‘Mama was bang dat we zouden verindischen’

Over Indië De laatste Nederlandse ooggetuigen vertellen Frank Vermeulen over het leven in de kolonie. Deze week: Paul Risseeuw (Tjepoe, 1935) en Marijke Risseeuw (Tjepoe, 1937).

NRC ,  bij blokkade,  open het in inprivate/incognitovenster.

Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

22 reacties op ‘Mama was bang dat we zouden verindischen’

  1. R.L. Mertens zegt:

    @ ‘verindischen’ – Niet verindischen was het parool! Die mentaliteit begon al op de Hollands Indische Kweekscholen;’ de Nederlandse jeugd( dus niet de Indische) zorgvuldig van Indië verwijderd te houden, aldus Ger.Termorshuizen; ‘Journalisten en heethoofden’, in een lezing. Steeds verder vervreemd raakte de Europeaan(!)van de inlander(kleine letter) en verwaarloosbaar klein waren de mogelijkheden voor een ontmoeting van mens tot mens. Voor hen was de inlander alleen economisch profijt. Onder wat voor erbarmelijke omstandigheden de gewone man vaak leefde in en buiten de steden, interesseerde de tottok niet in het minst. De inlander was arm en rechteloos(!) En onvermijdelijk was zijn wrok tegen de Nederlanders met alle desastreuze gevolgen(!) van dien, aldus publicist DMG.Koch; Een halve eeuw in Indië! Ook de Nederlandse pers heeft bijgedragen aan die wrok. Uitgesproken racistisch was het taalgebruik; Soerabaiase Handelsblad olv.Mozes van Geuns;nav. een koelie conflict: ‘men zou wensen met een lange zweep dat volkje te kunnen afranselen om orde en tucht te leren’. Met 100 betrouwbare soldaten en 20.000 patronen is er gen kans op revolutie in Insulinde! Een aderlating kost bloed…’. @ Robert; Met de invoering 1914 Wetboek van Strafrecht; haatzaai artikelen, bedoeld om het zaaien van haat tegen te gaan werd met 2 maten gemeten; De Indonesische redacteuren die steevast zwaar werden gestraft en Europese voor veel meer ernstige zaken; werden vrijgesproken! In deze periode was ook Boeng Tomo als Indonesische journalist werkzaam!

    • Jan A. Somers zegt:

      ” Die mentaliteit begon al op de Hollands Indische Kweekscholen;’ Naast het Europees onderwijs was de etnische verscheidenheid aanleiding tot een gedifferentieerde onderwijsstructuur, aangepast aan de behoeften van de verschillende bevolkingsgroepen.(…) Op de kweekscholen voor de opleiding van inheemse onderwijzers werd Nederlands eerst als vak geïntroduceerd waarna Nederlands voertaal werd. (…) Samen met de Europese lagere scholen boden deze inheemse scholen (HIS) onbeperkt en ongescheiden toegang tot het Europees middelbaar onderwijs (MULO, AMS, HBS, Lyceum, Gymnasium) en vervolgens tot het Europees universitair onderwijs. (…) In 1913 promoveerde Hoesein Djajadiningrat als eerste Indonesiër aan de Leidse universiteit.

  2. vandenbroek@libero.it zegt:

    Nou Heer Mertens. Ik lees louter het interview, want wat betekende Verindischen voor de volbloed totok?
    “Dus altijd aardappels, groenten en vlees” en “Op je blote kakkies mocht niet van mama”. Maar het kwam erop neer dat de volbloed-koloniaal leefde zoals in Nederland, Nederland was de norm en dat blijkt nu nog.

    Het interview geeft een verrassende kijk op de verkokerde mentaliteit van deze ras-kolonialisten. want wat zegt Paul: „Op Timor woonden in totaal misschien ruim honderd Europeanen. En het eiland was protestants. We waren maar met een handjevol blanke kinderen.”

    Zouden er geen Indo-Europeanen op Timor dwz op West-Timor wonen. Alleen West-Timor was protestants, Oost-Timor was als Portugeze kolonie natuurlijk katholiek, wat voor Paul telde was alleen (West)Timor en natuurlijk alleen de “BLANKE” kinderen.
    Marijke voegt als zelfrechtvaardiging eraan toe : „Maar je wist niet beter. Onze ouders kwamen uit het protestantse deel van Zeeuws-Vlaanderen.”
    Hoezo achterlijk en provinciaal, ondanks dat hun vader in Wageningen gestudeerd had.

