Verdwijnt de Indische rijsttafel ?

tpo

Zie de film van thepostonline. Klik hier 

Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

172 reacties op Verdwijnt de Indische rijsttafel ?

  1. Ron Geenen zegt:

    Ik kan het wel zien dat de grote Indische rijsttafel in een restaurant gaat verdwijnen. De man noemde al een van de kostenposten, de vele borden en schalen afwassen.
    Bij ons in de familie zien we het echter nog steeds gebeuren wanneer er een verjaardagsfeest, vooral van een oudere, wordt gevierd.
    In een restaurant zou ik het wat meer aanpassen, door het bord met rijst in het midden en gerechten (een stuk of 5 a 6) naar keuze er omheen te draperen en dat te serveren. Dat heet dan een mini-rijsttafel.

  2. Nazaat zegt:

    Ook hier bij de Chinees is de indische rijsttafel reeds van het menu verdwenen. Ironisch genoeg blijven ze wel Chinees-Indisch restaurant de muur heten.

    • Pierre de la Croix zegt:

      Heer of vrouwe Nazaat,

      Ik weet niet waar “hier” is, maar de communis opinio onder Indo’s, althans onder die welke ik ken, is toch dat je bij “de Chinees” geen Indische/Indonesische rijsttafel moet bestellen. Ieder zijn vak. Bij “de Chinees” eet je Chinees, oftewel Cantonees, Shanghaiees, Pekinees, Hainanees, etc. al naar gelang de streek van dat enorme China waar de Chinese restaurateur of zijn grootmoeder thuis is (geweest).

      Een concessie zou je kunnen doen bij “de Chinees” die zijn wortels in Indië/Indonesia heeft, een “peranakan” dus of een Chinees van wie je weet dat die een goede Indonesische kok heeft ingehuurd.

      Ik eet niet vaak buitenshuis “rijsttafel”. Inderdaad, “te duur”. Handicap van ons Indo’s bij de beoordeling van de prijskaart is, dat wij meestal wel van huis uit weten hoeveel al die gerechten “inkoop” kosten maar dat je de bijkomende kosten van bereiding, personeel, energie, grond en gebouw gemakshalve vergeet.

      Maar als ik roekeloos doe, meestal met familie of vrienden, dan merk ik toch in zowel de duurdere “up market” gelegenheden (ik kom wel eens in “Mooi Zeist” in Zeist – ik dacht van een Indo familie – of “De Blaer” in Blaricum – met Indonesiërs in de kombuis -) als laatstelijk in het meer serampangan maar heel gezellige en lekkere “Bogor” – Indo’s – ergens in de Zeeheldenbuurt in Den Haag, dat die restaurants ook door de week bomvol zitten en dat je dus beter vooraf kunt reserveren. Publiek is zeer gemengd; toch ook veel gezelschappen van witneuzen sec, alhoewel je van die niet zeker kunt zijn van hun koloniale roots. Bovendien is menig 3de generatie Indo nu ook zo wit als een inlander.

      Kortom, op basis van deze bij lange na niet representatieve steekproef zou ik denken dat de rijsttafel nog niet dood is, maar leeft, zij het misschien alleen in die gebieden waar zich vanouds Indiëgangers hebben gevestigd en/of met bewoners die cosmopolitisch zijn ingesteld.

      Pak Pierre

      • Mas Rob zegt:

        Anderhalf jaar geleden werd echter de noodklok geluid. Zie: http://www.indoweb.nl/zware-tijden-voor-indische-restaurants-den-haag-42343/

        • Pierre de la Croix zegt:

          Tja … misschien was de rijsttafelmarkt in Den Haag, de Indische stad bij uitstek, wat verzadigd geraakt door “natuurlijk verloop” van de reguliere klanten, d.w.z. het massale vertrek van de 1ste generatie Indiëgangers naar de verpleeghuizen en God in den hemel. Er zal een “shake out” hebben plaatsgevonden, okee. Maar wellicht is daarna de rust in de rijsttafelmarkt weergekeerd en hebben de goeden – qua ambiance en/of kwaliteit van het eten – het overleefd.

          Ben al lang niet in de Haagse binnenstad geweest. Teveel gedoe met parkeren. Hoe is het met “Garoeda” en naburig “Poentjak” op de Kneuterdijk? “Garoeda” was een instituut, waar in de vijftiger jaren v.d.v.e. de eerste generatie opgetutte dametjes, met anting-anting behangen, en heren in pak met vest “na beurs” hun païtje kwamen drinken en de toestand in de wereld bespreken, net als in the good old days van de soos. De bediening was als van ouds mannelijk Indonesisch, zij het met kopiah op de kepala, niet meer met blangkon. Ik voelde mij er in latere dagen ook thuis, alhoewel ik die opgetutte dametjes en heertjes met hun païtjes zeer miste.

          Pak Pierre

        • Arthur Olive zegt:

          In mijn jonge jaren werkte ik voor een paar weken in restaurant “Indrapura”, bij de ingang van de Passage. Daar kwamen ook die opgetutte Indische dametjes en heren maar hetzelfde zag ik op het terras van restaurant Formosa next door. Dat waren echter opgetutte Hollandse dametjes en heren met een kopje koffie waar ze zo lang mogelijk mee deden. Formosa waar ik ook een tijdje gewerkt heb als bordewasser is nu een McDonnald geworden.

      • Surya Atmadja zegt:

        Pierre de la Croix zegt:
        7 maart 2016 om 11:11
        Kortom, op basis van deze bij lange na niet representatieve steekproef zou ik denken dat de rijsttafel nog niet dood is, maar leeft,
        =================================================================
        Ik denk dat de jonge generatie Indo’s zoals de dot3 groep meer naar de Indonesische keuken gaat orienteren .
        Voor al als ze ooit naar Java , Bali waren geweest.
        De tegenwoordig Sundanese /Javaanse keuken plus die paar West Sumatraanse topgerechten ( rendang, kalio, blado zijn toch anders van smaak ) dan wat je in Nederland gemiddeld kan krijgen.
        Of je moet toevallig een oma hebben die ook een keukenprinses is.
        Ik vraag af waarom er zo weinig moeders genoemd?.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Tja … het waren toch de omaatjes die in de dapoer doende waren. En moeders worden op een gegeven moment ook omaatjes.

          Hoe was het liedje ook alweer:

          Opoe had haar hele leven
          in de dapoer doorgebracht …

          Het liep tragisch af geloof ik.

          Pak Pierre

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””Of je moet toevallig een oma hebben die ook een keukenprinses is.
          Ik vraag af waarom er zo weinig moeders genoemd?.””””””””””””

          Waarom alleen oma’s en moeders? In vele Indo families zijn de mannen de ervaren kokers. Kijk in restaurants maar eens wie er achter de vuren staan.

  3. Mas Rob zegt:

    Ik eet uiterst zelden in een Indisch of Indonesisch restaurant in Nederland. Als ik uit eten ga, dan ga ik liever iets exotisch eten, op culinair avontuur, dus. Waarom iets eten dat ik bewust of onbewust altijd vergelijk met het eten thuis of dat van die ene waroeng naast de pasar pon?

    Ik ben dus mede schuldig aan de neergang van het Indische/indonesische restaurant.

    Maar schuldig voel ik me niet. De keren dat ik een Indisch of Indonesisch restaurant bezocht, vond ik het eten te duur en de kaart te voorspelbaar. Vanuit mijn beperkte ervaring – voor wat het waard is – zie ik twee mogelijkheden om het onheil te keren:
    1. Ga voor een lager segment in de markt. Een beperkte kaart met goedkope gerechten net zoals de Surinaamse roti restaurants. Maar wel authentiek!
    2. Specialiseer in het hogere segment van de markt. Ga voor exclusiviteit met bijvoorbeeld streekgebonden gerechten. Een Menadonees of Padangs restaurant met specialiteiten die nergens anders te krijgen zijn. Maak het weer spannend.

    De beste stuurlui staan aan wal, ik weet het…

    • Surya Atmadja zegt:

      Mas Rob zegt:
      6 maart 2016 om 22:23
      Waarom iets eten dat ik bewust of onbewust altijd vergelijk met het eten thuis of dat van die ene waroeng naast de pasar pon?
      ===================================================================
      Itoe dia !
      Dat doe ik ook .
      Heb mijn kruidvat bril niet op, ziet wel dat de gerechten een beetje aan de “natte”kant zijn , en hoe hebben ze de sate voorbereidt ?

      • George zegt:

        In ieder geval verdwijnt niet de tafel noch de rijst van deze wereld.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””In ieder geval verdwijnt niet de tafel noch de rijst van deze wereld.””””””””

          Een vraag. Kan u ook koken?

        • bokeller zegt:

          .
          ## In ieder geval verdwijnt niet de tafel noch de rijst van deze wereld.##

          Er komen steeds meer rijstsoorten bij.
          Maar welke rijst hoort nu bij de Roemruchtige Indische rijsttafel

          Rijstsoorten : sushirijst, jasmijn rijst, basmati rijst, kleefrijst,
          rode rijst, zwarte rijst en groene rijst enz.,enz.

          Basmati rijst is de rijst voor een Indiase maaltijd,
          maar voor een Chinese, Indonesische of Thaise maaltijd
          gebruik je liever pandan rijst (ook wel jasmijnrijst genoemd,
          is dat wel zo.!
          siBo

        • Ron Geenen zegt:

          “””””””””Rijstsoorten : sushirijst, jasmijn rijst, basmati rijst, kleefrijst,
          rode rijst, zwarte rijst en groene rijst enz.,enz.””””””””””””

          Het probleem bij de bovengenoemde rijst soorten is bij het koken de hoeveelheid water om het droog maar weer niet te droog te koken. Kleefrijst, ketan, kan je van bijna alle soorten rijst maken. Dat is koken in ongeveer 8 maal zoveel water dan normaal.
          Wij, mijn vrouw en ik, dwepen met de Basmati. Een middel east winkel heeft wel 20 soorten Basmati rijst en mijn voorkeur gaat naar die van het noorden van India. Een 10 pond zak basmati varieert van $6.98 tot ongeveer $17 (ligt ook aan de lengte van de korrel, werd mij gezegd).
          Ik ben geen voorstander van de Chinese rijst en die van California.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””””Heb mijn kruidvat bril niet op, ziet wel dat de gerechten een beetje aan de “natte”kant zijn , en hoe hebben ze de sate voorbereidt ?”””””””

        En dat is vaak mijn probleem, want als mijn wederhelft b.v. haar verjaardag heeft en ik haar vraagt waar ze buiten wil gaan eten, zegt zij: Kook dat en dat maar en dan eet ik lekker thuis.

    • Ron Geenen zegt:

      “”””””””””De beste stuurlui staan aan wal, ik weet het…””””””””””””

      Reeds eerder heb ik opgemerkt dat de kosten het grote probleem zijn. Veel verschillende schotels vragen veel werk om de vaat te doen. Of misschien in een vaatwasser stoppen. Kost ook veel water en tijd.
      Daarnaast ben ik helemaal geen liefhebber van Amerikaans eten. Alles wordt apart gebakken of gegrild, op een bord gezet en dan er een saus smaakmaker er over gedaan. Groenten is gewoon bijsmaak en krijgt altijd een vet sausje er overheen. Vlees of vis zijn de hoofdzaak en de rest is decoratie. Amerikanen eten daar ook naar, want b.v. groenten wordt vaak weggegooid.
      Wel wordt hier bijna altijd het eten in de keuken al op borden geschept en komen er geen aparte schalen aan te pas. Ook de buitenlandse keukens doen het nu vaak ook.
      Daarom dacht ik aan een mini rijsttafel met 5 tot 6 gerechten naar keuze.

      • Mas Rob zegt:

        Ik had het met die stuurlui opmerking over mijzelf, Ron.. 🙂

        Ik denk inderdaad dat de kosten te hoog zijn. Maar daarnaast, zoals ook uit het filmpje op te maken was, is er al sinds jaar en dag een afnemende klandizie. Dit komt aan de ene kant door de opkomst van andere Aziatische restaurants, maar naar mijn idee ook doordat er veel te laat door Indonesische restaurants is ingespeeld op de veranderende markt.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””Dit komt aan de ene kant door de opkomst van andere Aziatische restaurants, maar naar mijn idee ook doordat er veel te laat door Indonesische restaurants is ingespeeld op de veranderende markt.””””””””””””””
          En ik sprak over “stuurlui” in het algemeen, hoor.
          Het grote hangijzer in NL is, wat ik van mijn zussen heb gehoord, dat buiten eten vreselijk duur is. Zeker 2 maal duurder dan in mijn omgeving in CA. Daarnaast is jullie btw ook erg hoog. De opkomst van Aziatische restaurants doet mij niets. In Rowland Heights, als voorbeeld, waren in een shopping centra, naast elkaar een Thai en een Indonesisch restaurant met de naam Java Spice. De eerste 2 jaar bouwde het Indo Rest.een geweldige reputatie op. Begin vorig jaar daar met mijn zus weer eens gegeten. Bij binnenkomst was er al te merken dat er veel verandert was. En het bestelde eten was niet te vreten. Wat blijkt, Pa die de chef in de keuken was, was teruggegaan naar Indonesie en zoonlief heeft de zaak overgenomen. Ik kom niet vaak in die buurt. Dus de Thai laat ik ook links liggen.

        • Arthur Olive zegt:

          Heer Ron Geenen, zoals u heeft gezegd komt u een keer in de week bij het Indonesisch restaurant in de Honkong Plaza om met uw vrienden daar te eten. Het zal wel voor de gezzeligheid zijn want hun eten daar is ook niet zo lekker.
          Vorig jaar hebben mijn vrouw en ik daar nasi bunkus besteld, het was een heleboel rijst en weinig bijgerechten en ook niet lekker.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””Indonesisch restaurant in de Honkong Plaza om met uw vrienden daar te eten. Het zal wel voor de gezzeligheid zijn want hun eten daar is ook niet zo lekker.””””””””””

          Misschien niet bij de juiste geweest. De Hongkong Plaza is een groot complex met vele restaurants in een grote U-vorm. Links achter in het brede gedeelte is een open ruimte in het midden en aan de wanden zijde vindt men de verschillende kook bedrijven. Op het ogenblik zijn er 7, waarvan er 4 Indonesische, 1 Maleise, 1 Hawaii bbq en 1 Filipijnse kookgelegenheid. Daar zijn met al die keuzen goede en minder goede. En een ieder heeft zo zijn specialiteit. Op het ogenblik worden er 3 nieuwe ruimten klaargemaakt, dus komt er uitbreiding, maar wat er in komen weet ik nog niet.
          Buiten deze grote hal met eetgelegenheden, zijn er ook nog vele andere apart staande restaurants van allerlei Aziatische pluimage.

