Het oog van de meesterdetective
Wat zou Prinsjesdag zijn zonder Gouden Koets?
De meeste toeschouwers kijken voornamelijk naar Beatrix, maar op de beschilderde zijkant troont Wilhelmina boven de volkeren van Oost en West die haar eer betuigen.

De Nederlandse cultuur zit vol verwijzingen naar onze koloniale geschiedenis. Sterker nog: onze cultuur is onlosmakelijk met dat verleden verbonden. Zo blijkt uit Spiegelreflex van Susan Legne, sinds 2008 hoogleraar politieke geschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en daarvoor hoofd museale zaken van het Tropenmuseum. Ter afsluiting van die periode laat zij van alles de revue passeren wat haar these illustreert: van achttiende-eeuwse objecten, fotos, textiel en schilderijen tot hedendaagse beelden in de openbare ruimte. Zoals een anti-slavernij-borduurwerk uit 1794 dat ook licht werpt op de rol van vrouwen in de abolitionistische beweging. Toch duurde het in Nederland in vergelijking met elders relatief lang voordat de slavernij werd afgeschaft. Vervolgens werd het slavernijverleden door veranderingen in beschrijvingen van voorwerpen ook in museale collecties onzichtbaar gemaakt.
Niet voor Legne. Met het scherpe oog van een meesterdetective legt zij telkens de onmiskenbare sporen van de koloniale ervaring bloot. Ook rond het in 1942 door het Koloniaal Instituut de voorloper van het Tropenmuseum uitgegeven Indi Kwartetspel delft ze een fascinerend verhaal op.
Het toonde Nederlands- Indi als een tijdloze, door westerse invloeden onaangeraakte wereld.
In feite was dit een bezwering van de koloniale werkelijkheid. Daarin was bovendien allang sprake van opkomend Indonesisch nationalisme. Misschien helpt het kwartet te verklaren dat Soekarnos onafhankelijkheidsverklaring in Nederland zo onverwacht kwam, zo stelt de schrijfster niet zonder humor vast.

Na een boeiende reeks voorbeelden van verdringing van de koloniale geschiedenis behandelt zij ten slotte het huidige integratiedebat dat onder meer tot een normatievere invulling van het burgerschap leidde. Mede als reactie hierop verzekerden postkoloniale migrantengroepen uit Indonesi en Suriname zich van een plaats in de Nederlandse geschiedenis door middel van gedenktekens. Zoals het Indische monument ter herdenking van de Japanse capitulatie, het Nationale Slavernijmonument en het Hindoestaanse Immigratiemonument.
In steen uitgehakte tekenen van een nieuw zelfbewustzijn: wij zijn hier omdat jullie daar waren.
Legnes boek is een geslaagd pleidooi om te blijven graven in onze koloniale geschiedenis. De multiculturele wereld waarin we leven is gevormd door het verleden. Het heden is bovendien slechts in een waan gevangen als het gelooft aan het begin van de tijd te staan.
Rogier Ormeling