    Paul: „De verhoudingen op Timor in de kleine gemeenschap waren strikt hiërarchisch.” Marijke: ………..Alle Europeanen zaten dan in één hotel. Het personeel hield precies rekening met de rangen (en standen PvdB) van de gasten als het bijvoorbeeld ging over welke tafel eerst moest worden bediend. De belangrijkste mensen eerst.”

    Maar Paul, niet alleen op Timor waren de verhouding strikt hierarchisch. Het gold voor heel Nederlands-Indie.

    Paul sluit het interview waardig af: ” Ach, ik ben niet getrouwd met dat land. Ik heb er ook later voor mijn werk veel jaren doorgebracht, maar ik ben daar niet emotioneel over. Ik ben niet verindischt.”

    Ik zeg maar zo: éénmaal een koloniaal, altijd een koloniaal.

    Er zijn nog ander neo-koloniale interviews over Indie zoals: “Ik mis Indie, zonder die oorlog was het nog mijn land”. Heerlijk toch zo’n leus, dit is het ware tempo doeloe. Volgens mij mag het NRC bij deze interviews gratis het spel mens-erger-je-niet meegeven.

    • Jan A. Somers zegt:

      “Op Timor woonden in totaal misschien ruim honderd Europeanen.” Nederlands Timor telde bijna 443.000 inwoners, waaronder bijna 500 Europeanen en bijna 34700 Chinezen. (1930).
      “Zouden er geen Indo-Europeanen op Timor dwz op West-Timor wonen.” Vielen gewoon onder de Europeanen (Zie I.S.).
      “En onvermijdelijk was zijn wrok tegen de Nederlanders ” Ja, baboe Soep was behoorlijk streng tegen mij. En we moesten met haar dochter (HIS) Nederlands spreken. Op de schepen van de GM heerste de op schepen normale functionele hiërarchie, ongeacht landsaard. Een 100% Indonesische bemanning! Als klein jongetje vond ik het prachtig aan boord te worden gefloten als zoon van …. Zelfs na de oorlog bij mijn bezoek aan de Zuiderkruis. De hele bemanning keek uit naar het eerste naoorlogse bezoek van mijn vader en mij.
      ““Op je blote kakkies mocht niet van mama”. Binnenshuis liepen we op blote kakkies. In de tuin liever net en op straat helemaal niet. Maar dat waren hygiënische overwegingen en kans op ‘scherp’.

  3. Robert zegt:

    Als je naar een ander land gaat en daar bliijft wonen dan neem je altijd customs en habits over. Niets nieuws onder zon.De Indos en Inlanders werden als minderwaardig beschouwd daarom mocht je niet “verindischen”. Racistische beschouwingen en ideeen van Ned.kolonialen ten top gevoerd.

    • vandenbroek@libero.it zegt:

      citaat: ” Als je naar een ander land gaat en daar bliijft wonen dan neem je altijd customs en habits over”.

      Weldenkende personen wel, maar die verstokte en provinciale totoks in Nederlands-Indie niet. Zoals het verhaal aangeeft bleven die kolonialen gewoon in hun bubbel. Alles zoals in Holland, maar in Zeeuws-Vlaanderen waren er natuurlijk geen Indo’s, die bestonden voor de familie Risseeuw gewoon niet, wat wel blijkt uit hun onderscheidend woordgebruik: “We (wie we?) waren maar met een handjevol BLANKE kinderen”. Dat is natuurlijk wat anders als het containerbegrip “Europeanen”. Om maar van de Gelijkgestelden Aan…. maar niet te spreken.

      Er werd op Timor gesproken over hierarchie in sociale zin: eerst de blanke Europeanen naar rang en stand, daarna de bruine Europeanen of Indo’s, een hele tijd niks en op het laatst de Inlanders en andere Oosterlingen.