    • PLemon zegt:

      @MasRob zie 2 mogelijkheden om het onheil te keren…

      Volgens mij zoals een van mijn neven dat ooit aan heeft gepakt dwz meegegaan is met de tijd…⌚😌

      ***
      Indonesisch restaurant Kantjil & de Tijger schittert al meer dan 25 jaar op een levendige toplocatie bij het Spui, in de ziel van Amsterdam. 
      Of je nu ’s middags komt voor live-cooking lunch in de New Asian Brasserie, even snel voor een Kantjil To Go box of ‘s avonds voor een uitgekiende Rijsttafel; onze bevlogen bediening zorgt er altijd voor dat je je helemaal senang voelt
      http://www.kantjil.nl/

      • Mas Rob zegt:

        Een bekend restaurant. Ik heb er echter no nooit gegeten. Nieuwsgierig geworden ging ik op de naam googlen en kwam uit bij een youtube filmpje van het personeel ter gelegenheid van het 25-jarige bestaan in 2014. Grappig!

  4. Surya Atmadja zegt:

    Oorsprong van rijsttafel.

    KATANYA ( men zegt) :
    Het schijnt dat ene Rijklof van Goen voor het eerst een soort rijsttafel had gezien (ook geproefd neem ik aan ) toen hij als VOC onderhandelaar aanwezig was bij de kraton van Amangkurat 1 van Mataram II (1646-1677)
    Waarschijnlijk werd het meegenomen naar Batavia / Europa en weer terug gegaan naar Java toen de heren koffie /thee,suiker , indigo planters/baronnen hun samenzijn met collega’s vieren, en verder in de Soos zoals Harmony, Concordia , hotels Des Indes Batavia en of Savoy Homann in Bandung.

    • Robert zegt:

      Oorsprong van de “Indische rijsttafel” is te vinden in de Selamatan.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””Oorsprong van de “Indische rijsttafel” is te vinden in de Selamatan.”””””””

        Kan je dat bewijzen?

      • PLemon zegt:

        Mogelijke oorsprong feestmaaltijd uit deze traditie:

        ***Een selamatan (Javaans: slametan of keslametan) of kendhuri is een gemeenschappelijke feestmaaltijd (heilsmaaltijd, offermaaltijd) – daterend uit pre-Islamitischetijden – met een religieus karakter. (Een kendhuren of kendhurenan is het houden van een selamatan)

        Een selamatan heeft als doel om enerzijds de onderlinge harmonie – rukun – te verstevigen, en anderzijds om iets af te smeken of om geesten (zowel goede als kwade) gunstig(er) te stemmen. Op deze wijze probeert men hun storend ingrijpen te voorkomen. 
        Het eten wordt met de grootst mogelijke zorg bereid en in gevlochten bakjes (rigen) geplaatst, opdat de geur kan opstijgen naar de geesten, of de geesten van de voorouders. 
        Na de selamatan wordt aan de naar huisgaande gasten-deelnemers het eten (het gezegende offervoedsel of  berkat) meegegeven in een bésék, een vierkant mandje al dan niet van gevlochten bamboereepjes of van plastic
        http://www.salindo.com/koken/slametan_indische_rijsttafel_2.htm

        • Mas Rob zegt:

          Terzijde: de link is naar de website van de vorig jaar overleden Ed Vos.

  5. Surya Atmadja zegt:

    Indische Rijsttafels heeft een andere samenstelling , vaak overvloedig , ook met tegenover gestelde smaken, is afhankelijk van de smaak van de opdrachtgever , de grote toean planters , heren officieren .Uiteraard de dikte van hun beurs.

    De Sundanese/Javaanse selamatan gerechten hebben een andere samenstelling , dus gereglementeerd.
    Bij geboorte, trouwen, overlijden en andere gelegenheden.

    Als de gerechten al in de keuken in het brd werd geplaats, dan is het GEEN (mini) rijsttafel maar NASI RAMES .
    In Nederland haal je het bij de afhaal toko of afhaal warungs , van af ongeveer 8 euro voor Nasi Rames gewoon en kan oplopen tot 12.50 euro
    Standaard krijg je een plukje sayur lodeh, sambel goreng telor , tempe , kalio (zelden rendang) , soms urapan ( krupuk/emping en sambal) .

    • Ron Geenen zegt:

      “””””””Als de gerechten al in de keuken in het brd werd geplaats, dan is het GEEN (mini) rijsttafel maar NASI RAMES .””””””””””

      In CA is het bijna standaard, waar je ook eet, dat al het eten op een groot bord, rond of ovaal, wordt geserveerd. Daarom sprak ik van een mini rijsttafel. Tenminste als je b.v. 5 of 6 gerechten uit de grote schakering kan kiezen. Het zou een oplossing kunnen zijn om de prijs iets te drukken.

  6. M.Stomphorst zegt:

    Helaas ben ik het er niet mee eens zorg ervoor dat alles toegankelijker is
    b.v afhaal rijsttafels
    In mijn zaak zie ik de pomzet nog steeds stijgen
    Toko Rinus te Nijmegen
    vanaf 16:00u wortden bij ons meer dan 60 gerechten gereed in de vitrine elke schaal meerdere keren leeg.

    • Ron Geenen zegt:

      “”””””””””Toko Rinus te Nijmegen””””””””””

      Heb dit restaurant/afhaal eten gegoogled en bij vacature iets interessant gelezen. Gezocht leerling kok vanaf 17 jaar en verder een van de eisen was een rijbewijs. kan je tegenwoordig in NL al op 17 jarige leeftijd een rijbewijs hebben?

      • Nazaat zegt:

        Ja dat kan tegenwoordig.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Maar dan mag de 17 jarige alleen onder begeleiding de weg op. Moet de baas (indien in bezit van rijbewijs B/E) dus iedere keer mee met de koksmaat als die om een boodschap wordt gestuurd. Ook niet handig ….

          Pak Pierre

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””Ook niet handig ….”””””””””

          Misschien zoekt hij wel 2 mensen. Een als chauffeur om de andere rond te rijden.

  7. M.Stomphorst zegt:

    Kijk bij toko rinus en je ziet dat bij ond de omzetten blijven stijgen vooral afhaal
    keuze uit meer dan 65 gerechten dagelijks vers bereid !!

  8. Surya Atmadja zegt:

    Bij rijsttafel zoals “pan froeher” werd geserveerd gaat niet alleen om de kwaliteit/smaak maar ook om de ambiance (apa itoe ?).
    Heeft te maken met status , rijk zijn waar de etiquette een rol meespeelt .
    De 2 belangrijke hotels die kon aanbieden waren Hotel des Indes batavia en Savoy-Homann Bandung .Augusta de Wit schreef “un etouffement nouveau “over de “ambiance”, wat een pracht en praal .
    Kennelijk iets anders dan de wekelijks of maandelijkse bijeenkomsten van de heren planters in hun plantages, ergens in Sukabumi of Pengalengan etc.(eigen toevoeging)
    Omstreeks 1900 was rijsttafel gebeuren vaak in de middag , was ook een soort apetizer , daarna gaat men verder met Europese gerechten ( biefstuk-hutspot) en afgesloten met dessert ( vaak fruit)
    Koffietje, sigaar en mss ook jajem ?(eigen toevoeging).
    Bron
    Rijsttafel: Budaya Kuliner di Indonesia masa kolonial 1870-1942.

  9. Jan A. Somers zegt:

    Wie van ons kent de Indische rijsttafel? 40 gerechten, volgens fundamentalisten 44. In de bijbel moet je 40 dagen vasten, maar dat is different koek. Wij aten rijst met een visje.

    • Huib Otto zegt:

      Gerèh?

      Wel eens een selamatan meegemaakt na de oorlog met nasi koening in een grote toren in het midden en de gerechten er om heen. Nooit geteld hoeveel gerechten.

      Als jongen na de oorog was ik altijd aangewezen door mijn moeder om de sambal oelek te maken.Met trassi. Soms met genderia, soms met tomaat. Dan werd ik helemaal de hemel in geprezen zo lekker vond ze het.

      Op verjaardagen mocht bij ons elk kind kiezen wat we wilden eten. Ik koos altijd voor Europees.

      Later in Holland bleek dat ik in staat was een lekkere frikandel pan te maken. Waar ik mijn familie regelmatig mee teisterde als ze op bezoek kwamen tijdens verjaardagen of zo.. Of gevulde kip maar frikandel pan was hun favoriet. Maar het is ook niet vreemd als ik eten buitenshuis haalde. Weer eens wat anders dan rijst met bruine bonensoep zoals bij menig Indisch gezin in de 50/60-er jaren. Wel gemakkelijk want iedereen kon altijd mee eten ook al kwam je onverwachts.

      Tijdens de Bintang uitreiking hebben we nog wel lekker Indische rijsttafel gedaan na afloop. Overigens gaan we zelden uit eten.

      .Verder bakte ik met de kinderen toen ze nog klein waren altijd de oliebollen en appelflappen. Uiteraard met een flesje Heineken in het deeg en tijdens het bakken aan de keel te smeren en om af te koelen.
      Huib

  10. George zegt:

    Ik at rijst met tempeh.

    • ronaldo zegt:

      heerlijk…ik eet nog steeds rijst met tempeh….en het liefst kangkung er bij… 😉

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””heerlijk…ik eet nog steeds rijst met tempeh….en het liefst kangkung er bij… ;)””””””””

        Mijn vrouw en ik ook, maar er moet wel goede lomboks of hete sambal bij zijn. Sambal goreng tempeh is ook goed.

  11. George zegt:

    There is no love sincerer than the love of food. See George Bernard Shaw, Man and Superman.

  12. Wat een bloemlezingen. Nu weet ik nog steeds niet waar de rijsttafel vandaan komt. Maar dat geeft niet want ik eet voornamelijk rijst – zonder tafel.
    Kleefrijst (ketan) is een aparte soort rijst en heeft niets te maken met (langer) koken. Er is paarse (zwarte) en witte ketan. Je eet het niet bij de rijsttafel.
    Een besek van plastic heb ik nooit meegemaakt. Dat is zeker na mijn tijd.
    Cap.

  13. George zegt:

    Ketan at ik soms in de warong, als ontbijt, en mijn lepel was een stukje pisangblad. Voor een echte rijsttafel in een exclusief restaurant had ik geen geld. Ik was al blij als ik gestoomde rijst met bandeng en sambal kon eten en pisang goreng als dessert.

    • George zegt:

      Mexico is het land waar je de meeste soorten chiles kan vinden. Hoe heet ze zijn kan je meten met Scoville units.

      • Ron Geenen zegt:

        Peru is considered the country with the highest cultivated Capsicum diversity because it is a center of diversification where varieties of all five domesticates were introduced, grown, and consumed in pre-Columbian times. Bolivia is considered to be the country where the largest diversity of wild Capsicum peppers are consumed.

        • George zegt:

          In Mexico zijn er meer varieties of all five domesticates. Chile de arbol, jalapeno, habanero,cascabel, poblano, pasilla, morita, guajillo, ancho, puya, serrano, ancho en pico de gallo, als a variety of all the chiles.

  14. Mas Rob zegt:

    De link van Loekie is interessant. Het geeft dat in vroeger tijd, en dan bedoel ik de laatste decennia van de negentiende eeuw, het woord rijsttafel nog niet synoniem was met de overdadigheid geserveerd in de koloniale soos.

    De oorsprong van het woord rijsttafel blijkt een fysiek object: een tafel met gaten erin voor de schaal met rijst en de borden. Dit had ik al eens eerder gelezen in het boek “Indië in den goeden oude tijd”, de gebundelde vooroorlogse Nirom voordrachten van de indo schrijver/journalist Van der Wall onder het pseudoniem Victor Ido.

    In één van de voordrachten schrijft hij ook over het leven van de Indische huisvrouw van voor 1900, de tijd die in de jaren dertig als tempo doeloe werd beschouwd. Het volgende stuk van de voordracht is interessant:

    “Het menu (van de Indische huisvrouw) was oorspronkelijk ontleend aan de Inlandsche waroeng, dat eigenlijk gaarkeuken, restauratie beteekent. (…)

    “De van zoo’n Inlandsche waroeng afkomstige gerechten werden verfijnd en veredeld ddordat de Indische huisvrouw in het begin der vorige eeuw langzamerhand kennis maakte met boter, de olijfolie (…) en zoo meer. Daarmee vermeerderde haar vindingrijkheid, die allengs het aanschijn gaf aan de rijsttafel met haar ontelbare gerechten. Er bestaat in de geheele wereld geen spijskaart zóó lang en zóó gevarieerd, als die van de complete Indische rijsttafel. Geen wonder, want on den loop der tijden werden in die spijskaart ook opgenomen de eigenaardige kostjes dr verschillende bevolkingsgroepen uit de vele deelen van den Archipel. (…) De Padangsche rijsttafel, berucht en beducht om haar buitengewoon gepeperde spijzen, heeft slechts weinig overeenkomsten met de Javaanse (…)

    “Het heeft lang geduurd eer de rijsttafel ingang vond bij den orang blanda. Maar hoe gaat dat? Zien eten doet eten. En het Indische huisvrouwtje van weleer, dat zèlf niet buiten de rijsttafel kon, haar kinderen niet met de pap – doch met de rijstlepel grootbracht en den Hollandschen pot voor haar tottokschen gemaal niet zóó lekker scheen te kunnen klaarmaken als haar eigen inheemse kost, gelukte het eindelijk, hem aan de rijsttafel te krijgen.”

    Rijsttafel was dus eerder of ook een synoniem voor rijstmaaltijd voor Van der Wall (en voor de luisteraars) dan, of slechts, een aanduiding voor de 40 of meer gerechten met pracht en praal opgediend.

    • Ron Geenen zegt:

      Heb op mijn web een wat uitgebreide beschrijving (in het engels) gegeven betreffende de “Rijsttafel” : http://myindoworld.com/indo-kitchen/introduction-to-the-rijsttafel/?doing_wp_cron=1457384413.2169780731201171875000

    • Pierre de la Croix zegt:

      Mag ik uit het bovenstaande voorzichtig concluderen dat de rijsttafel geen uitvinding is van de totoks in NOI, maar van INDISCHE huisvrouwen? Zo ja, dan denk ik dat heur inlandsche kokki’s in adviserende en uitvoerende zin ook aan de experimenten hebben deelgenomen en dus in de eer mogen delen.

      Pak Pierre

    • Surya Atmadja zegt:

      Victor Ido zegt:
      “Het menu (van de Indische huisvrouw) was oorspronkelijk ontleend aan de Inlandsche waroeng, dat eigenlijk gaarkeuken, restauratie beteekent. (…)
      ===================================================================
      Kennelijk heeft hij de verkeerde referentiegroep gekozen.
      Ik mag toch aannemen dat de schrijver van De paupers ooit in een Soos binnenkwam en in zo’n “braspartij” had mee gedaan ?

      Trouwens het aantal gerechten (?) van 40 of meer is flauwe kul.
      Basis is vaak , vlees, vis, gevogelte die tot hoofdgerecht gerekend kan worden.
      Daarna bijgerechten zoals sambals( sambalan) , seroendeng, krupuk (al dan niet krupuk kampung), emping , lalapan , perkedel mais , tahoe en tempe ( in combinatie met kip en vlees kan het ge-upgraded worden als hoofdgerecht) .

