Uitgeverij Passage:
Jan Folkerts: Tussen Surabaya en Stadskanaal, een gekleurde geschiedenis van de Veenkoloniën. Dit verhaal begint wanneer in de negentiende eeuw een als slaaf gekochte Indische jongen in Veendam terechtkomt. Hij krijgt de naam Jan van Oost en is een van de eerste mensen van kleur in de veenstreken. Hij moet per brief de koning verzoeken om te mogen trouwen en wordt de stamvader van een talrijk nageslacht.
De schrijver brengt een bonte verzameling van familieleden uit het veengebied tot leven. Het boek vertelt hoe de welvaart van de streek omslaat in bittere armoede. Er ontstaat een krachtige sociale beweging, waarin socialisten, anarchisten, drankbestrijders en antimilitaristen lange tijd de toon aangeven. Na de Eerste Wereldoorlog mondt de strijd uit in een massale opstand van de veenarbeiders.
...................
https://www.bol.com/nl/nl/p/tussen-surabaya-en-stadskanaal/9300000250487392/?referrer=socialshare_pdp_www
Ik ga het boek voor mijzelf aanschaffen. Ik moet toch weten wat die Groningers aan het uitspoken waren.
Tja … wat zouden ze hebben gedaan? Toen waren er nog geen aardbevingen.
Iemand hier heeft het over denkfouten en verantwoorde geschiedschrijving! is hij de ware historicus?De geschiedschrijving is vol denkfouten, plagiaat en veronderstellingen sinds het begin van het schriftgebruik door de mensheid.
legt U dan uit waarom het opsporen van denkfouten voorbehouden is aan een “ware” historicus. Deze redenering is in wezen toch ook een denkfout?
Denkfouten? Wat zijn dat? Wie heeft het over denkfouten?
M. van den Broek heeft het over denkfouten! Hoeveel mensen denken echt en wezenlijk in deze wereld? Misschien een handvol.
Overigens .. rond 1810 waren er enkele tienduizenden slaven in de europees gecontroleerde gebieden… dwz velen hadden europese meesters.
Dat werd minder in de komende jaren
Frans of Engels bestuur konden dat niet definitief verbieden. Hooguit enkele beperkingen van slavenhandel doorvoeren.
In 1810 was er nog een slavenmarkt te Makassar las ik ooit.
Zoek meer informatie.
https://rtveen.nl/2024/06/23/historisch-onderzoek-onthult-verhaal-van-javaanse-slaaf-in-veendam/
Omdat ik trouwde met een echte Groninger (zijn vader kwam uit Onstwedde, zijn moeder uit de stad Groningen) trok dit verhaal mijn aandacht. Een interessante geschiedenis over Jan van Groningen, een Inlandse Javaanse jongeman.
Hierbij wat meer info.
Rectificatie
De javaanse slaaf heette Jan van Oost.
Inwoners van Java mochten door de Nederlanders officieel niet in slavernij worden gehouden. Dit gold echter specifiek voor het eiland Java en was een strategische en juridische keuze, geen humanitaire (reden: men was o.a. bang voor opstanden).
Buiten de Javaanse grenzen kon een Javaan wel tot slaaf worden gemaakt. Dat is ook gebeurd met Jan van Oost.
ellen schreef 25 september 2026 om 20:16: “De javaanse slaaf heette Jan van Oost”.
Nah itoe dia. Wij zoomen in. Geen “Indische jongen” meer, maar “Javaanse slaaf”.
Hoe is het met het peert van Ome Loek?
De Schrijver Jan Volkerts vertelt in het interview (bedankt Ellen) dat Jan van Oost in 1810 in Veendam is terecht gekomen, toen was hij zeven jaar. Hij was op Java in slavernij geboren. Een kind geboren uit een slavin werd door het toen geldend recht ook tot slaaf gemaakt, maar dat is een andere en juridische discussie
Hij werd door een Nederlandse luitenant-kolonel in Franse dienst uit Surabaya via Parijs naar Nederland vervoerd.
Nederlands-Indie stond van 1806 tot 1811 onder Frans bestuur. De Fransen hadden de slavernij al in 1894 afgeschaft. Dus Jan van Oost was vanaf bij het begin van de Franse bezetting van Nederlands-Indie in 1806 een citoyen, een vrij burger geworden. Daaruit kan de conclusie worden getrokken dat hij als burger in het Koninkrijk Holland arriveerde, het Koninkrijk geregeerd door Lodewijk, de broer van Napoleon Bonaparte.