      Natuurlijk was er bij de GouvernemenstMarine GM een hierarchie. De functionele hierarchie was heel duidelijk, gewoon naar de strepen kijken, maar er was ook een gedifferentieerde salarishierarchie waarbij de indonesische bemanningsleden een salaris of traktement aangepast aan hun (inlandse) behoeften kregen. Dus voor hetzelfde werk werd er etnisch betaald, Maslow hierarchie of needs bestond niet in de koloniale maatschappij. . Dan moest je natuurlijk niet versteld staan dat zulke structurele toestanden haat en wrok zaaiden , maar dat ging natuurlijk een koloniaal boven zijn tropenhelm. Maar ja die wisten niet beter en zaten ook nog eens financieel aan de goede kant.

      De ongelijkheid was onderdeel van het koloniaal systeem. Dat kan men nu wel rechtvaardigen maar dat heeft natuurlijk niks met Rechtvaardigheid in die maatschappij te maken.

      • Jan A. Somers zegt:

        “in Zeeuws-Vlaanderen waren er natuurlijk geen Indo’s,” Uiteraard, daar waren toch alleen maar kampongs? En daar houden Indo’s niet van, willen in een kampong niet gezien worden, laat staan wonen.. En ik had zo’n idee dat ik bij TNO een veel hoger salaris ontving dan de spoeljuffrouw. Maar evenveel als mijn ‘witte’ collega. Arbeidsvoorwaarden, en daar heb je de vakbond voor.

      • masrob zegt:

        Citaat:
        “Weldenkende personen wel, maar die verstokte en provinciale totoks in Nederlands-Indie niet. Zoals het verhaal aangeeft bleven die kolonialen gewoon in hun bubbel.”

        Het is belangrijk om de tijdlijn in de gaten te houden. Voor 1870 was het heel gewoon dat de totok nieuwkomers, de baren, de plaatselijke mores overnamen. Het leven van zowel totok als indo was in hoge mate verindischt. E. du Perron beschrijft in ‘Het Land van Herkomst’ hoe zijn moeder volledig Indisch is, ondanks dat zij zelf en anderen haar zagen als volledig Europees van uiterlijk.

        Een lang citaat van Rob Nieuwenhuijs is te mooi om niet te geven:
        “Mevrouw Du Perron staat levend vóór ons, op en top een Indische. In haar spraak, in haar gebaren, in haar bewegingen (ze liep niet, ze bewoog zich voort, op een wijze die wij ‘lènggang’ noemen: licht met de heupen wiegend en langzaam met de armen zwaaiend). (…) Ze kon uren met de bedienden praten over de meest intieme zaken en met de grootste openhartigheid. Soms zag men haar met kleine Chinese kaarten spelen (‘keplèk’) waarbij het om hoge bedragen ging. Als ze ‘niet lekker’ was, of ‘kou had gevat’, of als ze hoofdpijn had, moest ze ge-‘pidjit’ (gemasseerd) of ge-‘keròk’ (gekrabd met een geldstuk) worden of met kajuputih worden ingesmeerd. In huis hing altijd de lichte geur van oliën, van inheemse bloemen en wierook. (…). Ze ging nooit naar de kerk, al was ze soms in gebed verzonken. Maar naast God en haar Heiland geloofde ze ook in spoken en geesten (die met offers en wierook gunstig gestemd moesten worden); ze geloofde in ‘goede’ en ‘slechte’ dagen; ze geloofde in het voorspellende en waarschuwende karakter van dromen; ze geloofde in magische krachten die zich bij voorbeeld in krissen konden manifesteren (ze had hier een grote verzameling van en achter haar bed hing een kleine kris in een katoenen foedraal); ze sliep met ‘djimats’ (magische voorwerpen ter bescherming) en raadpleegde ‘dukuns’ (medicijnmeesters).” Zie: https://www.dbnl.org/tekst/_gid001196301_01/_gid001196301_01_0080.php

        Dit wil niet zeggen dat er geen hiërarchie was: blanke, of witte zoals u wilt, Europeanen stonden aan de top van de piramiden, inheemsen onderaan. In de jaren dertig was mevrouw Du Perron een anachronisme, een overblijfsel uit een voorbije tijd. Nederland en de Nederlandse cultuur was het kompas waarop het Europese deel van de kolonie voer. Voor vele indo families was het dé manier om te emanciperen zodat hun kinderen een gelijkwaardige plaats konden innemen als de totok. De positie van indo’s was immers precair: aan de ene kant stonden zij boven de inheemsen, maar veel totokse Europeanen hadden juist een hekel aan gemengdbloedigen. Du Perron: “(…) ik had met inlandse kinderen mogen spelen zoveel ik wilde, maar ik mocht niet “besmet” worden door de halfbloeden van de buurt’. Hierin klinkt seksuele angst door en de angst ‘af te glijden naar de kampong”.

