Rodi:
Of ze zich honderd voelt en hoe dat voelt. Hoe het was, opgroeien in voormalig Nederlands-Indië, in een tijd waarin vrouwen bijna geen rechten hadden. Hoe het was om in het koude Nederland aan te komen. Wat voor werk ze heeft gedaan als een van de weinig werkende vrouwen in haar tijd. De Westerpost had wel honderd vragen aan Cisca Pattipilohy, die 26 februari haar honderdste verjaardag vierde.
...........𝓘𝓷𝓭𝓲𝓼𝓬𝓱𝟒𝓮𝓿𝓮𝓻
Berichten van het heden, maar ook uit het verleden
21 jaar !!
...................
Thomson
Nassauschool Soerabaja
Depok
Wie is deze familie
Wolff
Tankbataljon Bandoeng 1939
Is de bruid Günther?
Wilde en Waldeck
Brouwer en Hagen
XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX
XXXXXXXXXXXXXXXXXX
Kerst 1930 a/b Baloeroan naar Indië
Bertha Lammerts van Bueren-de Wit
XXXXXXXXXX zwieten 214
Bisch
Detachement Verbruiksmagazijn,
Hollandia
Indisch4ever 
Waren die inheemse voorvaders er nou?
Ja en nee. Denk met mij mee over de veranderingen in de tijdgeest, vooral in de jaren 1910 en 1920. In deze periode werd het kazerneconcubinaat verboden, waardoor de positie van njai geleidelijk ingewisseld werd voor die van echtgenote (officieel, dan). En het woord voormoeder lijkt vooral naar de kazernevrouw te verwijzen.
Ook vertrokken meer Indonesische jonge mannen naar Nederland om hier te studeren. Een elitegroep. Dat woord: ‘Indonesisch’ voor studerenden leek het woord inheems te verdringen. Langzaam-langzaam aan. Of het werd: Javaans. Of anders.
Mogelijk lezen we daarom niet veel over een inheemse voorvader, wel over een Javaanse over/groot/vader.
Andere tijdgeest, andere gevoelens, andere woorden.
Toen kreeg je in 1934 de roman die heel Indië schokte. In Schuim van goud beschreef J. Treffers de seksuele relatie tussen een Indo-Europees meisje en een inheemse bediende. Het boek moest uit de handel genomen worden, omdat het onzedelijk heette te zijn. Dat zat in het overschrijden van de scheidslijnen tussen de bevolkingsgroepen: een Indo-Europees meisje met een inheemse man? Dat kon niet, vond men. Pas in 1990 verscheen de roman weer, bij uitgeverij Conserve. Op de website Boekwinkeltjes.nl zag ik exemplaren te koop.
Bron: De Indische Schrijfschool
Een dnatest die ik deed wees uit dat mijn haplogroep die in manlijke lijn wordt doorgegeven aziatisch is.
Dwz dat vele generaties voorvaders in directe lijn van mij Indonesisch waren.
Ik kan stellen dat mijn onbekende overgrootvader ‘inheems’genoemd kan worden. Zijn zoon, mijn opa, was indo-europees en opgroeid in een Indische familie
“Ook beschrijft zij hoe zij een kaartje voor de kermis te Batavia wilde kopen, maar dat zij – ondanks de sociale status van haar familie – samen met haar vader alleen terecht konden bij het loket voor ‘inlanders’.
En dan beweren sommigen nog dat Nederlands-Indië geen apartheidsstaat was.”
Mag ik vragen: hoe ging dat bij uw familie, uw vader en grootvader? Zaten de bedienden bij allen aan tafel als er gegeten werd? Zij ontvingen een modaal salaris? De kebon mocht uitgaan met Nonnie?
Zo neen, waarom dan niet?
@Gerard Brekelmans ,
Ik weet wel dat mijn grootmoeder van vaderskant voordat ze stierf in Nederland aan Alzheimer, mijn vader constant bevelend/schreeuwend in het maleis toesprak. Ambil, Lekas!!
Waarschijnlijk zag, ze door haar Alzheimer, mijn vader aan voor haar oude bediende…..