Jan van Oost werd opgenomen in het huishouden van de ouders van deze luitenant-kolonel in Veendam, waar hij waarschijnlijk als knechtje diende. Hij is in 1866 overleden.
Dit zijn de historische feiten, anders dan lukrake veronderstellingen. Daarmee wordt alleen maar gezegd dat veronderstellingen zo’n verhaal totaal anders maken. Dat blijkt wel uit sommige reacties.
Veronderstellingen hebben wetenschappelijk gezien (kennisverrijkend perspectief) niks met verantwoorde geschiedschrijving te maken hebben.
correctie Jan Folkerts
N.B. Er is gesproken over “circumstantial evidence” of indirect bewijs. Dat wordt alleen maar gebruikt als direct bewijs ontbreekt, wat hier zeker niet het geval is.
Het is een kwestie van sgestructureerd en verantwoord zoeken om op direct bewijs te stuiten,je moet er wel wat voor doen..
citoyen – van den Broek schreef 26 september 2026 om 17:59 onder meer: “Veronderstellingen hebben wetenschappelijk gezien (kennisverrijkend perspectief) niks met verantwoorde geschiedschrijving te maken hebben”.
Ach-ach, daar is-ie weer. Druk bezig zichzelf op te blazen ten koste van een ander.
Ik schreef al eerder: Alle wetenschapsbeoefening begint met een gedachte, een veronderstelling, een hypothese, die dient als startpunt en leidraad voor verder onderzoek. Zo begint ook “verantwoorde geschiedschrijving”.
Ik begon te veronderstellen dat de slaaf mogelijk geen “Indische jongen” kon zijn zoals Jan Folkerts had beweerd. Dat viel te onderzoeken. Was hij wel slaaf? Ellen kwam met iets aardigs: Slavernij was verboden op Java. Tja …. nieuwe veronderstelling: Misschien geïmporteerd uit een ander eiland. Nieuw graaf- en spitwerk, gevolgd door nieuwe ontdekkingen. Dat is verantwoord onderzoek, i.c. verantwoorde geschiedschrijving.
Zou de geachte schrijver dat écht niet snappen of was hij weer druk met zelfbewieroking? Ik heb een vermoeden, een veronderstelling ….
Het flauw vermoeden kan gemakkelijk geverifieerd worden . In het septembernummer GEN. het magazine voor familiegeschiedenis staat op blz 68 een interview.
“Met zijn onderzoek naar de verzetsgroep Corsica ……..werd Peter van den Broek (72) Familiehistoricus 2026”, de hoofdprijs.
Het CBG reikt jaarlijks prijzen uit aan familiehistorici, die
kwalitatief goed, opzienbarend en origineel onderzoek doen. Althans dat was het eenstemmig oordeel van de jury met voorzitter Harm Snel (stadsarchivaris) over mijn bijdrage.
Toch niet gek voor een Indische jongen.
“Niet gek voor een Indische jongen.”
Ere wie ere toekomt. Wat de Indische jongen kan als hij wil.
A. Olive
Een beetje Indische jongen is geen opschepper.
Jan van Oost overleed in 1866 te Veendam . Zie de acte, die hem 64 jaar noemde.
Dus geboren in 1802 (dan wel geschat) en hij was ca 9 jaar toen hij in 1811 te Veendam kwam
De datum van zijn overlijden in Veendam zal geen twijfel lijden.
Om uit die datum (1866) zijn leeftijd bij overlijden te destilleren is tricky, om vanuit die schatting zijn geboortedatum te reconstrueren zeer tricky.
Als hij “slaaf” was, dan is het maar de vraag of zijn eigenaar zich had bekommerd om zijn geboortedatum, c.q. exacte leeftijd. Zeker als hij de status van “inlander” had en geen “Indische jongen” was. Nog in mijn tijd in NOI en het jonge Indonesia wisten de meeste inheemsen niet wanneer ze waren geboren. Er was voor hen geen burgerlijke stand. Geboortedata werden geschat aan de hand van bijzondere gebeurtenissen rond hun geboorte, zoals grote bandjirs, vulkaanuitbarstingen, enz.
Na ja, ik moet mij er als scharrelaar in de marge van de maatschappij maar niet verder tegenaan bemoeien. Er komen beslist nog veel knappere schrijvers aan het woord.
Op haar web site geeft uitgeverij Passage aan dat bovenstaand boek gaat over – een als slaaf gekochte INDISCHE jongen – .