        In de jaren dertig was verindischen het schrikbeeld van de koloniaal geworden. Zoals Gloria Wekker schreef:
        “Klasse en kleur vielen veelal samen. Belangrijk is dat die ‘blanken’ niet mogen ‘verindischen’; zo beschrijft Du Perron met afschuw een verhaal dat hem ter ore kwam: een Europese professor die na jarenlange noeste arbeid in allerlei uithoeken van Bali een Kawi-Balinees woordenboek geschreven heeft, is van het pad geraakt en ontvangt bezoek ‘met naakt bovenlijf en niets dan een saroeng, op balinese manier zittend maar met naast zich een aangesneden edammer kaas’. Noblesse oblige, ‘blanken’ waren van een andere kleur-kaste dan de lokale bevolking en moesten zich vooral niet identificeren met de ‘inlanders’.” https://www.groene.nl/artikel/jasmijn-en-maanlicht

        • Jan A. Somers zegt:

          De totoks uit mijn familie Versteegh waren Indischer dan menig andere Indische Nederlander. Was toch geen probleem, waren zich er ook niet van bewust, kwam ook nooit ter sprake, ik weet het alleen nog uit herinnering als ik die lui weer voor mijn oog haal. Maar ja, het schijnt nu allemaal anders te moeten.

  4. Boeroeng zegt:

    Ik kan me indenken dat als men ‘de stille kracht’ van Couperus had gelezen dat ouders niet wilden dat hun kinderen verindischen
    Couperus was een voorbeeld van geslaagd in assimilatie te Nederland. Inclusief de afkeer van inlanders. Als ik een thema van dat boek goed begrepen heb.
    Een portie superioriteitswaan is te vermoeden bij Couperus en bij ouders die niet wilden dat hun kinderen zou verindischen.
    Hoewel, het ook zo is dat als men na een paar jaar terugkwam in Nederland een Hollands accent soepeler was voor de herintegratie dan een Indisch accent. En dan nog de wel of niet terechte vrees dat de kinderen bijgelovig, lui of los van zeden worden, of niet mee terug willen naar Nederland

  5. vandenbroek@libero.it zegt:

    Hella Haasse gebruikt in haar boek Oeroeg het woord “Verindischen” in een negatieve betekenis.
    De vader zegt op een gegeven moment ” Ik heb erover nagedacht om je naar Holland te sturen naar een kostschool of iets dergelijks. Aan het eind van de cursus doe je toelatingsexamen, dan zul je toch naar de HBS moeten. En het leven Hier….’Hij maakte een gebaar om zich heen. ‘Je komt veel te kort, op deze manier. Je Verindischt helemaal, dat hindert me.’

    De manier waarop hij de Totok, de koloniaal neerkijkt op de Indische samenleving, de Indischen en hoe hij zich neerbuigend uitdrukt, laat niets te wensen over. Het zegt overduidelijk in wat voor milieu de schrijfster Hella Haasse werd opgevoed.
    Zij eindigt Oeroeg met de zin: ‘Ben ik voorgoed een vreemde in het land van mijn geboorte op de grond vanwaar ik niet verplant wil zijn? Maar was het haar Vader- en Moederland?

    • Jan A. Somers zegt:

      Het is niet zozeer “in wat voor milieu de schrijfster Hella Haasse werd opgevoed.” Zij was een schrijfster van historische romans. Beschrijving van hoe of het was.

      • vandenbroek@libero.it zegt:

        Oeroeg een historisch roman? Toch een vreemde opmerking als zij haar witheid in Oeroeg niet eens benoemd.

        Tjalie Robinson schrijft in zijn kritiek op het boek Oeroeg: “het boek is FOUT. De opzet is ondoordacht gekozen, de intrige daardoor verkeerd uitgesponnen en het eind is zelfs politiek gevaarlijk. Oeroeg is psychologisch fout en dat is zelfs met geen literaire waarden en waarheden te redden”.