@GerardBrekelmans: ‘apartheidsstaat etc.’- Bij wet: Indische staatsregeling art.161 vastgesteld: Europeanen- Inlanders! In 1927 als tussen groep: Vreemde Oosterlingen: Chinezen, Arabieren ea. – Japan eiste dat zij bij de Europeanen werden ingedeeld!- Tijdens de Japanse bezetting voelde Cisca zich op haar gemak! Het werd/was een Inlandse maatschappij onder Japanse leiding. De vh. katjongs gingen naar school; marcheerden en zongen: ‘antjurkenlah musuh kita/ verdelg onze vijanden …’. Wij, Indo buitenkampers waren paria; geen scholen, werden ahw ‘de inlanders en rechteloos’. Als jochie werd ik vaak uitgescholden/ vijandig bejegend; belanda tai/ strond Hollander…!
Natuurlijk was Ned. Indie een ‘staat” gebaseerd op racisme, uitbuiting, woekerwinsten en een kastenstelsel. De Indo’s waren slechts een deel van van die koloniale sociale structuur waarin de blanke “Europeanen” dachten dat ze de eerste viool voor eeuwig konden spelen
@GerardBrekelmans; ‘bij uw grootvader etc.’- Toen Tjalie Robinson met zijn moeder in Nederland bij zijn Nederlandse grootouders op visite waren, moest zijn moeder op aanwijzing van opa bij het diner in de keuken plaatsnemen…waarop Tjalie tegen opa zei, ‘dat hij dan ook keuken zou eten….!’
Het was niet zijn grootvader die de aanwijzing gaf, maar een oom en diens vrouw.
NRC in een recensie van een boek van Willem Willems
—
Zo had zijn tante bij het eerste verlof van het gezin Boon in 1921 niet voor zijn Indo-Europese moeder gedekt omdat ze de Hollandse manieren niet zou kennen. Ze moest in de keuken bij het dienstmeisje eten. En daarop stond de bijna twaalfjarige oudste op en zei: ‘Ik eet bij mijn moeder; ik ben ook bruin.’
Hier ook jeugdherinneringen uit Indische letteren van Cisca Pattipilohy: https://www.dbnl.org/tekst/_ind004200901_01/_ind004200901_01_0005.php
Opvallend is de titel: Jeugdherinneringen van een ‘Inlandse Indische’.
Zij werd, omdat zij een Molukse/”Inlandse” vader had gerekend tot de “Inlanders”, ondanks haar Indo-Europese moeder. Er zullen nog wel meer “Inlandse Indischen” zijn geweest, maar weinig die hun ervaringen op papier hebben gedeeld.
Juridisch waren de ouders van Cisca Pattilohy gelijkgesteld aan Europeanen.
Dit door hun vaders.
Juridisch dus niet meer in de categorie ‘inlanders’
Maar zo zagen velen hun wel. Zowel Nederlanders als Indonesiërs
Boeroeng,
Volgens mij is haar moeder een Indo-Europeaan, en dus Nederlander/Europeaan. Dus niet alleen gelijkgesteld. Haar vader was wel gelijkgesteld.
Statusverlies in Europese ogen: Een Indo-vrouw werd over het algemeen als ‘Europeaan’ beschouwd, zeker als ze erkend was door haar Europese vader. Door te trouwen of samen te leven met een Inlander, verloor zij sociaal gezien haar hogere status binnen de koloniale rangorde en werd ze vaak vereenzelvigd met de ‘Inlandse’ stand.
Knettergek Indie.
Ellen,
Inderdaad knettergek Indie. Gold dit ook voor Indo-Europese mannen die met Inheemsen trouwden? En was er nog verschil in het feit of een inheemse gelijkgesteld was of niet. Er zijn volgens mij genoeg Indo-Europeanen die gelijkgestelden inheemse voorvaderen hebben. Ik doel dan op de Indo’s met inheemse, vaak Menadonese of Molukse, achternamen.
Je dochter komt thuis met een Afrikaan of Afghaan of een Zigeuner of met een Tsjetsjeen of met….ga je dan op zijn minst even onder vier ogen met haar praten of niet? En waarom zou je dat doen?