      • masrob zegt:

        Ik kan niet direct plaatsen wat met referentiegroep wordt bedoeld….

        Victor Ido was als een vis in het water in het vooroorlogse Indië, natuurlijk. Voor zijn radiovoordrachten putte hij uit zijn eigen kennis en ervaring en zijn praatjes zullen ongetwijfeld bij de oudere luisteraar herinneringen hebben opgeroepen.

        Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat alles wat Victor Ido te berde bracht volledig waar hoeft te zijn.

  15. George zegt:

    Hoe de Rijsttafel is ontstaan is onduidelijk. Mogelijk is het een variant van het Europese banket of een Europese interpretatie van de Indonesische selamatan of een combinatie van de twee. Uit gastvrijheid en om in aanzien the stijgen lieten Europeanen in de koloniale tijd zo veel mogelijk gerechten tegelijk op tafel serveren; dit werd op den duur gestandaardiseerd en resulteerde in de Rijsttafel.

    • Ron Geenen zegt:

      “”””””””Uit gastvrijheid en om in aanzien the stijgen lieten Europeanen in de koloniale tijd zo veel mogelijk gerechten tegelijk op tafel serveren”””””””””””

      Daar was zeer waarschijnlijk nog een reden. Bij zoveel genodigden, vooral Europeanen, zijn de smaken erg verschillend. En om iedereen te plezieren is er door de hoeveelheid een smaak voor iedereen.

  16. Loekie zegt:

    “’t Was intusschen tijd geworden voor de rijsttafel; ik zag ’t met schrik en kleedde mij haastig aan.
    Aan boord had men mij reeds een paar maal dien Indischen maaltijd voorgezet, maar nu zou ik voor ’t eerst met de echte rijsttafel kennis maken.
    Valt ze je niet vreemd in de maag? vroeg mijn gastheer, – die droog gekookte rijst, waarvan elke korrel op zichzelf is gebleven? En hoe vindt je die sambals? Hier, proef deze eens: sambal-hâti, (kippenharten, magen en levertjes fijn gesneden met spaansche peper), lekker! Van dit moet je ook wat nemen, dat’s sambal oedang (garnalen) en hier heb je dendeng (gedroogd vleesch) en kroepoek.
    Frikkadel? vroeg mevrouw, mij een schotel met gehakt toereikend. U moet van alles maar eens proeven, jà! Als ’t u al te pedès (te heet) is, dan laat u ’t maar gerust staan. Wij eten nooit erg pedès, want manlief houdt er niet van. O, wacht! – Sidin! – zij riep den jongen – geef meneer eens wat visch, hier is versche en ikan-kring (gedroogde) ook; u heeft er niet van genomen en ze smaken beide zoo lekker bij de rijst. En hier is geroosterde kip!
    Ik begon nu eerst goed te begrijpen dat de rijsttafel aan boord nog maar een zwakke poging is, want in een Indische huishouding is ze veel uitgebreider en smaakt ze heel anders.
    Eerlijk gezegd, moest ik me geweld aandoen om de combinatie van rijst, visch, gehakt, uitjes, kool, spaansche peper, geraspte kokosnoot, kip, vischkuit, in water gekookte groenten, gezouten eendeneieren, roode macassaarsche vischjes, spiegeleieren en gebakken pisang lekker te vinden. Ik kreeg in den beginne te veel smaakjes op eens en zat met al die bijschotels verlegen. De mensch is van nature een gulzig wezen en wil zich te goed doen, wanneer de gelegenheid daartoe hem geboden wordt, hij wil proeven wat ’t lekkerst is, om daarna zich bij dat ‘lekkerste’ permanent te verklaren, niets overslaande in den beginne, uit vrees van juist datgene te zullen missen wat hem ’t best zou kunnen bevallen. Ik nam dus van alles wat op mijn bord en roerde, zooals meest alle tòtòks (nieuwelingen) doen, hutje met mutje dooreen, waardoor ik een mengsel verkreeg, dat mij met verschrikte oogen op mijn bord deed staren en me een rilling bezorgde, denkende: doormekaâr is ’t wel, maar doorgeslikt nog niet!
    Maar de mensch went aan alles, zelfs aan ’t hangen, zegt ’t spreekwoord en daarom wende ik ook aan de rijsttafel, vooral toen ik wist dat men de rijst, overgoten met een geelachtige kerriesaus, waarin somtijds wat groente drijft – in sommige hôtels meen ik zelfs gras in die saus te hebben bespeurd – als basis aanneemt voor de verschillende toespijzen, waarvan men nu en dan een hapje gebruikt. Men proeft in de allereerste plaats rijst, maar gevarieerd door al die bijgerechten en wanneer men zijn bord bekijkt, waarop een geheele comestibelen- en delicatessenwinkel schijnt uitgestald en naast zijn bord een croquant stuk rose- of geelachtige kroepoek (een soort beschuit van gedroogde garnalen gemaakt), benevens ’t kleine bordje met alles wat op ’t groote niet geborgen kan worden ziet, gevoelt men onmiddellijk dat men de verplichting heeft zich minstens één maal in de vier-en-twintig uren een indigestie te eten.
    ’t Is geen wonder dat veel menschen in Indië corpulent worden, wanneer men ziet wat ze verorberen kunnen. Later, toen ik over den eersten schrik heen was en me door dien rijstberg wat had leeren heen-eten, ben ik zelfs van de rijsttafel gaan houden. Ik vond er iets lucullisch in om in één half uur, gedurende één maaltijd, een geheele série diners te kunnen afwerken. Vooral wanneer men, de rijsttafel ontledend, de namen der verschillende factoren in ’t Fransch vertaalt, krijgt men heerlijke menu’s, die den volleerdsten lekkerbek doen watertanden. Over ’t algemeen schijnt iets met ’n Franschen naam lekkerder te smaken, misschien omdat de vreemde taal er een vreemden geur aan geeft en niet onmiddellijk verklapt wàt ’t eigenlijk is. Klinkt ’t niet fijn wanneer men u serveert (eerste vijf minuten): Riz au poulet sauté, sambal pêté, assaisonné de térasi; (tweede vijf minuten): Riz granulé, crevettes au poivre, sauce sajoer, noix de coco rapé! (derde vijf minuten): oeufs de canard salés, riz à l’Indienne, sambal poissons rouge Macassare, sauce curry; (tweede kwartier): Riz à la vapeur, sambal hâti, couronné de fricadelle, pimentée à l’instar de lombok sétan of: Riz malai vaporisé aux oignons frits avec succulents de canards, bèbèq braisé, sambal ketimoen? Is ’t niet om alléén door de lectuur van zulke menu’s, naar verdund zoutzuur of zuiveringszout te grijpen? In één half uur maakt men dus een volledige braspartij door – men gelieve echter op te merken dat ‘le riz’ een hoofdrol speelt en evenals: ‘perdrix et toujours perdrix’ tengevolge heeft, dat de ‘hautgout’ verloren gaat, kan ik, door het Riz et toujours Riz, aan de Indische-rijsttafel niet al de eer geven die haar van Godsen rechtswege toekomt. Aardig is het op te merken, hoe de Indische kokkies op vernuftige wijs den argeloozen gast weten te verschalken door hem telkens een nieuw bijgerecht voor te dienen, dat er uitziet als gehakt, cotelettes, croquettes, paté, saucissons, ja soms zelfs als nuchter kalfsvleesch, maar dat bij nauwkeurig onderzoek toch altijd weer bestaat uit ‘de vogel kip’ in verschillende gedaante-verwisselingen. ‘k Heb gedurende mijn verblijf in Indië zóóveel kippen gegeten, dat ik me waarachtig schaam om hier te lande een fatsoenlijken haan tegen te komen.
    Na de rijsttafel komt de siesta, een heerlijk iets voor hen, die er gebruik van kunnen maken!
    Mijn arme gastheer moest gewoonlijk die verfrisschende en meestal hoognoodige rust missen, want zijn handelszaken hielden hem van ’s morgens half negen tot ’s avonds half zes met ijzeren arm omklemd. Ter mijner eer was hij ditmaal thuis aan tafel verschenen, gewoonlijk werd de hem competeerende portie rijst en toespijs in een etensdrager aan zijn kantoor gebracht, en later heb ik te midden van monsters koffie, gom-damar, cassia, tabak of gambier, menig middagmaal met hem gedeeld.”

    (Uit: Indrukken van een Totok door Justus van Maurik, 1897).

  17. George zegt:

    Sestear of echar, dormir la siesta is een goede gewoonte. Even the cattle here where I live rest in the shade.(hasta el ganado sestea)

  18. ronaldo zegt:

    de indische rijsttafel zal nooit verdwijnen, maar….van mij mogen ze bij vele indische/indonesische restaurants….het zo van de menukaart afhalen….wat een dram heb ik vaak meegemaakt, zeg….ja ik ga hier geen namen noemen, maar pas geleden zat ik ergens, met een man of 8 en een rijsttafel voor onze neus….daar ik de enige indo was, zag ik de eigenaar, mij observeren, wat ik er van vond….nee dat was niet best en nadat ik m vroeg of hij dit thuis met zn familie zou eten, kreeg ik als antwoord dat het door zovele eilanden, ook de rijsttafelgerechten, divers zijn…ja a me hoela, om zacht gekookte boontjes, die je zo kan prakken en aan een baby kan geven, met beetje rode lomboks on top, is voor mij geen sg boontjes en dan mn lievelingsgerecht, de rendang padang, serveren, die als t ware lijkend op stoofvlees, waar je alleen nog de frietjes zou missen, met een aparte smaak die ik niet thuis kon brengen,was voor mij de druppel….ik bestel t nooit meer, als ik een heerlijke rijsttafel wil eten, dan eet ik t wel bij mensen die t zelf hebben gemaakt en mij er voor uitnodigen, hahahaa….dus, ik kom graag langs, mochten jullie aan de rijsttafel zitten… 😉

    • Ron Geenen zegt:

      “”””””als ik een heerlijke rijsttafel wil eten, dan eet ik t wel bij mensen die t zelf hebben gemaakt””””””””

      Dat is de best wens je kan maken. Want dat is over de jaren ook mijn ervaring. Je eet nergens lekkerder dan wanneer je het samen heb bereidt en daarna ook samen op eet.

    • Surya Atmadja zegt:

      ronaldo zegt:
      8 maart 2016 om 04:18
      de indische rijsttafel zal nooit verdwijnen, maar….van mij mogen ze bij vele indische/indonesische restaurants….het zo van de menukaart afhalen…
      ===============================================================
      Adoeh Pak, hoe toch dese ?
      Zo streng.

      Als je (ik ook) naar de smaak “pan froeher” verlangde zal je in NL echt moeten zoeken waar je een echte rendang padang kan krijgen , de meeste zijn kalio’s en niet lekker , mijn eigen bouwsel is soms of vaak lekkerder. En dat uit bumbu bakjes , niet eens vers ge-oelek.
      Kueh lapis legit of spekkoek is ook haast niet te vinden !

      Justus van Maurik schreef in 1897 :Na de rijsttafel komt de siesta, een heerlijk iets voor hen, die er gebruik van kunnen maken!

      Hier heb je ook het bewijs dat de rijsttafel een ratjetoe(palet ?) van inlandse gerechten zijn , die de “rijke”gastheer lekker vindt .
      Of waarvan hij denkt dat zijn gasten het lekker vinden.
      Maar ALTIJD gecombineerd met :
      “hoe de Indische kokkies op vernuftige wijs den argeloozen gast weten te verschalken door hem telkens een nieuw bijgerecht voor te dienen,”
      Toch ben ik nieuwsgierig wat men bedoelde met “Indische huisvrouwen” in de posting van Pierre de la Croix zegt: 7 maart 2016 om 22:08 .
      Wat Justus van Maurik bedoelde met “Indische kokkies” is mijn inziens duidelijk .

      Moet nog even uitzoeken of de beroemde rendang padang al tot de menu behoorde, geldt ook voor sate ayam madura of sate kambing muda .
      De oude kambing bandot vlees is taai en niet goed voor je gebit, een gepensioneerde oude geit uit een kinderboerderij ?.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””De oude kambing bandot vlees is taai en niet goed voor je gebit, een gepensioneerde oude geit uit een kinderboerderij ?.””””””””

        Veel langer door sudderen op klein vuur. Wordt gaar en zacht. Anders deng deng maken.

      • Pierre de la Croix zegt:

        Pak Pierre (saja dus) is al jaren in het gelukkige bezit van het boek van Justus van Maurik.

        Welnu, als u vraagt wat ik bedoelde met “Indische huisvrouwen” in mijn posting van 7 maart 2016 om 22:08, dan ligt het antwoord evenwel niet besloten in wijsheid uit dat boek, maar in mijn reactie op een posting van Mas Rob, even daarvoor. Deze reactie luidde: “Mag ik uit het bovenstaande (de posting van Mas Rob) voorzichtig concluderen dat de rijsttafel geen uitvinding is van de totoks in NOI, maar van INDISCHE huisvrouwen? Zo ja, dan denk ik dat heur inlandsche kokki’s in adviserende en uitvoerende zin ook aan de experimenten hebben deelgenomen en dus in de eer mogen delen”.

        Mas Rob bevestigde mijn vermoeden per kerende post. Er was dus volgens hem onderscheid tussen “de Indische huisvrouw” en heur kokkie, oftewel kokkin, koningin van de dapoer.

        Daarbij sluit ik niet uit dat sommige kokkies het tot “Indische huisvrouw” hebben gebracht. De liefde van de man gaat immers door de maag.

        Pak Pierre

        • masrob zegt:

          Maar volgens Victor Ido was de Indische huisvrouw ook royalty in de keuken.

          Over de Indische huisvrouw van de Tempo Doeloe – de tijd van ver voor 1900 – maakte hij in dezelfde eerder aangehaalde NIROM voordracht de volgende opmerkingen:

          Intusschen had zich langzaam maar zeker een ommekeer voltrokken in het vrouwelijke element der Indische samenleving. Toen de Europeesche vrouw in Indië betrekkelijk nog een zeldzaamheid (…) was, hebben de dienaren der Oost-Indische Compagnie hun troost gezocht bij de Inheemse vrouwen, met het gevolg dat in het begin der negentiende eeuw het zoogenaamde Indische meisje haar intrede deed in de maatschappij. In die dagen verrezen deze meisjes als paddestoelen uit den grond en begonnen de aandacht te trekken door het nieuwe type, dat zij vertoonden. Velen harer waren van een exotische schoonheid, welke meestal door kruising der rassen verkregen wordt. Zij spraken Hollandsch en gingen bij openbare feestelijkheden Europeesch gekleed. Aangezien het onderwijs in den aanvang van 1800 en nog lang daarna zich in een allertreurigsten toestand bevond, bezochten zij geen school en bleven den ganschen dag thuis. Het éénige wat zij van haar moeders leerden, was in het algemeen het huishouden doen, en in het bijzonder het koken.”