Toch wel opmerkelijk want de politiek correcte term in Nederland is – de tot slaaf gemaakte – welke het banale en ordinaire woord “slaaf” vervangt.
De schrijver Jan Folkerts heeft op zijn web site over – een tot slaaf gemaakte jongen, die in 1810 vanuit Indië in Veendam belandde en van de sociale strijd van zijn nazaten in de veenstreken tot aan de Tweede Wereldoorlog.
Deze jongen krijgt in Nederland de naam van Jan van Oost. De naam spreekt voor zich.
Uit het verhaal van de schrijver Jan Folkerts kan niet geconcludeerd worden, dat deze jongeman van gemengde afkomst was, anders dan een voorbarige conclusie.
Vermeldenswaardig is dat het begrip slaaf toedertijd in Nederland juridisch niet bestond , deze jongeman was in Nederland automatisch een vrije burger geworden.
We kunnen wel daarovere redetwisten, maar dat lijkt me weinig zinvol. Op 5 oktober geeft Jan Folkerts in het kader van de Maand van de koloniale geschiedenis een lezing over zijn boek in Bronbeek – Arnhem. Hij kan als nazaat zeker de afkomst van Jan van Oost verklaren.
Jan van Oost – van den Broek schreef onder meer 25 september 2026 om 12:42 2 belangrijke opmerkingen waarop ik gaarne reageer:
1. “Op haar web site geeft uitgeverij Passage aan dat bovenstaand boek gaat over – een als slaaf gekochte INDISCHE jongen – .
Toch wel opmerkelijk want de politiek correcte term in Nederland is – de tot slaaf gemaakte – welke het banale en ordinaire woord “slaaf” vervangt”.
Plotsklaps is het normale eeuwen oude Nederlandse woord “slaaf” volgens de geachte schrijver “banaal” en “ordinair”. Maar … een slaaf zal nooit vrijwillig slaaf zijn geworden en dus altijd tot slaaf zijn gemaakt. De moderne politiek correcte benaming “tot slaaf gemaakte” is dus volstrekt overbodig, een begrip dat niets toevoegt aan de toestand van het individu dat eigendom is van een ander en geen enkele persoonlijke vrijheid heeft.
Wat is er dus banaal en ordinair aan het woord “slaaf”? En hoe heet een slaaf die in slavernij is geboren? Moet die toch “tot slaaf gemaakt” worden genoemd? Als tot slaaf gemaakt” via de buik van zijn moeder dus.
De moraal van mijn verhaal: Volg niet alles slaafs wat anderen verzinnen, om welke reden dan ook. Denk zelf na.
2. Dan schrijft de geachte schrijver ook “Uit het verhaal van de schrijver Jan Folkerts kan niet geconcludeerd worden, dat deze jongeman van gemengde afkomst was, anders dan een voorbarige conclusie”.
Tja … zo ken ik de geachte schrijver weer. Alles neersabelen wat niet “bewezen” is. Indirect bewijs, circumstantial evidence in het Angelsaksisch, is taboe. Dat zij dan zo. Mij lijkt het stug dat de slaaf in het verhaal een “Indische jongen” was volgens de onder Indische mensen gangbare definitie, een Indo-Europeaan oftewel “Sinjo”.
Overigens: Was de betreffende slaaf “een jongeman” zoals de geachte schrijver beweert, of was hij ouder? “Indische jongens” zijn immers voor eeuwig “Indische jongens”, ze gaan als zodanig dood.
De geachte schrijver mag dadelijk aan meneer Folkerts zelf vragen wat hij heeft bedoeld met “Indische jongen”. Ik hoor het antwoord graag. Anders dan wat ik van de geachte schrijver ken, ben ik altijd bereid mijn ongelijk te erkennen.
In bovenstaande worden denkfouten gemaakt. Ik noem er uit de lange lijst twee op.
1) Het is niet Jan Folkerts maar de uitgeverij Passage die beweert dat het boek over een INDISCHE JONGEN gaat. Hoogstwaarschijnlijk wordt gewoonweg bedoeld: een jongen uit Nederlands-Indie. Maar er kunnen altijd spijkers op laag water worden gezocht.
Jan Folkerts heeft het daarentegen over “een tot slaaf gemaakte jongen”, zonder verdere aanduiding – https://coloniallives.nl.