@ellen: ‘ hogere status etc.’- Maar er waren ook Indo heren, die een Inlandse vrouw als njai hadden. En ook als njai beschouwden/ slecht behandelden! Deze Indo heren deden alsof zij blanke toeans waren! Zo’n buurman hadden wij toen ook; zagen hoe hij haar als baboe beschouwde!
Wat mij lijkt,
In een standenmaatschappij, wat elke samenleving wel is,
zijn er mensen die een relatie van een standgenoot niet zo kunnen waarderen. Die verliest aan status, bij die tegenstanders.
Maar weer andere standgenoten maken er minder een probleem van.
Ik neem aan dat je dat nog steeds ziet in Indonesië als mannen van wat betere stand een relatie heeft met een vrouw uit een minst gewaardeerde stand…of etnische groep.
Het zal ook wel zijn dat mensen het niet waarderen als een vrouw met iemand van een betere stand verkeert.
In Indonesië of elders zul je dit zien.
In hoeverre werden Indonesische vrouwen vroeger nog geaccepteerd in eigen familie, of dorp als ze omging met belanda’s ?
Daar is niet veel over bekend.
Overigens, Mevrouw Pattipilohy had geen arme ouders en als gelijkgestelde kon zij en haar ouders makkelijker studeren ?
Hier fantaseert mevrouw Pattipilohy, zie de video, start op 33 minuten.
Citaat: ….dat wij tot 1942 drie en half eeuw lang geen onderwijs mochten hebben…
Onderwijs voor niet-Europeanen was niet verboden.
In 1942 was ze toch op een Nederlandse school?
Haar ouders hadden ook onderwijs gehad.
Dat het gouvernement te weinig aandacht had voor onderwijs voor iedereen is een gegeven.
Af en toe vraagtekens plaatsen bij hetgeen hoogbejaarden vertellen is nooit een overbodige luxe.
Maar ja, scholen, filmmakers en allerlei organisaties laten hoogbejaarden graag aan het woord. Of ze dementerend zijn, vergeetachtig zijn, dingen door elkaar halen, fantaseren enz. maakt niet uit, vooral niet als zij als ‘getuigen’ kunnen dienen voor wat men wil horen.
Mevrouw Pattipilohy is niet dementerend.
Hooguit wat vergeetachtig.
In dit geval lijkt me haar uitspraak een normaal overdrijven van boze, politiekgeradicaliseerde mensen.
Overigens was er indertijd het idee dat de staat het stichten en verzorgen van scholen voor een groot deel overlieten aan de levenschouwelijke instellingen. In Nederland was het zo en in Indië ook begreep ik.
Ik zat op een katholieke lagere school in Nederland en mijn ouders ook in Padang.
Later ging ik naar een middelbare school die voortkwam uit de HBS. Niet religieus dus.
Mevrouw Pattipilohy had een geloofwaardig punt kunnen maken door cijfers te overleggen over hoeveel het Indisch gouvernement bijdroeg aan Europees onderwijs (seculier en religieus) en hoeveel aan inlandsgericht en islamitisch onderwijs. Ik vermoed dat er in verhouding veel meer uitgegeven werd voor europese scholen.
Maar cijfers heb ik niet.
“Overigens was er indertijd het idee dat de staat het stichten en verzorgen van scholen voor een groot deel overlieten aan de levenschouwelijke instellingen. In Nederland was het zo en in Indië ook begreep ik.”
Nou, duik even in de schoolstrijd in Nederland.
En anno nu worden politieke stemmen sterker om het bijzonder ( = ‘religieus’) af te schaffen en alles op te laten gaan in algemeen onderwijs. Zulks tot paniek bij de (kleine) christelijke partijen.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Schoolstrijd_(Nederland)
Als je de jaartallen ziet, zie je een gelijk opgaan van de ontwikkelingen in Nederland en Indië. Ook in Nederland kwam het algemeen onderwijs pas rond 1900 (leerplicht) op gang.
(Bron: Jan Somers)
Er was geen leerplicht voor inlandse kinderen.
Ik neem aan, wel voor kinderen van gelijkgestelde ouders.