          Niet het beste stukje om op te schrijven op Internationale Vrouwendag, maar het is niet anders.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Alleen al vanwege het bloemrijke taalgebruik is dit citaat van grote schoonheid.

          Maar ook de ode aan het Indische meisje doet goed: “Velen harer waren van een exotische schoonheid, welke meestal door kruising der rassen verkregen wordt”.

          Pak Pierre

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””: “Velen harer waren van een exotische schoonheid, welke meestal door kruising der rassen verkregen wordt”.””””””””””””

          Ja, en dan het vergelijken met de jongere generatie die het per vertaalde app vorm en smartphone verstuurd.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Met weglating van alle klinkers die taal juist zo mooi maken.

          Pak Pierre

  19. masrob zegt:

    Victor Ido over de rijsttafel, wederom uit een van van zijn NIROM voordrachten:

    “Evenals in Europa is ook van den beginne af in dit land de keukenmeid een personage van belang geweest. Een werkelijk bekwame, ouderwetsche kokkin was dan ook wel haar gewicht in dubbeltjes waard, want zij moest niet alleen thuis zijn in de Europeesche keuken, maar ook volkomen vertrouwd zijn met alle geheimen van de rijsttafel, waarvan de spijskaart een keuze biedt uit wel tweehonderd gerechten of beter: bijgerechten.

    “Het heeft lang geduurd eer deze inlandsche rijsttafel ingang vond bij de orang blanda. Men kan aannemen, dat gelijk met de volle toepassing van het Cultuurstelsel, in 1844, de rijsttafel in eere begon te komen bij de Nederlanders, uitgezonderd bij degenen – meestal vrouwen – die zich met geen mogelijkheid vermochten aan te passen aan de gebruiken en gewoonten van het land.

    “Op het eerste gezicht doet het woord, vooral het werkwoord ‘rijsttafelen’, een beetje vreemd aan. Toch is zijn vorm grammatisch zeer goed te verklaren, als men weet, dat hier oorspronkelijk een speciale tafel voor het eten van rijst werd vervaardigd en gebruikt.

    “Die tafel was rond en had een middellijn van ongeveer anderhalven meter. In het midden was een gat uitgesneden, groot genoeg om er een waschkom in te plaatsen. Die omvang had ook de rijstkom. Langs den rand van het blad waren kleinere gaten uitgesneden, zes, acht of tien, naar gelang er leden van het gezin of gasten waren. Die openingen dienden om de diepe borden, welke voor de rijst met de vele toespijzen geserveerd werden, in te plaatsen, zoodat de randen der borden slechts even boven het tafelblad uitkwam. Dit vergemakkelijkte het eten, anders zou de berg rijst op elk bord te hoog uitsteken en allicht met des eters neus in aanraking komen.

    “In enkele oude Indische landhuizen treft men nog wel eens zoo’n ‘rijsttafel’, waaraan het werkwoord rijsttafelen ontleend is, onder het meubilair aan.

    “De meeste menschen gingen zich onwillekeurig aan de rijsttafel te buiten, omdat in de ingrediënten daarvan maagprikkelende bestanddelen schuilen, die tot een voortdurende eetlust aanzetten. Het gevolg daarvan was, dat men zich na zoo’n tropisch noenmaal oververzadigd, loom en slaperig gevoelde, en behoefte kreeg de overwerkte inwendige organen rust te geven.

    “Hierdoor is het middagdutje, waarbij men zich als een boa constrictor die zoonet een zwijn heeft opgeslokt, in bed kronkelde, ontstaan. Zulk een siëste werd door de aesculapen van vorige generaties steeds warm aanbevolen.”

  20. Surya Atmadja zegt:

    Aangezien het onderwijs in den aanvang van 1800 en nog lang daarna zich in een allertreurigsten toestand bevond, bezochten zij geen school en bleven den ganschen dag thuis.
    ====================================================
    Ook leuk om de mening van Raffles te betrekken , hoe de Indische dames zich kleden en gedroegen.

    Weet niet of het ook in zijn History of Java staat , heb de Indonesische vertaling nog niet doorgebladerd , (uitgave gramedia)
    Omstreeks 1900 moet men het boekje van Bas Veth lezen , dacht dat je het via internet gratis kan downloaden.

  21. bokeller zegt:

    .Ik weet niet wie hier de ”kok” is.
    http://www.vonniesrijsttafel.nl/
    siBo

  22. masrob zegt:

    En wat schrijft Gonggrijp in zijn Geïllustreerde Encyclopaedie van Nederlandsch-Indië (1934)?

    “Rijsttafel –
    “Aldus noemt men den maaltijd van rijst met een ongelimiteerd aantal toespijzen, zooals die door Europeanen en Indo-Europeanen wordt gegeten. Het is de Hollandsch-Inlandsche keuken (zoo ongeveer als men in Nederlands spreekt van de Hollandsch-Fransche keuken), een eenigszins gewijzigde en verfijnde vorm van de Inlandsche keuken. Vroeger was de rijsttafel algemeen voor de Europeanen in Indië de gewone maaltijd. Hij wordt echter meer en meer verdrongen door de Europeesche tafel.

    “Voor wie de rijsttafel behoorlijk weet te waardeeren is zij een uitgezochte genieting. Zij heeft echter het nadeel voor hen die na het eten nog moeten arbeiden dat men er lichtelijk slaperig van wordt en dus geneigd is na den maaltijd rust te nemen.

    “Rijsttafel kan zeer eenvoudig en toch zeer smakelijk met enkele gerechten worden opgediend, maar ook zeer uitgebreid met vele tientallen gerechten. Men moet haar, net zoals met vele andere culinaire genietingen het geval is, ‘leeren’ eten. Men vermijde vooral hetgeen de Nederlander geneigd is te doen, van alle kostelijke gerechten een hutspotje te maken. Met moet ze afzonderlijk kunnen proeven; elke lepel dien men naar de mond brengt dient behalve wat rijst enkele toespijzen te bevatten. Zoodoende is een groot aantal combinaties mogelijk welke de rijsttafel voor den kenner tot een ware genieting maken. Hoewel roode wijn bij de rijsttafel lang niet kwaad smaakt, wordt bier als drank bij de rijsttafel algemeen geprefereerd.

    “Sommige kenners geven de voorkeur aan de rijsttafel van Midden-Java, andere aan die van West-Java, speciaal aan die van Batavia. Men neme dan ook bij voorkeur een kokin (sic!) uit deze streken en niet van de buitengewesten. Voor de bereiding raadplege men een Indisch kookboek.”

    Ook hier kan rijsttafel dus zowel een wat eenvoudige rijstmaaltijd betekenen als een copieuze maaltijd met tientallen bijgerechten. Ook is het opvallend dat de rijsttafel er in soorten was: die van West-Java was anders dan die van Midden-Java. Er was dus nog binding met de lokale gerechten.

    • Ron Geenen zegt:

      “”””””””Aldus noemt men den maaltijd van rijst met een ongelimiteerd aantal toespijzen, zooals die door Europeanen en Indo-Europeanen wordt gegeten. “”””””

      Mijn moeder vertelde mij eens dat oma in haar restaurant in Padang ook rijsttafel moest opdienen voor grote gezelschappen, vaak om 2 redenen.
      1. De gastheer wilde vaak aantonen dat hij een vermogend persoon was.
      2. Vele belanda’s hadden weinig ervaring met de Indische gerechten en om een ieder tevreden te stellen, moest er op tafel voor ieder wat wils komen.
      Wanneer er eens voor een glas wijn werd gevraagd, moest het bijna altijd een droge witte wijn zijn die goed gekoeld was. Rode wijn op kamer temperature is minder geschikt voor een rijsttafel in de tropen. Dit heb ik geleerd van mijn familie van Franse kant.

      • bokeller zegt:

        De rijsttafel wel aanpassen met Indische Boerenkool.

        Doen we de Indische versie?
        Vooruit maar dan, eind van de week kan het alweer
        gedaan zijn met onze winter.
        Nu op smaak brengen met kikkoman.
        (Heel goed, is die met minder zout). Dan de sambal erdoor.
        Dat is dus de jus voor in het kuiltje.
        En verder strooi je er alles overheen wat je ook bij een rijsttafel zou hebben.
        Vooral verkruimelde emping is zo lekker, ja.
        http://www.telegraaf.nl/vrouw/culinair/vrouw_recepten/20100552/__Indische_boerenkool__.html
        siBo

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””En verder strooi je er alles overheen wat je ook bij een rijsttafel zou hebben.
          Vooral verkruimelde emping is zo lekker, ja.””””””””””

          Doet me denken aan boord van een van de tankers wat een 3de machinist eens deed. De avond maaltijden hadden altijd een keuze uit een warme hap of een brood maaltijd.
          Deze R’dammer wtk moest nooit wat hebben van Indisch eten en op donderdag kregen we altijd ook rijst met hachee vlees , veel gebakken uien, een bruine bonen met spek gerecht, een groente gerecht. Daarnaast was er op tafel een fles ketjap en een pot sambal. Ik was 4de wtk en hij wist dat ik dat altijd rijst verkoos boven een brood maaltijd. Hij zei mij toen dat ik het helemaal verkeerd at, greep een bord en begon alles wat er op tafel op zijn rijst te doen. Ook suiker pindakaas, jam, zout, peper, een paar soorten beleg en ook het Indische warme eten. Mengde alles door elkaar en toonde het mij. Vervolgens stond hij op en gooide het eten met bord en al in een afvalbak. Daarna vertrok hij naar zijn hut.
          Dat artikel dat je laat zien heeft in het klein wat weg van wat de blanda machinist heeft gedaan.
          Trouwens dat Japanse spul Kikoman is ook iets verschrikkelijk.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Wat u daar zo schrijft over het gedrag van die 3de wtk komt mij voor als een typisch geval van tankeritis, een neurotische aandoening die men kreeg als men een jaar of langer op een tanker van de Never Come Back Lines had gevaren. Lijders werden zo snel mogelijk afgelost; sommigen afgevoerd in een dwangbuis.

          Kikoman is best lekker, ook als smaakmaker bij de lemper (de meesten zijn erg flauw tegenwoordig). Maar geniet en doseer met mate, want het spul is erg zout.

          Pak Pierre

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””Wat u daar zo schrijft over het gedrag van die 3de wtk komt mij voor als een typisch geval van tankeritis, een neurotische aandoening die men kreeg als men een jaar of langer op een tanker van de Never Come Back Lines had gevaren. Lijders werden zo snel mogelijk afgelost; sommigen afgevoerd in een dwangbuis. “”””””””””””

          Het waren toen inderdaad hele lange reizen. Op die tanker de ss Liberty Bell, gecharterd door van Ommeren. Heb 23 maanden op gevaren. In die periode ook nooit in Europa geweest.
          Echter er zijn ook voordelen. Op die Grand Basa tankers werd 10% meer betaald en heb ook ruim 2800 overuren gemaakt. Goed voor mijn B2 studie.
          Een dwangbuis affaire een keer meegemaakt. Een oude 2de wtk, die slecht met anderen kon omgaan, waardoor wij jongeren hem links lieten liggen, werd binnen een jaar per bovengenoemde methode van boord gehaald.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Tankeritis. Ongeveer het zelfde meegemaakt bij de Shell, met een stuurman die in een Indiase haven amok maakte. Kort lontje. Kreeg het aan de stok met de Indiase autoriteiten (customs of immigration, dat weet ik niet meer). Grote rel.

          Pas later hoorde ik dat de goede man de Moermanskconvooien had meegemaakt en overleefd.

          Pak Pierre

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””Pas later hoorde ik dat de goede man de Moermanskconvooien had meegemaakt en overleefd. “”””””””””””””

          Ook zo’n persoon meegemaakt. Echter als stoker/olieman bij mij op mijn wachten nooit moeilijkheden gehad. Was zeer rustig en geen problemen. Op een keer vertelde hij mij zijn Moermansk ervaring. Hij vond later uit dat hij van het gezonken schip de enige overlevende was. Hij had slechts een merkwaardig iets, maar wel begrijpelijk. Hij had altijd een zwemvest bij hem. Ook nachts als hij sleep was dat zijn hoofdkussen.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””Kreeg het aan de stok met de Indiase autoriteiten (customs of immigration, dat weet ik niet meer). Grote rel. “””””””””””

          Wij wijken wel van het basis onderwerp af, maar toch nog even iets dat ik heb ervaren en echt is gebeurd. Ik heb hier naast mij mijn “Monsterboekje” liggen. En voor hen die het niet weten, dit is naast het paspoort een soort zeemanspaspoort waar o.a. ook staat wanneer je aan boord van het schip bent gestapt en de vereiste medische keuringen en prikken heb ondergaan.
          Op 1 november 1965 kwam het ms Woensdrecht in Adelaide, Australia aan. Meteen kwam de plaatselijke douane aan boord, waarbij een ieder een visa voor 3 maanden krijgt om te stappen, enz. Ik als 3de wtk werd geweigerd en dat vanwege mijn huidskleur. Echter de Australische douane had een misrekening gemaakt. Onze blanda kapitein was ook in Indië geboren. Vader totok moeder Indo. Heb foto in lijst later gezien. Kapitein heeft het uitgespeeld tegen hun. Immers je kan een kapitein van een schip, vertegenwoordiger van een land dat Nederland heet, toch niet verbieden aan wal te gaan. Later vernomen dat er in de kapiteins hut nogal wat woorden zijn gevallen. Ik heb toen wel toestemming gekregen, maar kreeg een officieel document geniet in mijn monsterboekje. Dat document heet: Seaman’s Identification Card, Migration Act 1958-1964
          Vervolgens al mijn gegevens. Maar ook de volgende woorden: Racial Origin: White.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Tja … in die tijd had Australië nog zijn “colour bar”. Hypocriet strijden tegen het kolonialisme van Nederland en vóór de arme bruine Indonesiërs, maar ondertussen …… Menig Indo werd in de jaren ’50 en ’60 v.d.v.e. de toegang tot het kangoeroeeiland – waar men, zoals bekend, kangoeroes vindt – geweigerd.

          Met de tanker “Schelpwijk” (K-klasse bij de Shell) van de Rotterdamse rederij Erhardt & Dekkers kwam ik eens olie uit de PG brengen in Zuid Afrika: Durban, Port Elizabeth, Kaapstad. Begin zestiger jaren. Hoogtepunt van de “harde” apartheid onder Pak Verwoerd. Ik kreeg net als iedereen een zeemanspasje om te passagieren. Maar wee mijn gebeente als ik aan land op een bankje was gaan zitten waarop stond “Slegs vir blankes”.

          Mag wel even hoop ik, de avonturen van Indo zeelieden, als tussendoortje bij de verrukkelijke Indische rijsttafel. Even onderbreken om een paar boertjes te laten en een anecdote te vertellen.

          “Zeg, al gehoord van Nono die dacht dat hij Tarzan was ….?”