Als genealoog en familiehistoricus 2026 is het interessant iets te weten over de achtergrond van deze jongen. Daarvoor is Folkerts als nazaat de aangewezen persoon.
En laten we dat intellectuele “circumstantial evidence” uit Amerikaanse misdaadseries toch achterwege; directe verificatie bij Jan Folkerts is toch veel eenvoudiger en begrijpelijker voor een leek.
2) Volgens Delpher dook de term ‘Indo-Europeaan’ pas in 1872 op. Onze jongeman uit 1810 kon dus nooit als Indo-Europeaan worden aangeduid. Een historische misser of anachronisme?
anachronisme – van den Broek schreef 25 september 2026 om 17:41:
Ik pik er alleen eentje uit het verhaal van de geachte schrijver uit: “En laten we dat intellectuele “circumstantial evidence” uit Amerikaanse misdaadseries toch achterwege ……”.
Oeps …. als er eentje zich op I4E schuldig maakt aan gewichtig doenerij, dan denk ik dat het de geachte schrijver zelf is. Het verhaal van splinters en balken in ogen.
Selamat tidoer y’all.
@PierredelaCroix/vdBroek; ‘tot slaaf gemaakt etc.’- Ben meer geïnteresseerd in: ‘tot slavin gemaakt….’! – Mijn Javaanse grootmoeder was nl. een vrijgemaakte slavin! Die njai werd van mijn Zwitserse opa. Hoe zij vrijgemaakt is……? Waarschijnlijk vrij gekocht!
ronmertens schreef 25 september 2026 om 22:02 onder meer:
“Mijn Javaanse grootmoeder was nl. een vrijgemaakte slavin!”
Oeps …. roewet dese. Ik lees net van Ellen dat slavernij in de 19de eeuw niet gold voor Java.
Wanneer was oma geboren?
Als een dwangarbeider onder kontrakt niet aan zijn obligatie kon voldoen dan werd hij volgens de wet in Amerika een levenslange dwangarbeider. Hij werd dus als het ware tot slaaf gemaakt.
In Amerika gaat men er vanuit dat Anthony Johnson de eerste black man was die een levenslange dwangarbeider, John Casor, had.
Nou vraag ik me af hoe Jan van Oost in Nederland kon komen als slaaf want slaven werden in die tijd niet toegestaan in Nederland. Of zit ik fout?
A.Olive
“…. een als slaaf gekochte Indische jongen ….”.
Daar gaat-ie weer. Was hij een “Indische jongen”, dus een Indo-Europeaan of Sinjo, of was die slaaf Javaan, Soendanees, Makassaar, Boeginees, Madoerees, Sumatraan of iemand uit India?
Tijd dat het Indisch Platform zich gaat bemoeien met uitleg van wie Indisch is.
Onder de VOC heerste het verbod op het tot slaaf maken van Javanen zelf.
Om opstanden te voorkomen en de vrede te bewaren, sprak de VOC met de lokale heerser (de Sultan van Mataram) af dat inheemse Javanen en moslims niet tot slaaf gemaakt mochten worden. Wie op Java als tot slaaf gemaakte leefde, werd dus bijna altijd geïmporteerd van buiten het eiland. Deze mensen kwamen onder andere uit Sulawesi, Bali, India, Sri Lanka en Oost-Afrika.
De oma van Ron Mertens was misschien geimporteerd. Ken toch!
“De oma van Ron Mertens was misschien geimporteerd. Ken toch!”
Dat kèn zeker. Maar dat detail had de heer ing. R.L. Mertens er ook bij mogen vermelden.
@Ellen; ‘tot slavin gemaakt etc.’- De oma van mijn oma was een slavin uit Ternate, N.Molukken.
Adoeh …. eerst zijn oma een vrij gemaakte slavin (zie Mertens
25 september 2026 om 22:02 ….) en nu ook de oma van oma.
Daar tussen zit de moeder van zijn oma. Was zij een vrije vrouw? Zo ja, hoe kwam haar dochter, de oma van Mertens, weer in slavernij terecht om vervolgens, na X jaar, te worden vrij gemaakt om oma te worden van Mertens?
Maar goed, een oma van oma en oma zelf in slavernij. Dat moet natuurlijk de schuld zijn van die Belanda-Belanda Boesoek, behalve misschien van één (satoe), die de oma van Mertens had vrij gemaakt.
De lezertjes van I4E zullen het wel hoogst interessant vinden te vernemen hoe Mertens aan die feiten is gekomen.
Ajoooh Pak, pertel!