Wikipedia:
Inlands Onderwijs
Sinds de afkondiging van de ethische politiek in de troonrede van 1901 was het brengen van welvaart en ontwikkeling bij de inheemse bevolking een doelstelling van de koloniale politiek in Nederlands-Indië. Een belangrijk onderdeel van het ethische beleid was het geven van onderwijs aan de inheemse bevolking. De ethische politiek was de opmaat voor de groei van het koloniaal onderwijs, want na de afkondiging werden er allerlei schooltypes voor de inheemse bevolking opgericht.
Er was geen leerplicht voor de bevolkingsgroep die men aanduidde als ‘Inlander in Nederlands-Indië’.
Volks- of desa-scholen
Rond 1900 werden op Java de eerste volks- of zogenaamde desa-scholen geopend. Dat waren eenvoudige scholen met een inheemse volksonderwijzer. Er werd een 3-jarige cursus gegeven voor zeer elementair onderwijs. Volgens de Volkstelling van 1930 kon 6 procent van de inheemse bevolking lezen en schrijven. Verreweg de meeste plattelanders, ook degenen die een desa-school hadden bezocht, waren analfabeet door gebrek aan oefening. In 1940 kreeg 40% van de inheemse kinderen hier les.
In tegenstelling tot in Nederland bestond er in Nederlands-Indië geen leerplicht. De reden hiervoor was typisch Hollands: de koloniale overheid beschikte niet over de financiële middelen (of de politieke wil) om miljoenen ‘inlanders’ van behoorlijk onderwijs te voorzien.
Afgezien van dat, in Nederland was er sprake van confessionele zuilen. In Indie was de overheid er huiverig voor de Islam een belangrijke rol te laten spelen in het onderwijs. Een gelijk opgaan van de onderwijsontwikkelingen in Nederland en Indië. was
helemaal geen sprake
De onderwijsbegroting was bovendien heel eerlijk verdeeld. 50% van de begroting ging naar de Europeanen. De resterende helft moest worden gedeeld door de enorme groep ‘inlanders’.
De cijfers illustreren deze ongelijkheid: voor een leerling op een Europese lagere school ELS werd jaarlijks tussen de fl. 200,- en fl. 300,- uitgegeven, de Hollands-Inlandse School (HIS) was voor de Inlandse elite waar fl. 80,- en fl. 100 per leerling was bestemd,terwijl dit bedrag voor een leerling dus Inlander op een dessaschool slechts tussen de fl. 5,- en fl. 10,- lag. Daarnaast waren er de “Wilde Scholen”, gefinancierd door particulier inlands intitiatief.
Voortgezet onderwijs was in de praktijk grotendeels voorbehouden aan Europeanen en hiermee gelijkgestelden., de hoogte van het schoolgeld was veelal een te hoge drempel voor inlanders.
Op een totale inheemse bevolking van circa 50 miljoen mensen waren er rond 1940 slechts enkele honderden academisch geschoolden, veelal opgeleid in Nederland,waaronder bekende figuren als Mohammad Hatta en Soetan Sjahrir.
Het resultaat van veertig jaar ‘Ethische Politiek’ was dat in 1942 nog steeds slechts een zeer klein deel van de bevolking (geschat op 2% tot 5%) alfabetisch was, zeer laag in vergelijking met andere koloniale grootmachten.
@Boeroeng; ‘ boze, politiek geradicaliseerd etc.’- ???; zij, die de behandeling als inlandse (!) heeft moeten ondergaan en daarover kan getuigen? – hoe zij met haar 2 Indische vriendinnen de toegang tot het zwembad werd geweigerd! Waar door haar vriendinnen zich eveneens terugtrokken; ‘verboden voor honden en inlanders!’ In je eigen geboorteland paria te zijn!- Lief Indië was een weldaad voor hen die blank/ zich blank gedroegen/voelen, eeuwen lang…. tot aan de bersiap!
@GerardBrekelmans/Boeroeng; ‘voor wat men wil horen etc.’-
Toen Bas Veth ; ‘Het leven in Nederlandsch Indië’, anno 1900 beschreef: ‘de los gelaten burgeois in de ploertigste buiten- sporigheid…!’ werd hij verketterd. De inlander in die periode over de Hollander; ‘ jenever en kot-per-domme !’