          Pak Pierre

    • Surya Atmadja zegt:

      Als ik de achtergrond informatie bij elkaar sprokkel in bovenstaande reacties lees ik dat :
      1. De rijsttafel een “uitvinding” was van de totoks , de Indische njonja’s zijn vaak de uitvoerders of de voorproevers..Hoe het moet smaken !!
      2.Het is vaak bij speciale gelegenheden , samenzijn met collega’s planters/mede officieren bij de Soos .
      3.Lees veel tegenstrijdigheden , bij de ene verhaal werd gezegd eenvoudige inlandse waroeng gebeuren.
      Later verfijnd , anders ga je niet serveren in deftige soos , hotels zoals Des Indes en of Savoy Homann Bandung .

      In een relatief oude Encyclopaedie van Nederlandsch-Indie van P.A van der Lith en anderen van 1897 staat in deel III dat :
      Rijst werd 3 x gegeten bij de mingegoeden Inlanders, in het huisgezin der gegoede Europeanen 1 maalijd(
      S’middags , daarna kan men siesta houden.
      Is nu zulk een dagelijksch rijstmaal bij den gewonnen Inlander en den armen Europeaan hoogst eenvoudig.
      Wijl de rijst daarbij slechts gekruid wordt door wat Spaansche pepers, een gedroogd of gebakken vleesch of eenige saus uit kerrie of groenten gekookt (lodeh).
      Zoo is daartegen bij den meer gegoeden Inlander en Europeaan deze rijstmaaltijd door de zeer talrijke en afwisselende BIJGERECHTEN,welke daarbij worden opgediend, een rijk voorziene disch geworden.

      Bij de rijst dienen verschillende sausen,, voorts verschillende groentesausen(sajoran)eveneens meestijds naar het hoofdbestanddeel genaamd als sajor lodeh,sajor assem(tamarinde en bajem ), sajor kloeak enz.
      Vleeschschotels worden in hoofszaakgevormd door kip of rundvleesch, beide veel tot gehakt(frikadel) gemaakt, kip(ajam) werd op allerlei wijze toebreid, gekookt, gebraden, ingewreven met kerrie.
      Kip in stukken gesneden met dikke saus wordt ajam besengeh genoemd., soms gebruikt men eenden(bebek).Oedang en kepiting, hard gekookte eenden eieren(telor assin), sambalans in kleine schoteltjes .
      Gebraden terong, tauge, peteh , gezouten vischkuit( troeboek), kroepoek
      Confituren, manizuren(atjar)

      Weet je wat ik mis ?
      Sate Ajam(al dan niet Madura), Sate kambing en RENDANG PADANG .
      Hier zie je het verschil tussen rijsttafel voor 1900 , vlak daarna .
      En de opkomst van grote deftige Soos en Hotels.
      Vergelijk dat met de Indische Rijsttafel die we in Nederland kennen.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””Weet je wat ik mis ?
        Sate Ajam(al dan niet Madura), Sate kambing en RENDANG PADANG .
        Hier zie je het verschil tussen rijsttafel voor 1900 , vlak daarna .””””””””””””

        Van de Randang Padang kan ik het enigszins begrijpen. De Minangkabau mens vertrouwde de ander mens of stam als ze uit hun omgeving trokken om te werken, totaal niet.
        Als ze 5 a 6 weken wegbleven om ergens anders te gaan werken, namen ze altijd hun eigen eten mee. Ook de Randang. U weet toch dat door het goed droog te koken het soms maanden goed blijft. En dat terwijl de Minang mens ook bekend stond als een nomade. En omdat de Minang mens een moslim is, willen ze beslist ook geen contact met christenen. Dat was een van de redenen waarom de Ombilin mijnen in Sawahlunto mensen van Java overbrachten. Vermoedelijk hebben deze Javanen als eersten het randang gerecht geleerd en overgebracht naar Java.

        • Surya Atmadja zegt:

          Ron , over de Padangse keuken kan ik kort zijn .

          Het is mee genomen door (eerst) mannelijke migranten die hun bordje rijst moeten verdienen, ver van hun kampung .
          Dat komt hoofdzakelijk door hun matriarchale adat , de man heeft weinig te zeggen .
          Maar veel verplichtingen , dus bij bosjes gaan ze naar NEGRI Sebrang( in dit geval Java).
          De Rumah Makan (Warung) Padang is nu in heel Indonesia te vinden.

          Het conserveren van voedsel ( met santan, suiker / drogen ,zoals dendeng, roken , zouten- teri, ikan asin, peda ) is al eeuwen bekend.
          Ook toen de West Sumatranen (lopend) naar Oost Sumatra ( Srivijaya, Palembang en omgeving) voor betere leven.

          Mijn moeder , grootmoeder kunnen niet koken (sorry , dosa dese) , wel heeft mijn moeder kookcursussen gehad , banketbakker lessen gevolgd.
          Later doet de personeel zelf , mijn moeder is alleen voorproever
          Met recepten van een paar generatie Indonesiers , plus Europese/Nederlandse keuken erbij .

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””””De Rumah Makan (Warung) Padang is nu in heel Indonesia te vinden.””””””””””””

          Dit is dan pas echt ontstaan na 1950. In mijn boeken over de Minang mensen staat ook een kenmerk. Ze zijn nomaden.

  23. Jeroen zegt:

    Mijn oplossing voor het Indische restaurant probleem:
    Indische restaurants modelleren naar Indonesische restaurants zoals Es Teler 77.
    Klein assortiment afgepaste gerechten die binnen 10 minuten op je bord liggen, genoeg licht en overdag open. Een kruising tussen een snackbar en een restaurant.

    Daarnaast een paar restaurants die super authentiek zijn met hoogwaardige traditionele gerechten of restaurants met spannende nieuwe gerechten.

    • Ron Geenen zegt:

      “”””””””Daarnaast een paar restaurants die super authentiek zijn met hoogwaardige traditionele gerechten of restaurants met spannende nieuwe gerechten.””””””””””

      Geef mij maar de gewone Padang keuken: Niet zoet en lekker heet. Liever djahé dan trassi. Ik kook liever zelf.

    • Pierre de la Croix zegt:

      Horeca advies Jeroen: “Klein assortiment afgepaste gerechten die binnen 10 minuten op je bord liggen”.

      Tja … en dan maar schrokken geblazen. Soms is het leuk in deze haastcultuur om in een restaurant, ook een Indisch/Indonesisch, rustig te gaan zitten, genieten van je glaasje tjendol of sterker drankje, babbelen en rondkijken, terwijl in de dapoer ruim aandacht aan je eten wordt besteed. De goede restaurateur veraangenaamt je wachttijd met een tongstrelend Indisch/Indonesisch liflafje (“amuse” heet dat tegenwoordig).

      Wie haast heeft kan voor de supersnelle hap elders terecht. Ik kom niet vaak in een restaurant, maar als het zo ver is wil ik van mijn bezoek wel een onthaastend feestje maken.

      Pak Pierre

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””Horeca advies Jeroen: “Klein assortiment afgepaste gerechten die binnen 10 minuten op je bord liggen”.”””””””””””””

        Ik vraag mij daarbij af, hoeveel kook ervaring Jeroen heeft. Al snij je alles van te voren, een Indische maaltijd binnen 10 minuten op tafel te hebben, lijkt mij onmogelijk. In ieder geval vers en met smaak. Maak van dat Indisch hapje aub geen Mac Donald.

        • Mas Rob zegt:

          Ik zie het probleem niet zo. In een Padang restaurant liggen alle gerechten klaar in de vitrine. Opscheppen en eten maar.

          Je kunt toch moeilijk wachten op een ‘vers’ bereide rendang?

        • Ron Geenen zegt:

          “”””kunt toch moeilijk wachten op een ‘vers’ bereide rendang?””””””””””

          Randang is een van de grote uitzonderingen, want als je goed bereidt kan je het in een stopfles voor een paar maanden bewaren. Bij andere gerechten waar het vlug moet, koken , bakken of stomen ze iets gauw en allerlei sauzen staan klaar en worden er overheen gedaan. Dan kan ook, maar ik prefereer het bereiden in de saus. Daarbij zijn vooral gerechten in klappermelk erg gevoelig voor bederf.

      • Mas Rob zegt:

        Ik vind dat Jeroen gelijk heeft. De Indisch/Indonesische restaurants moeten óf een goedkoper segment van de markt gaan bedienen, óf zich onderscheiden wat betreft de gerechten in een echte restaurant setting.

        Een snelle Indische hap kan trouwens in veel toko’s. Je kiest wat uit de vitrine en dat wordt warm gemaakt.

        Het lijkt mij dat je voor het ‘onthaastend feestje’ niet naar die toko of naar de “Es Teler” gaat, maar naar een restaurant dat wat meer mag kosten en waar de keur aan gerechten recht doet aan de gelegenheid. Het een sluit het ander niet uit.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””Het lijkt mij dat je voor het ‘onthaastend feestje’ niet naar die toko of naar de “Es Teler” gaat, maar naar een restaurant dat wat meer mag kosten en waar de keur aan gerechten recht doet aan de gelegenheid. “”””””””””””

          Jerry Ungerer, een aangetrouwde neef van mij uit Padang, woont in Hellevoetsluis, en kookt alleen op bestelling.

      • Surya Atmadja zegt:

        In Amsterdam heb je al een tijdje een WOK to Go formule , een soort Chinese fast food gebeuren.
        http://www.woktogo.nl/
        Trouwens bij de afhaal toko/warung hebben ze ook een soort fast food ,formule, al tientallen jaaaren .

        De rijsttafel formule zal ook gaan veranderen, geen ambiance meer, te weinig djongos of vrouwelijke bedieningspersoneel , waar je bij binnenkomst met de sembah werd begroet.
        Waar je de krontjong muziek of de Sundanese suling of ketjapi muziek kan beluisteren.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””De rijsttafel formule zal ook gaan veranderen”””””””””””

          Maar de verandering is toch altijd afhankelijk van de klant die er komt. En gelukkig maar ook.
          Zij de smaak verpesten zijn gauw verdwenen. Of de smaak van de gemiddelde klant is al verpest.
          De tijd zal het uitwijzen.
          In mijn jonge jaren hield ik alleen rekening met mijn gasten op het gebied van de hoeveel sambal en lomboks. Niet iedereen kan heet verdragen. Maar alle andere kruiden werden altijd toegepast, zoals ik het geleerd heb. En of die persoon nu van midden Java komt en zoet is gewend, maakt mij niets uit.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Het topic is nog steeds de vraag of de Indische Rijsttafel in NL ten dode is opgeschreven.

          Het antwoord lijkt mij verscholen in wat Pak Surya hierover schreef: “De rijsttafel formule zal ook gaan veranderen, geen ambiance meer, te weinig djongos of vrouwelijke bedieningspersoneel , waar je bij binnenkomst met de sembah werd begroet.
          Waar je de krontjong muziek of de Sundanese suling of ketjapi muziek kan beluisteren”.

          Om de rijsttafel hangt iets nostalgisch, een sfeer uit vroeger tijden. Waarom die niet teruggehaald, dus aangeboden mét djongos in jas toetoep en blangkon of kopiah op de kepala, benevens een bevallige oosters uitziende dame in sarong en kabaja, melati in heur haarwrong, die de geachte gast met sembah bij de deur verwelkomt en ook weer vriendelijk uitgeleide doet met een “sampai jumpa”. De wachttijd voor het eten wordt veraangenaamd door passende, op bescheiden volume ingestelde muziek, krontjong of weemoedige deuntjes met pakai viool, soeling of ketjapi plus de “amuse”, b.v. een lekker mals stukje kambing aan een stokje, bereid in exquise marinade.

          Genoeg Indonesiërs of toeroenans van hun in Nederland misschien, die graag in zo’n restaurant zouden willen werken en in het bedienend werk in koloniale uitmonstering niets vernederends zien. Voor de laatsten de tip: Leer een beetje koloniaal Maleis voor de krasse knarren die graag willen demonstreren dat ze het taaltje nog niet zijn verleerd.

          In dat soort rijsttafelrestaurant zie ik wel degelijk toekomst – toegegeven, niet in Appelscha. Met genoeg klandizie uit de omgeving kunnen de vaste lasten voor het eethuis best meevallen en dus ook de prijzen voor de klant.

          Pak Pierre

  24. Surya Atmadja zegt:

    Jeroen zegt:
    15 maart 2016 om 13:35
    Mijn oplossing voor het Indische restaurant probleem:
    Indische restaurants modelleren naar Indonesische restaurants zoals Es Teler 77.
    =============================================================
    Proces is al lang aan de gang , is te zien van af de Pasar Malam Besar , pardon ik bedoel TTF.
    Heb nog de PMB bij de oude “plek” meegemaakt omstreeks 1969/1970.

    Waar blijf men dan met de Rijsttafel , wordt de Rendang Padang, Sajoor Lodeh vervangen door Lontong Cap Go Meh , of andere nieuwe gerechten zoals Bubur ayam Hainan,Bakwan , of Ikan Mas Goreng Kering of de Gurame Sisir/ Terbang , Nasi Liwet Bakar etc ?

    Probeer eens bij de Kampung Daun (Lembang) te lunchen, met uitzicht op de “sawah”gebeuren.