        Trouwens Oeroeg wordt literair gezien beschreven als een Novelle.

        • Jan A. Somers zegt:

          Bij mijn eindexamen was Oeroeg geaccepteerd als historische roman op mijn lijst En waarom ook niet? Daar heeft “haar witheid in Oeroeg” toch niets mee te maken? Een literair verhaal over een historische tijd. Met als genre: Tendensroman En Tjalie Robinson mag daar best een mening over hebben. En ik, en mijn leraar plus rijks gemachtigde (ik ben de functietitel van die bijzit ff kwijt) ook.

        • R.L. Mertens zegt:

          @vaandenbroek; ‘haar witheid etc.’- Zie/herlees mijn Tjalie en Oereog inbreng 2009! En ook (uw) commentaren! Uit 2009 nu 12 jaar geleden!

  6. Boeroeng zegt:

    13/03/2015 Tineke Bennema
    Mijn nieuwe boek: Een Nederlandse politie-inspecteur verindischt nooit
    (…)

    De hoofdstukken over mijn grootvader zijn afgewisseld met die over mijn vader, zodat het geheel ook een beeld geeft van de mentaliteit en gewoonten van de Nederlanders ten opzichte van de Indonesiërs. De Nederlanders waren – in de termen van nu – totaal niet geïntegreerd, ze wilden niet verindischen’.

    :

    Zie ook dit archieftopic: https://wordpress.com/post/indisch4ever.nu/67224

  7. vandenbroek@libero.it zegt:

    Ik sla het Leeuwarder Niewsblad van 18-12-1936 er op na, dus de tijd dat in ons buurland de rassenwetten aangenomen werden en in de praktijk toegepast. :

    Indische Impressies zo gaat de titel:

    De heer H. begint zijn betoog met te zeggen dat de Westerlingen in Indie enigszins van mentaliteit veranderen, Verindischen d.w.z. indolent worden, in een Soeda-laat-maar-stemming komen, eigenlijk enigszins degenereren, maar hij voegt er aan toe dat een kort verblijf (recuperatieverlof-repatriering PvdB) in het Moederland ons weer op peil brengt en zelfs zòò grondig dat we daarna bij een hernieuwde kennismaking met het Oosten er afwerend en antipathiek tegenover komen te staan. Hij zegt verder dat deze gevoelen algemeenzijn m.u.v. de oudgast die in het Vaderland niet meer kan wennen, omdat hij daar geen 4 bedienden bij elkaar kan trommelen ….

    • Jan A. Somers zegt:

      In Nederland mochten de mensen uit Indië niet vernederlandsen. Assimileren mag niet, integreren mag wel. Vanuit mijn kennissenkring werd dat bij mijn trouwen met Zeeuws meisje verweten. Verboden vernederlandsen hoor ik hier op I4E nog steeds. Je hoort Indo for ever te zijn.

  8. Robert zegt:

    Zonder dat men het weet wordt men ge-encultureerd of ge- accultureerd(enculturation and acculturation) in iedere cultuur of samenleving waarin men leeft. “Niet verindischen” is een uiting van superioriteitswaazin en racisme. Indisch zijn of Inlander zijn is “inferieur” en Hollands zijn is “superieur”. De waanzin is ten top gevoerd in deze twee(drie)deling. Geen cultuur is superieur of inferieur aan een andere.

  9. vandenbroek@libero.it zegt:

    Bij ons in de generatielange Indische familie hoor ik wel eens : ” de persoon is wel Vernederlands” en met een ondertoon dat niet veel goeds betekent. Ik ben al zo lang uit Nederland, dat ik me afvraag wat het zou kunnen betekenen?

    • Jan A. Somers zegt:

      Dat wordt mij ook verweten, vanwege Zeeuws meisje. In sommige Indische kringen wordt dat heel erg gevonden. Verloren voor de Indische gemeenschap. Eet erwtensoep. En rijst met mes en vork.

    • R.L. Mertens zegt:

      @vandenbroek; ‘vernederlands etc.’- Toen in Indië was het; er naar streven! ‘Jij bent toch Inlander etc.’
      note; speciaal voor u; kijk via Google; Andere tijden; bersiap! en idem; Soerabaia/Surabaja: met orginele beelden uit die periode! Een must see !

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.