Nog van harte Selamat, mevrouw Cisca Pattipilohy. Ik heb het voorrecht gehad u een aantal keer te mogen ontmoeten en u te mogen aanschouwen tijdens verschillende discussieavonden. Telkens luisterde ik met grote bewondering naar uw verhalen en inzichten.
Zeer aan te raden is haar podcast Cerita Cisca om te beluisteren:
https://podcastluisteren.nl/pod/Cerita-Cisca
De podcast bestaat uit tien afleveringen waarin zij haar ervaringen en visie deelt, vanaf de tijd van de Nederlandse overheersing tot aan het moderne Indonesië.
Cisca is de dochter van een hooggeplaatste Molukse familie (een radja-familie) en een Indo-Europese moeder, beiden geboren op Banda Naira. In haar verhalen vertelt zij onder andere hoe zij met twee Indische vriendinnen een zwembad wilde betreden, maar dat dit haar werd geweigerd omdat zij als ‘inlandse’ werd gezien. Ook beschrijft zij hoe zij een kaartje voor de kermis te Batavia wilde kopen, maar dat zij – ondanks de sociale status van haar familie – samen met haar vader alleen terecht konden bij het loket voor ‘inlanders’.
En dan beweren sommigen nog dat Nederlands-Indië geen apartheidsstaat was. Cisca heeft deze periode zelf meegemaakt en het systeem van apartheid aan den lijve ondervonden.
Later hebben zij en haar man zich bovendien ingezet voor de moderne republiek Indonesië, een periode die eveneens zwaar en ingrijpend voor hen is geweest.
Groet,
Mas van Beek
“Als inlanders stonden ze laagste in rang. Maar zij hadden dus privileges die ervoor zorgden dat Cisca naar een Europese lagere school ging en in Batavia, het huidige Jakarta, naar de HBS. “Ik was erg goed in wiskunde, ik ben een echte bèta.” Na de Tweede Wereldoorlog ging ze op advies van haar ouders in Nederland studeren; Indisch recht in Leiden. “Daar leerde ik over de verschrikkingen van het kolonialisme.” (…)
(…) “In haar studententijd leerde ze haar toekomstige echtgenoot Zain kennen. (…) Samen met Zain keerde ze na hun studietijd en een bruiloft terug naar Indonesië.”
Zain was Zain Nasution. Evenals Francisca studeerde hij met een zogeheten Malino-beurs in Nederland. Beiden hebben hun studie niet afgemaakt, omdat zij uit protest tegen de Tweede Politionele actie geen geld meer wilden accepteren van de Malino-beurs.
Overigens ben ik benieuwd wat Cisca tijdens de colleges Indisch Recht zoal te horen kreeg waardoor zij leerde over de verschrikkingen van kolonialisme.
Politieke vluchteling
In haar studententijd leerde ze haar toekomstige echtgenoot Zain kennen. Of ze meteen verliefd was? “Nee. Ik vond mannen eng. Zo was ik opgevoed. In mijn geboorteland mochten mannen meer dan één vrouw hebben. Dat is zo onrechtvaardig. Vrouwen hadden veel minder rechten dan nu. Tegenwoordig meer ja. Gelukkig maar. Daarom roep ik ook graag naar vrouwen: ga je ontwikkelen en zorg dat je financieel onafhankelijk bent.”
Samen met Zain keerde ze na hun studietijd en een bruiloft terug naar Indonesië, waar Cisca als ambtenaar op het Departement van Verkeer en Openbare Werken werkte en hij hoofdredacteur werd van een communistische – en toen het leger de macht kreeg een staatsgevaarlijke – krant. Ze spraken zich uit tegen het systeem, wat leidde tot spanningen en gevangenschap. In 1968 kwam ze als politieke vluchteling met hun vier kinderen (twee dochters en twee zoons) en haar ouders naar Nederland, om er voorgoed te blijven. Haar echtgenoot stierf uiteindelijk in 1975 in gevangenschap. “We hebben elkaar nooit meer gezien.”
De sociale stratificatie in het Ned.koloniale systeem was gebaseerd of racisme, onrechtvaardigheid, uitbuiting en macht gebaseerd op geweld en onderdrukking.
Robert….kijk meer of er een naam is ingevuld bij je reactie die je wil posten.
Ondertekenen met een duidelijke naam is voor lezers prettiger.