    • ronaldo zegt:

      De rijsttafel zal nooit verdwijnen in Nl, wat alleen aan t verdwijnen is, is de kwaliteit….neem me niet kwalijk als ik goedwillende indische restauranthouders,op hun teentjes trapt, MAAR….Vele restaurants denken eerder aan eurotekens dan kwaliteit te leveren, zo ook worden de klanten onderschat, soms ook belazerd,…ook met de gedachte van,het is indisch/indonesisch, dus het is goed en lekker. Er zijn zelfs restaurants die alles maar op een buffet neerzetten en dat je er maar moet langs lopen….een rijsttafel is voor mij en velen nog steeds anders dan een lopend buffet, tuurlijk wil ik, zoals Pak Pierre t al verwoordde, het gevoel hebben dat ik in Indie/Indonesie ben, service, de mooie en lekkere gerechten geserveerd zien worden en uiteraard de indische entourage…een mooie indische deerne in sarong/kebaya vind ik geweldig, maar als ik haar vraag over een bepaald gerecht en ze antwoordt dan met, Ik zal t ff navragen, maar wilt u alvast wat bestellen, want tis nu druk, dan zijn dat al minpunten, zet in je zaak een tukang ngobrol neer en je hebt al een win win situatie….de mensen, vooral de indischen die je voor je zaak wilt winnen, moet je met alle egards behandelen, want waar vele indo’s in een restaurant zitten, dan weet je dat het daar wel goed snor zit…in rotterdam bezoek ik ook uitsluitend chinese restaurants waar chinezen zitten, waar geen nasi goreng met pindasaus wordt geserveerd, hahahaa….en wat betreft onderschatting van de klant ? in mn auto krijg ik vaak buitenlandse zakenlieden, van heinde en ver en ze kennen de indonesische keuken verrektes goed en als ze hier dan geweest zijn dan hoor ik regelmatig klachten….de hollander kan je niet meer met wat sg boontjes en ayam pedis blij maken, ze weten hoe het moet zijn, velen hebben de indische keuken ontdekt of na infiltratie in de indische gemeenschap, ergens in een indisch/indonesisch gezin, duikt wel een hollandse familielid op….en Indonesia, vooral Bali is ontdekt door de hollanders, als een van de mooiste en goedkoopste vakantieoorden, waar ook heerlijk gegeten kan worden….als ze bij warung nikmat, omgerekend voor 3 euro een bord vol met allerlei heerlijke gerechten bij hun nasi putih krijgen en om dan er na in Nederland, hun vakantie af te sluiten met een rijsttafel en ze moeten dan 32,50 euro pp. dokken exclusief de Bintangs van 3,50 per botol en een karaafje ijskoud kraanwater ook voor datzelfde bedrag op je rekening komt, dan denk je toch van, mn botol c…. kost nix nada ….tsja….en dan heb ik het nog niet over de bijna 40 gerechten, waar gemakshalve, de 6 schaaltjes ketimun, 6 schaatjes krupuk en net zovele schaaltjes acar, seroendeng en pisang goreng, ook als een van de 40 gerechten worden gekwalificeerd…dan ben je gauw kenyang/ heb je er al de buik vol van….de restaurants waar ik kwam hier in de buurt, kijken altijd met argusogen als ik binnenstap, ze voelen al aan, dat ik iets verwacht van ze….ik ben niet iemand die zn boterham wil afpakken, dus ik geef nooit commentaar bij naam en toenaam, maar een portie sate kambing, iets meer dan 3 stokkies voor, 10,50 en sg buncis 9,50 en je moet nog een paar euro dokken voor je witte rijst, is denk ik, da’s te veel van het goeie….ik geef t advies om eens in de turkse toko’s te kijken. Zij kunnen ook eten aanbieden voor lage prijzen, ze hebben een credo van, ik verkoop liever tien dingen voor een tientje, dan 2 voor twintig….en hun kwaliteit gaat er niet minder van worden en dat is juist de kunst….velen weten de weg te vinden naar de turkse slager, want vergelijk de prijzen maar eens met de hollandse keurslager….en of die zoveel beter is ? Die rommelen ook, want denk je van een heerlijke tournedos te hebben genoten, ga je hinnikend de rumah makan uit… 😉
      Er zijn zat manieren te bedenken, om je toko die stempel te geven van…”WIJ HEBBEN DE BESTE RIJSTTAFEL”… 🙂

      • Pierre de la Croix zegt:

        Tja … als ik in het buitenland lekker “lokaal” wilde eten, dan vroeg ik de taxi chauffeur waar hij met zijn collega’s meestal ging eten. Zelden teleurgesteld.

        De uitbaters van Indische/Indonesische restaurants zouden Pak Ronaldo als adviseur moeten inhuren. Dan komt het wel weer goed met die rijsttafel (en de prijzen).

        Pak Pierre

    • JPF Barneveld Binkhuijsen zegt:

      Ik heb in 2014 s´avonds eens in Kampung Daun gegeten. Je zit dan buiten en het was behoorlijk druk. Maar het eten was zeer matig en de porties klein en stevig aan de prijs. Wel een redelijk ruime keus. Het versierd opdienen van de maaltijd is tegenwoordig een trend in de Indonesische restaurants. In 2015 veel in Bandung Ciwalk gegeten. Maar alle restaurants hadden praktisch dezelfde kaart, niet veel keus. Chinese restaurants elders in Bndg. waren zeer matig en tamelijk duur, één uitzondering Queen ( achter Savoy Homann ) nog altijd top al is het interieur nu wel wat gedateerd. In Nederland is het moeilijk een echt autentiek Chinees restaurant te vinden. In Rotterdam zijn er enkele bijv. De Lange muur, daar zie je ook een hoop Chinezen eten.

  25. Surya Atmadja zegt:

    Pak Ronaldo
    Ik heb eerlijk verteld (voor zo ver het mogelijk is en niet te veel ) dat ik niet kan koken, mijn moeder , oma Sundanees ook niet), ook mijn vader/opa ( Orang Betawi) .
    Niemand kan koken.
    Wel kennen we de Dapur Sunda/Betawi hartstikke goed met recepten en personeel(pemasak=kokkie) die soms meer dan 2/3 generaties bij onze familie in dienst waren.,
    Ik kan alleen maar proeven , en alles ga ik onbewust vergelijken met vroeger.
    De samenstelling van de dagelijkse gerechten (nasi dan lauk pauk ),voorgerecht , de droge gedeelte , natte gedeelte , en achter af (desert) .

    Europese voorgerecht/ettiquette (mag niet boeren, nietslurpen, niet smakken etc) krijg ik alleen bij de oudste zuster ( geboren omstreeks 1908) van mijn moeder
    Oud leerling van Deventer meisjes school Semarang.

    De oude garde Indonesiers (de weinige resten van de feodalen )en oud kolonialen die bij onze huis / tafel gegeten hadden beweren dat wat ze krijgen echt zoals wat ze vroeger “thuis” hadden gegeten.
    Of ze gaan liegen weet ik niet, want velen komen terug .

    Voor een gewone eenvoudige maaltijd zoals nasi goreng met tjeplok telor, ikan teri asin of peda , tahu, tempe (mendoan) ben ik ook te porren.

    • Pierre de la Croix zegt:

      “Voor een gewone eenvoudige maaltijd zoals nasi goreng met tjeplok telor, ikan teri asin of peda , tahu, tempe (mendoan) ben ik ook te porren”.

      Deze had van mij kunnen zijn. Recht uit het hart gegrepen.

      Pak Pierre

      • ronaldo zegt:

        wuaah…dan kunnen we zo met een survival challenge meedoen….met het simpelste gerechtje ben ik ook al blij, heerlijk te overal een beetje lezen, dat zovelen met mij zijn….ooit zei een pa tegen zn zoon, die een slecht rapport had…wil jij later soms elke dag rijst met tempeh eten ? ik wilde bijna zeggen, ik teken er voor….sg tempeh, tempeh goreng, sayur lodeh met tempeh, een tumis van tempeh met rawits en peteh,enz. enz….je zou me met niets blijer mee kunnen maken….ik denk dat ik overstap naar de tempeh dieet… 😉

    • Arthur Olive zegt:

      Ik heb al heel vroeger ontdekt dat als je de kok laat weten dat zijn of haar eten heerlijk is dan hoef je nooit te leren koken.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””””Ik heb al heel vroeger ontdekt dat als je de kok laat weten dat zijn of haar eten heerlijk is dan hoef je nooit te leren koken.””””””””””””

        U heeft mij aan het denken gebracht. Mijn moeder was zo’n persoon in de keuken. Ik had altijd ook interesse in koken gehad en ben blij dat ik veel van haar heb geleerd. Wijlen mijn jonge broer dacht het zelfde als u. Maar mijn moeder had niet het eeuwige leven. Hij heeft nooit meer eten gegeten zoals ma het maakte. Mijn vrouw daarentegen is blij dat ik vele gerechten precies kan maken zoals mijn moeder het maakte.
        Het is dus niet alleen een keuze.

  26. Surya Atmadja zegt:

    In West Java moet je de Sundanese keuken( =Dapur Sunda) proeven.
    Zoals de Gurame Terbang in combinatie met Nasi Timbel met Pete Bakar .
    Adoeh lekker dese.

    http://www.rajasunda.com/?p=516
    Soms zijn het echt kunststukken.

  27. Jan van Aken zegt:

    Wij hebben ons ingezet om de Indische rijsttafel toegevoegd te krijgen aan het immateriële culturele erfgoed van Nederland. Dat is inmiddels gelukt. Hiervoor hebben wij uitgebreid historisch onderzoek gedaan. Wij hopen de geschiedenis van de Indische rijsttafel binnenkort (dit of volgend jaar) op een website te presenteren. Dat zal veel van bovenstaande vragen beantwoorden.
    Jan van Aken – SER (Samenwerking Erfgoed Indische Rijsttafel)

    • Pierre de la Croix zegt:

      Nou …. wellicht ook een aanmoediging voor een doorstart van “Tempat Senang” (zie ander topic). Wie wil er nou niet genieten van een stukje officieel erkend immaterieel Nederlands erfgoed uit de Gordel van Smaragd?

      Ben zelf benieuwd of in het proces van erkenning als erfgoed nauwkeurig is vastgelegd aan welke standaardeisen de rijsttafel moet voldoen, met betrekking tot het aantal gerechten, de soort/benaming, receptuur en kwaliteit.

      Pak Pierre

      • Jan van Aken zegt:

        Die is makkelijk te beantwoorden; er is namelijk geen standaardeis t.a.v. het aantal, soort gerechten en recepturen. Een juiste balans in de keuze qua gerechten is vrij voor de hand liggend. Er is heel veel mogelijk en de talloze Indische kookboeken bieden een goede handleiding voor in de keuken.

        • Surya Atmadja zegt:

          Een balans tussen de 5 standaard smaken zoals zuur , zoet ( vaak gecombineerd in de zgn Asam-Manis gerechten ) , bitter , heet(pedas) en zout.

        • Ron Geenen zegt:

          “””””””””””Een balans tussen de 5 standaard smaken zoals zuur , zoet ( vaak gecombineerd in de zgn Asam-Manis gerechten ) , bitter , heet(pedas) en zout.””””””””””

          Omdat ik de kok thuis bent, heeft mijn vrouw het toevallig ook gevraagd hoe ik een rijsttafel samenstel. Prive is dat natuurlijk gemakkelijker dan voor een restaurant. Wie zijn mijn gasten. Alleen Indo’s is veel makkelijker dan met mensen die nooit in Indie zijn geweest.
          Maar het volgende is mijn principe. Van ieder gerecht kan ik er 2 maken, waarvan een pittig en de ander meer blend (niet heet).
          Dat betekend van rundvlees, varkensvlees, kip en vis ieder twee, dat zijn er dan al 8 gerechten. Met groenten gerechten kan er dan ook 4 soorten gemaakt worden, 2 pittig en 2 niet. Daarnaast het zelfde met atjar 2 soorten. De droge gerechten kan ik zo 8 variaties samenstellen en dan de sambal badjak en de sambal hidjo Padang. Dat zijn er in totaal 28 gerechten. De rijst in gewoon wit en de nasi kuning. Totaal 30 gerechten en hierbij heeft een ieder wat wils! En de desert bestaat uit een voorgesneden en gedecoreerde fruitschaal. 30 jaar geleden met nicht en man vaak van deze rijsttafels gemaakt.

        • Pierre de la Croix zegt:

          Jan van Aken zegt 3 april 2016 om 22:46: “…… er is namelijk geen standaardeis t.a.v. het aantal, soort gerechten en recepturen”.

          Dat verbaast mij in hoge mate. Ieder rashondje, raspaard, raskat, raskonijn, etc. heeft een stamboek en moet beantwoorden aan nauwkeurig omschreven eisen t.a.v. bepaalde, eveneens nauwkeurig omschreven eigenschappen om zich hond, paard, kat, konijn, etc. van dat-en-dat ras te mogen noemen.

          Soortgelijke strenge regels gelden ook voor wijnen, cognac, champagne, kaas, ham, noem maar op. Bescherming van merk en daaraan verbonden smaak en kwaliteit, ten gerieve van de consument.

          Dat geldt dus blijkbaar niet voor “immaterieel erfgoed” zoals de Indische rijsttafel. Iedere Tom, Dick en Jerry kan dus, naar eigen fantasie en met een schuin oog naar een of ander receptenboek, rond een bak nasi poetih, koening of gorèng 2 of 3 of 10 of 32 gerechten draperen en die als authentieke Indische rijsttafel, Nederlands immaterieel erfgoed, verkopen aan de argeloze eter.

          Het doet me denken aan dat reclamedeuntje van “Rang” uit vroeger tijden, op de wijs van “Hotdiggedy, what you do to me, is so new to me”:

          “Rang is ’t alleen
          Weet je ’t meteen
          Als er “Rang” op staat …..

          Zo bescherm je een merk niet echt. “Rang” is bij mijn weten dan ook lang ter ziele. Tot mijn spijt. Ik was verknocht aan die groene rangetjes, met mentol.

          Pak Pierre

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””er is namelijk geen standaardeis t.a.v. het aantal, soort gerechten en recepturen”. “””””””””””

          Ik vermoed dat de Indische rijsttafel is ontstaan, doordat de welgestelde heer/dame alle gasten tevreden wilt stellen. Ieder mens heeft zo zijn eet voorkeur en/of eet volgens zijn/haar geloof overtuiging. Daarom de variatie in keuzes. Everybody Happy!

        • Jan van Aken zegt:

          Aan allen: Zoals eerder gezegd, hopen we de geschiedenis van de Indische rijsttafel in de nabije toekomst te verhelderen. In deze en andere blogs staan veel opinies, die helaas niet altijd stroken met de historische feiten. Dat neemt echter niet weg dat er ook vaak een fragment ‘waarheid’ in schuilt. Let wel, de Indische rijsttafel betreft een paar honderd jaar culiculturele ontwikkelingen die kort gezegd bijzonder divers en kleurrijk zijn. Veel opinies bevatten echter ook een stukje van het ‘gelijk’, even talrijk als de eilanden in de Indische archipel.
          Jan van Aken – SER (Samenwerking Erfgoed Indische Rijsttafel)

        • Indisch4ever zegt:

          wel Jan…… het opiniegebeuren is een menselijk iets. Geen mens zonder opinie.
          Geen mens zonder historische kennis of vermeende historische kennis.
          De lezers die reageren in dit topic aten hun hele leven al rijst. Sommigen langer dan 80 jaar.
          Plus andere gerechten uit de Indische archipel.
          Hun bijdrage heeft de waarde van ooggetuigen, van ervaringsdeskundigen
          Een bijdrage van wetenschappelijk verslag doen is wat anders. Ook welkom, natuurlijk.

          http://www.indischhistorisch.nl/9-maart-2016-indische-rijsttafel-officieel-op-de-nationale-erfgoedlijst/

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””Aan allen: Zoals eerder gezegd, hopen we de geschiedenis van de Indische rijsttafel in de nabije toekomst te verhelderen. “”””””””””””

          Ik ben benieuwd hoe de heer Jan van Aken dat denkt te bereiken. Heeft hij het zelf wel eens meegemaakt en of gezien? Of is het allemaal van horen zeggen. Dan zit hij hier op dit net vrij goed.

  28. Surya Atmadja zegt:

    http://sriowen.squarespace.com/rijsttafel-to-go/
    rijsttafel acquired the prestige of a famous brand name but without any legal limitations on its use. The damage was compounded by restaurants outside Indonesia, which were, and are, mostly owned and run by non-Indonesians; even in the Netherlands, most Indische restaurants are Dutch or Chinese-owned. In any case, “Indonesian” restaurants in the west cater mostly for non-Indonesian customers, so again the cliche is reinforced. I have investigated restaurants where the menu offered a rijsttafel for two people – 24 dishes, each in minute amounts but still far too large a meal for the average couple’s health or appetite.
    ===========================================================================
    Itoe Dia .
    Geen kommentaar nodig.

