Hollandse keuken.

    Recent verscheen z’n receptenboek:
    Familierecepten : ISBN 9789461561985
    Uitgever Bertram + de Leeuw Uitgevers BV
    Druk vanaf 1e Verschenen 2015

    Maar ook met een hfdst ( pag 131 t/m 147) over de indische keuken/recepten
    Citaat:
    “Mijn moeder droomde altijd over haar Indische voorouders. Ze was de kleindochter van een echte Indische prinses. Dit verklaart waarschijnlijk mijn grote belangstelling voor Indisch eten. Ik ben twee keer naar Indonesië geweest. Ik voelde me er als een vis in het water. De geuren, de kleuren,het eten, de warmte, de vleugjes tocht die je zoekt in lange straten met overal van die bonte kleine nering. De avondmarkten met al dat geweldige eten. ….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.