    @JPF Barneveld Binkhuijsen
    De menu en smaak van Kampung Daun,The Peak (ook in de buurt) etc is de “gewone”smaak van Sundanese keuken zoals wij(Sundanezen) het vroeger thuis bij moeder/oma krijgen .
    Zie je ook bij de diverse Saung Kuring etc , Warung Ampera (24 uur open ), voorheen was een warung alleen maar voor chauffeurs van oplet/angkot en trucks.
    Bij de treinstation van Bandung.
    Dus oor gewone volk , tegenwoordig gaan “rijke”Indonesiers en toeristen daar eten.
    De prijs is uiteraard duurder dan bij een gewone rumah makan , voor service en “ambiance” /airco moet men een paar euro extra betalen.
    In de zijstraat van Cipagantiweg heb je een paar jaar geleden een Restoran Indo Belanda , zo NEP als ………
    Wat weten de jonge generatie Indonesiers over rijsttafel ???
    Alleen de oudjes , zeg maar 65-85 jarigen , en ook niet veel.
    De gemiddelde bumiputera verdienen toen als tani en koelie ongeveer een paar benggol of mischien 1 ketip per dag ?

    • Pierre de la Croix zegt:

      Pak Surya: “De gemiddelde bumiputera verdienen toen als tani en koelie ongeveer een paar benggol of mischien 1 ketip per dag?”

      Ik hoor onze Manus van Alles Pak Diroen nog met nasaal stemgeluid tegen zijn vrouw Soepie – die door iedereen Bèng werd genoemd – klagen dat hij iedere dag “iwak tahoe, iwak tempé” kreeg en dat hij wel eens wat anders wilde. Het bediendenechtpaar bewoonde met nogal wat kinderen ons “paviljoen”, zodat ik als kind volop meeleefde met het wel en wee van het gezin.

      Nu verdiende Pak Diroen bij ons waarschijnlijk meer dan seketip per dag, daar zorgde mijn grootmoeder en hoofd van het huishouden wel voor. Maar Bèng was zuinig en legde stiekem geld opzij, al dan niet op dringend advies van “mamah”, zoals ze mijn grootmoeder noemde.

      Naar een rijsttafel kon Pak Diroen dus wel fluiten, maar hij zou naast dat eeuwige “iwak tahoe, iwak tempé” toch wel een visje lusten, of een stukje kip.

      Pak Pierre

    • P.Lemon zegt:

      @Pak SA Sri Owen bevestigt indirect de misvatting dat ‘ het ‘ een indonesische ‘vinding’ was:

      “Rijsttafel has become embedded in the western consciousness as the traditional Indonesian meal. I have not yet tracked down the earliest use of the word, but it obviously originated in colonial times and I should guess that rijsttafel’s glory days were the last century of Dutch rule…
      Today, I still dream of burying the inappropriate, untimely rijsttafel and replacing it with an appreciation of good, contemporary Indonesian cooking, using the best and freshest ingredients. I would love to see Indonesian restaurants in Europe, America and Australia serving modern Indonesian food in smart, modern surroundings – table d’hote and a la carte menus, meals arranged as a series of separate courses, each course cooked to order and plated in the kitchen.”

      • Surya Atmadja zegt:

        P.Lemon zegt:
        4 april 2016 om 19:29
        @Pak SA Sri Owen bevestigt indirect de misvatting dat ‘ het ‘ een indonesische ‘vinding’ was:
        “Rijsttafel has become embedded in the western consciousness as the traditional Indonesian meal.
        ==================================================================
        Het is ook een Nederlandse vinding ( Planters, KNIL officieren, handelaren etc).
        Kijk maar naar de samenstelling /aantal gerechten.
        Met soms vreemde combinaties.

        Rendang, gado2 , sajur lodeh, asem etc zijn Indonesische gerechten uit verschillende streken.

        Vergelijk dat maar met de “rijsttafel” van de Indonesiers, de combinaties moet bij elkaar passen(tjotjok), tenminste de dagelijkse (mini) “rijsttafel die ik tientallen jaren van kleins af thuis heb gezien/geproefd
        Al generaties bij onze Indonesische familie.
        Hoofdgerecht van vlees,vis of gevogelte (natte en half/droge gerechten), sajurans , en desert (pencuci mulut).
        Wij gebruiken zelden voorgerecht .
        https://isharyanto.wordpress.com/2015/07/05/rijsttafel-kuliner-dan-selera-kolonial/
        Zie in het bijzonder de foto :
        (Sajian rijsttafel keluarga Indonesia)

        Wat echt Indisch of Nederlands oorsprong heeft zijn bijvoorbeeld de frikandel(perkedel) , de semur (smoor) , de pastel tutup , o.a ayam kodok , zwart-zuur (suwar-suwir) etc.

        Verder zegt Sri Owen :
        ” Dutch merchants at the Hotel des Indes in Batavia, planters weekending in the Savoy Homann in Bandung, passengers on luxury liners plying between Rotterdam and the Indies, diners in posh restaurants in Amsterdam, all demanded this reassuring display of solid food, which bore the additional cachet of its origins among simple peasant folk.”

        “Saddest of all is that the rijsttafel’s prestige has carried it into present-day hotels and restaurants in Indonesia itself – because it is what foreign visitors expect, and what expat executive chefs think is expected of them”

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””https://isharyanto.wordpress.com/2015/07/05/rijsttafel-kuliner-dan-selera-kolonial/
          Zie in het bijzonder de foto :
          (Sajian rijsttafel keluarga Indonesia)””””””””

          Mooie foto’s.
          Jammer dat het artikel niet in het engels is.

      • Pierre de la Croix zegt:

        “Saddest of all is that the rijsttafel’s prestige has carried it into present-day hotels and restaurants in Indonesia itself – because it is what foreign visitors expect, and what expat executive chefs think is expected of them”.

        Ach … als het nu Roepiahs in het laadje brengt ……..

        Het staat de Indonesische puriteinen toch vrij om hun eigen nationale potje samen te stellen, van vreemde smetten vrij.

        Pak Pierre

        • Surya Atmadja zegt:

          Pierre de la Croix zegt:
          4 april 2016 om 22:38
          Ach … als het nu Roepiahs in het laadje brengt ……..
          ==========================================================
          De rupiah stroomt wel binnen.
          Hun Indonesische Rijsttafel werd vaak volgens bepaalde thema geserveerd , met streekgerechten.
          Niet de Nederlandse of Indische rijsttafel die wij in Nederland kennen.
          http://www.pesona.co.id/article/oasis-restaurant–fine-dining-ala-indonesia
          Harga : Rp 15.500,- hingga Rp 685.000,- (Menu rijsttafel mulai dari Rp 375.000,-).
          Als ik jaarlijks pulang kampung ga , ga ik meestal eten bij de food courts in de grote malls van Jakarta.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””Het staat de Indonesische puriteinen toch vrij om hun eigen nationale potje samen te stellen, van vreemde smetten vrij. “””””””””

          Mij maakt het ook niets uit. Als het maar lekker en pittig is gemaakt. Daarom kan ik de methode van de Padangse eethuizen wel bewonderen.

    • Pierre de la Croix zegt:

      Als Indonesia de vinding van de rijsttafel niet claimt en de eer laat aan de koloniale kandjeng toeans uit de laatste helft van de 19de en eerste helft van de 20ste eeuw, dan mag die ten rechte tot Neerlands immaterieel erfgoed worden gerekend.

      Met verwijzing naar haar ontstaan in koloniaal Nederlands Oost-Indië rond de vorige eeuwwisseling zou met een brede armzwaai de rijsttafel kunnen worden gedefinieerd zoals vermeld in het Indisch Lexicon: “Hoofdmaaltijd, waarbij het voornaamste gerecht uit rijst bestaat, door talrijke bijgerechten (bereide groenten, vlees, vis, vruchten) aangevuld en afgewisseld”.

      Ik zou aan “bijgerechten” toevoegen “afkomstig uit de Indische archipel van de 1ste helft van de 20ste eeuw”. De puriteinen zouden zich strikt aan de gerechten en receptuur uit die koloniale periode kunnen houden; de vooruitstrevenden kunnen er naar believen elementen uit de moderne Indonesische keuken aan toevoegen (Sri Owen), al is die dan niet meer echt “Indisch”. Als maar niet MacSambal van MacD.

      Dan is er in ieder geval een richtlijn voor een zekere bescherming van het merk “Indische rijsttafel”; een keurmerk waarop de consument kan afgaan. Restaurants kunnen adverteren met “Indische rijsttafel klassiek/koloniaal” of “Indische rijsttafel modern” of beide.

      Pak Pierre

      • Ron Geenen zegt:

        “””””””Restaurants kunnen adverteren met “Indische rijsttafel klassiek/koloniaal” of “Indische rijsttafel modern” of beide. “””””””””

        En ook alleen als er verse kruiden worden toegepast. Geen conimex, voorgemalen poeders in zakjes en melk in plaats van santen. Zelfde met de sambalans. Eethuis in Rijswijk heeft bewezen dat het kan.

        • Loekie zegt:

          Men neme de oudst bekende (Indische) kookboeken geschreven en uitgegeven in Indië en de daarin genoemde en beschreven gerechten worden bestempeld als asli.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””Men neme de oudst bekende (Indische) kookboeken geschreven en uitgegeven in Indië en de daarin genoemde en beschreven gerechten worden bestempeld als asli.””””””””””

          Gaat uw gang. Ik als Padanger doet dat niet. Ik bezit een paar hele oude van Keyner en Catenius van der Meijden. Te veel Javaans en ook Nederlandse gerechten. Ook de hoeveelheden worden vaak aan de lezer overgelaten.

      • Jan A. Somers zegt:

        “door talrijke bijgerechten (bereide groenten, vlees, vis, vruchten) aangevuld en afgewisseld”. Talrijke!!! Wie oh wie heeft ooit de Indische rijsttafel meegemaakt? Ik niet! 40 gerechten, volgens fundamentalisten 44! Gedragen door een rij van djongossen! Komend van links zodat je met de rechterhand wat kon opscheppen. Ik heb gehoord dat in Linggadjati Soekarno de gasten heeft getrakteerd op zo’n echte rijsttafel! Goeie ouwe tijd!

        • Arthur Olive zegt:

          Rijsttafel gedragen door een rij van djongossen.
          Hotel Des Indies in Batavia
          http://www.gettyimages.com/detail/video/news-footage/523803145

        • Ron Geenen zegt:

          “””””””“door talrijke bijgerechten (bereide groenten, vlees, vis, vruchten) aangevuld en afgewisseld”. Talrijke!!! Wie oh wie heeft ooit de Indische rijsttafel meegemaakt? Ik niet! 40 gerechten, volgens fundamentalisten 44! “””””””””

          Het samenstellen van een menu van 44 gerechten is heus niet zo moeilijk. Eerst het opdelen in wel en niet hete gerechten. Daarnaast heeft men vele droge gerechten, zoals krupuk, serundeng, enz. Het meest complexe is de volgorde van bereiden. Ben in de jaren 80 vaak betrokken geweest in de familie catering systeem. We hadden wel de beschikking over een kookplaat met 6 branders, een goede oven en in de omgebouwde garage een grote deep fryer en er buiten (naast het zwembad) een flinke BBQ. In de keuken stond in het midden een lang aanrecht met roestvrije stalen top, waar een ieder met een kruk kon aanschuiven en de diverse ingrediënten kon snijden. 4 mensen voorbereiden en 2 mensen koken. Voor hele grote groepen werden extra mensen ingehuurd.

  29. Surya Atmadja zegt:

    De 1ste kennismaking van een Totok(?) met Javaanse rijsttafel , was in 1656 toen een gezant van VOC Rijklofs van Goens bij de kraton van de Sultan van Mataram kwam.
    Hij verwonderde over de uitgebreidheid , samenstelling van de hoofdgerechten, vlees,kip, vis , gegrild,gebakken en gestoomd en de verschillende sajoerans.
    Aangevuld door de meegenomen gerechten uit diverse residenties, de bupathi’s / regenten komen geregeld in de kraton met meeneming van hun eigen juru masak( kok-kie) en hun eigen streekgerechten.
    Het serveren werd volgens bepaalde regels gedaan ( Javaanse hofetiquette ) .
    Die werd later door de hoge heren van de VOC gedjiplakt, in hun eigen societeit .
    Door de opkomst van planters, zakenlieden , toeristen werd de rijsttafel toegankelijk voor de nieuwe rijken.
    Of sommigen de juiste smaak hebben en goede combinaties maken is soms de vraag, wel werd de nadruk gelegd op kwantiteit (overvloedig, dus je bent rijk) en ambiance ( dan heb je smaak)

    Ene Desiré Charnay ging in opdracht van Ministerie van Onderwijs met recomendatie van de Hindia Belanda regering in 1878 naar Java om een onderzoek te doen over het eten in hotels.
    Haar ervaring was, dat de sajoer KARI vies was.
    Een combinatie van rijst, met omelet (telor dadar) en erboven zoute vis(ikan terie ?) , kippenvlees , geitenvlees , komkommer en biefstuk
    Met snufje sambal en 4 of 5 soorten atjars.
    Daar werd ze misselijk van.
    Mss alles getjampoer adoekt ?
    Leuk zo’n verhaal, toch ?

    Augusta de Wit schreef een verslag tijdens bezoek aan Java omstreeks 1890 —->
    Java : Feiten en Fantasieen 1905 .
    Tussen de “elitaire kolonialen “en de “kalangan elit pribumi” of prijaji’s (BB-er) was er een kruisbestuiving.
    De prijaji’s gebruiken “piranti makan Eropa” zoals lepel, vork, mes , platte, diepe bord etc .

    • Ron Geenen zegt:

      “””””””””””Daar werd ze misselijk van.
      Mss alles getjampoer adoekt ?
      Leuk zo’n verhaal, toch ?””””””””””””””

      Een echte tolol!
      Wat de boerin niet kent, dat vreet ze niet.

  30. Surya Atmadja zegt:

    Jan van Aken zegt:
    5 april 2016 om 09:50
    Aan allen: Zoals eerder gezegd, hopen we de geschiedenis van de Indische rijsttafel in de nabije toekomst te verhelderen.
    In deze en andere blogs staan veel opinies, die helaas niet altijd stroken met de historische feiten.
    ==================================================================
    In de huidige Indonesia zijn er veel artikelen en boeken geschreven over de rijsttafel.

  31. Indisch4ever zegt:

    140 reacties reeds……… veelal on-topic. !
    ahhhhh…. makancultuur !

    • Ron Geenen zegt:

      “””””””140 reacties reeds……… veelal on-topic. !
      ahhhhh…. makancultuur !””””””””””””

      Veel gezelliger toch. Ook leuker dan het gezeur en het steeds gelijk moeten hebben van een persoon.

  32. Boeroeng zegt:

    Toch heb ik mijn bedenkingen met het idee dat de uitgebreide rijsttafel een Nederlandse uitvinding is. Wie het breed heeft , laat het breed hangen.
    En dus moet ook de Indonesische adel feestmaaltijden gekend hebben met rijst en met 10 gerechten of meer.
    En dit al voor het jaar 1600.
    Is dit wel voldoende onderzocht ?

    • Indorein zegt:

      Eens zal de tijd aanbreken dat de hele wereld als feestmaaltijd de Indische rijsttafel (dus niet de Hollandse, Chinese of Indonesische) zal gebruiken. Want, zeg nou zelf, internationaler dan de Indische keuken bestaat toch niet?
      Alle commentaren hierboven geven dat wel aan.
      De rijsttafel (of hoe je em ook maar wilt noemen) zal nimmer verdwijnen: Lang leve de Indische rijsttafel! Hiephiep…hoera!
      Mijn grote wens?: dat er in het hiernamaals Indische rijstafels zullen zijn, gemaakt door onze Indische omaatjes, hahaha!

      • PLemon zegt:

        @…gemaakt door onze indische omaatjes….”

        Toch heeft deze opmerking een serieuzere ondertoon want de omaatjes toen in de tropen en ws meer hier in Nederland zonder een ‘kokki’ gingen zelf de dapoer in en sloegen aan het experimenteren. Zo maakte men aangepaste versie’s (zie Boekoe Kita ) van diverse Indonesische gerechten of bedachten nieuwe. In schriftjes werden deze keukengeheimen bewaard. Voila hier lag o.m.de basis vd indische rijsttafel.

        ***Al op zeer jonge leeftijd was John heel vaak in de keuken te vinden, als klein Amsterdams jochie bij moeder in de keuken, maar ook als puber op bezoek bij de oma van zijn ‘maatje’. Omaatje bleek een oud Indisch dametje dat de heerlijkste gerechten kon tevoorschijn toveren in haar piepkleine keukentje. John genoot en leerde ervan en besloot al vrij snel om alles zoveel mogelijk in een ‘keukenschriftje’ te noteren om dan achteraf te kunnen gebruiken als startpunt voor een volgende keukenexperiment. Het keukenschriftje door de jaren heen een behoorlijke verzameling recepten waarin met name de Indische keuken behoorlijk vertegenwoordigd was. Vrienden en kennissen begrepen al heel snel dat je altijd wel bij John kon aankloppen als je een recept nodig had om een keertje lekker Indisch te koken.
        http://www.indischkookboek.nl/

        • Ron Geenen zegt:

          “””””””In schriftjes werden deze keukengeheimen bewaard. Voila hier lag o.m.de basis vd indische rijsttafel.”””””””””””””

          Mijn grootmoeder, Jacqueline Chevalier-Beljaars, had als eigenaar van hotel/restaurant Belantung in Padang alle recepten in een boekje opgeschreven. De gerechten werden door haar geproefd en als het nodig was werden er door haar correcties aangebracht. Deze correcties waren ook te zien in haar prive recepten schrift. Mijn moeder gebruikte haar moeder’s boekje als haar bijbel. Nu is het in bezit van een van zusjes.

  33. Heb deze site net ontdekt. Was op zoek naar de Indische rijsttafel en hoe ze samengesteld moet worden. Op Facebook is nl. een groep “Indische recepten” en volgens mij zijn het allemaal pure totoks die vol trots vertellen een rijsttafel gemaakt te hebben en dan lees je als bijgerecht ‘pecel saus’. Vol trots komt een ander met een recept van Rendang, maar niet de onvolprezen Rendang Padang met zijn vele kruiden en blaadjes die het zo lekker maken. Van de Rendang Padang hebben ze dan zelfs nog nooit gehoord. Zelf ben ik geen Indo, maar wel geboren in N.I. en heb leren koken van Indische moeders van mijn vriendinnetjes. Maar nu lees ik over duur eten. Ja, die omaatjes zijn er niet meer. Vroeger in Den Haag was een tokootje en boven een ruimte waar je kon eten. Lekker en goedkoop en in de keuken kookte oma in Sarong en Kabaja en ik denk dat omaatje weinig of niets verdiende. In de eerste jaren na de repatriëring zat Den Haag vol met zulke tokootjes, maar ze zijn er volgens mij niet meer. Bovendien de huidige wet is zo streng, ze zouden allemaal gesloten worden. Mijn eigen generatie Indo’s begon te koken met kant-en-klare boemboes, wegens geen tijd, want er moest ook gewerkt. En hun kinderen? Liever patat of ander Nederlands eten, dan die rijst. En tuurlijk moet de rijsttafel blijven, maar sowieso het Indisch eten met daarbij de achtergronden van het ontstaan van een gerecht, de streek van herkomst. Maar wie kan het nog vertellen? De omaatjes, de moeders, ze zijn allemaal al overleden.
    En tot slot, ik weet niet beter, dan dat de rijsttafel een uitvinding van de planters is. Zij vonden een hap rijst met een sajoer en een vleesgerecht maar niets. Het moest veel zijn, hadden ze een bodem voor hun zuipfeesten. Heel beroemd was de rijsttafel van Hotel Des Indes in Batavia; 24 gerechten en elk gerecht werd door een djongos aangedragen. Die belevenis heb ik gehalveerd gehad in Djakarta: de gamelan speelde als je arriveerde, bij het toilet stond een bediende de deur voor je open te houden en de rijsttafel telde 12 gerechten, elk gerecht opgedragen door een dienstertje. Maar zelfs in Indonesië verdwijnt het echte koken. Wie het kan betalen haalt kant-en-klare maaltijden uit de supermarkt die je in de magnetron kan opwarmen.
    Helaas, tijden veranderen, maar niet altijd ten goede

    • Ron Geenen zegt:

      Zelf ben ik geen Indo, schrijf je. Wel, je verdient alle respect, want je weet er meer van dan de vele Indo blanda’s van tegenwoordig.
      Over de rijsttafel heb ik het volgende op mijn website http://www.MyIndoWolrd.com geschreven:
      http://myindoworld.com/indo-kitchen/introduction-to-the-rijsttafel/
      en hier een heel rijtje foto’s, die wij o.a. in de jaren 80/90 voor parties kookten:
      http://myindoworld.com/pictures/indo-cooking/

      • Ga er kijken, maar mijn internet is momenteel een beetje traag, daardoor lukt het niet via de links. Heb ze opgeschreven en tik ze wel even in, dan gaat het ook.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””””Ga er kijken, maar mijn internet is momenteel een beetje traag, daardoor lukt het niet via de links””””””””””””””””””

          Internet kan normaal gesproken op het ene moment traag zijn en dan weer snel. Een computer heeft een bepaalde snelheid geheugen. Misschien werk je op een oude computer met een redelijk klein geheugen en dan blijf je die traagheid houden. Ook zou ik af en toe het program “scandisk” gebruiken en vervolgens de harddrive (schijf) cleanen (het overtollige wat je in het verleden al heb ge”deleted”, verwijderen.

        • Jan A. Somers zegt:

          Mijn internet is altijd traag, dat merk ik vooral hier bij I4E. Maar ik heb dan ook het goedkoopste abonnement (dat is Zeeuws!). Niet zo erg, ik ben gepensioneerd en heb dus alle tijd. Bovendien zijn mijn oogspieren slecht, het lezen gaat toch al langzaam.

        • Ron Geenen zegt:

          “”””””””””Mijn internet is altijd traag, dat merk ik vooral hier bij I4E”””””””””””””

          Ach heer Somers, wat is zuinig? Men kan geld toch niet mee het graf innemen, niet waar. Dus ik geniet er maar van. Ik weet niet wat in Nederland internet kost, maar via Time Warner betaal ik voor 100mb $35 per maand. Daarbij is het inbegrepen in een pakket met TV (300 zenders) en telefoon (bellen naar Nederland kost 1 cent per minuut) en de totale kosten is nog geen $130 per maand. Bij het begin heb ik alleen kosten gehad voor een high end modem en een router. En als ik aan mijn foto’s werkt, kan ik nu op 2 tv monitors tegelijk werken en heb dan vaak 4 a 5 verschillende programs open. Real fun for me!
          PS: Over ogen gesproken. Ik doe bijna alles voornamelijk alleen met mijn rechter oog. Mijn linker oog heeft “macular degeneration”. Dat houdt in dat achter mijn oogbal de bloedaderen lekken en dat bloed maakt dat het centrale gezichtspunt mistig wordt. Omdat verergeren tegen te gaan en dus het lekken van het bloed te stoppen, krijg ik nu eens in de 6 weken een injectie naald door mijn verdoofde oogbal heen en wordt er een medicijn tegen die aderen aangespoten. Mijn rechter oog is gelukkig 100%. Deze ziekte is ook erfelijk, want mijn neef in Kerkrade heeft het zelfde probleem.
          Naast erfelijk is het ook een probleem bij diabeten. In Amerika hebben nu ruim 5 miljoen mensen dit probleem en de verwachting is dat binnen 5 jaren het getal naar 20 miljoen zal stijgen. Intussen is er medisch nog niets om het te repareren. Ik zou zeggen, geniet iedere dag, desnoods kost het geld en soms veel geld. Ik weet nu al dat ik het niet op kan maken.

    • Arthur Olive zegt:

      Heel goed geschreven mevr. Jentink, ik moest echter glimlagen toen ik las dat bij het toilet in hotel Des Indes een bediende stond om de deur voor je open te houden.
      Als het kan dan zal ik altijd een deur voor een dame open doen, maar niet de deur naar het dames toilet.

      • eppeson marawasin zegt:

        Ja, maar dat mag toch ook niet Pak Olive. U hebt toch een eigen deur . . . of is het in het vooruitstrevende California inmiddels ook al:

        e.m.

        • Arthur Olive zegt:

          Pak Eppeson
          President Kennedy heeft gezegd” “I will put a man on the moon”.
          President Obama heeft het gepresteerd om te zeggen:” I will put a man in the ladiesroom”.
          Nu hoeven de mannen niet meer te zeggen: “Ladies, I am coming in, close your eyes”.

        • eppeson marawasin zegt:

          @President Obama heeft het gepresteerd om te zeggen:” I will put a man in the ladiesroom”.@

          — Dag Pak Olive, dat is dan voor onze oren Newspeak.

          Wij krijgen via een objectieve bron als Reuter te horen dat President Obama’s aanwijzing dat transgenders vrij zijn, om de bathroom te kiezen die zij prefereren volledig is gebaseerd op wetgeving.

          Dat klinkt ook veel aannemelijker uit de mond van Amerika’s beste president van de laatste zestien jaar . . .

          Overigens wordt de roep in Europa steeds sterker om George W. Bush voor het Internationaal Strafhof te slepen. Maar in de wandelgangen wordt hardop gefluisterd dat President Obama zich daar met hand en tand tegen zal verzetten.

          Oy, hoe kom ik nu weer on topic ? Of course, Condoleezza Ricetable . . .

          e.m.

        • Arthur Olive zegt:

          Pak Eppeson
          Het is niet de wet dat een trangender mag kiezen welke bathroom hij of zij wil gebruiken.
          Het is echter de wet dat transgenders dezelfde rechten hebben als anderen en daarom dat koning Obama hier zijn eigen uitleg over heeft.
          Als b.v. een transgender er uitziet als een man, maar zichzelf voelt als een vrouw dan kan hij/zij de locker room van de meisjes op school binnen gaan volgens Obama. Dit is dus de bathroom waar de meisjes zich verkleden om aan sport te doen.
          Ouders van schoolgaande kinderen protesteerden hier over en daarom hebben 11 Staten de Obama adminisrtatie gesued.
          Hoe zou u hierover denken als uw dochter zich moest verkleden onder die omstandigheden?

        • eppeson marawasin zegt:

          @Hoe zou u hierover denken als uw dochter zich moest verkleden onder die omstandigheden?@

          — Dag Pak Olive, dat wordt een discussie van geheel andere aard, zeg maar. Ik zie het bordje van de webmaster al boven de tafelrand uitsteken. Overigens dacht ik dat President Obama het had over ‘public schools’.

          Maar voor de goede orde toch nog ten leste, uw aan vraag aan mij had natuurlijk moeten luiden:

          “Wat als uw dochter ook een transgender schoolkind was?”

          e.m.

        • Arthur Olive zegt:

          Pak Eppeson
          The tyranny of the minority is worse than the tyranny of the majority.
          Alexis de Tocqueville

          Hierbij eindig ik dit off topic schrijven van mijn kant voordat Boeroeng er een stokje voor steekt

        • eppeson marawasin zegt:

          @Hierbij eindig ik dit off topic schrijven van mijn kant voordat Boeroeng er een stokje voor steekt@

          — Dag Pak Olive, haha … u bent een slimme man. Over Alexis de Tocqueville heb ik ten deze mijn twijfels. Duidelijk is in elk geval, dat de laatste naturellement jamais van de minorité van ‘gepeste schoolkinderen’ heeft gehoord.

          Tja, wat de boer niet kent, (w)eet hij niet . . .

          Peacce !

          e.m.

        • Jan A. Somers zegt:

          Volgens mij is het geen toilet voor transgenders, maar een gender-neutraal toilet. Wat ik mij daarbij moet voorstellen weet ik niet, ik heb zoiets nog nooit meegemaakt. Bij ons thuis is er maar één toilet dat door alle genders wordt gebruikt. Is dat neutraal? Ik wist niet dat ik nu ook tot de genders behoor. Het enige wat ik weet is dat ik niet naast de pot mag druppelen. Dat is volgens mijn Zeeuws meisje verlies van decorum. Maar dat hoeft niet alleen bij rijsttafelen te gebeuren, ook gewoon na stamppot.

        • Ron Geenen zegt:

          “””””””””””Het enige wat ik weet is dat ik niet naast de pot mag druppelen. “”””””””””””

          Dat hoeft ook niet. De man moet gewoon net als de vrouw gewoon gaan zitten. Just relax!

      • Die man bij het toilet was niet in Des Indes, maar in een restaurant in Djakarta gevestigd in een grote koloniale villa (ben de naam vergeten), waar je dus nog een beetje vroeger kan beleven. Daar was ook die rijsttafel met 12 gerechten. Leuk detail was ook de zanger, een oudere man, die Nederlandse liedjes zong, zoals Daar bij die Molen.

        • Surya Atmadja zegt:

          Zeer waarschijnlijk OASIS Jln Raden Saleh
          http://www.oasisjakarta.com/

          (Of 2de keus is Art & Curio Gondangdia)
          De rest in de huidige Jakarta is mijn inziens vaak mislukte djiplak-kan hoe een restaurant (d)jadoel ( jaman dahoeloe=tempo doeloe) er uit moet zien.

  34. Loekie zegt:

    Ja, dat waren mooie tijden met al die djongossen die je bedienden en de baboes die de deur openhielden als je moest pissen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.