5 Responses to Poppenspel Museum Vorchten

1. Jan A. Somers schreef:

   11 november 2014 om 16:56

   “een aanduiding voor een Chinese godheid de betekenis ‘duivel’ hebben gekregen?” In het wiskundige oneindig komen min en plus samen. Er zijn verhalen waarbij God en de duivel naast elkaar staan. In andere verhalen is de duivel een gevallen engel. Als je over de wereld als maar rechtdoor loopt, denk je steeds verder weg te geraken. Niet dus, je komt weer op je startpunt.

   Beantwoorden
2. ellen schreef:

   11 november 2014 om 13:02

   Een figuur die in het westerse poppenkastspel van Jan Klaassen en Katrijn soms opgevoerd wordt, is de duivel. Dat gebeurt ook bij deze Javaanse wajangversie van Pulcinella of Jan Klaassen. Leuk om te weten is, dat de duivel gerelateerd kan worden aan het woord Joos of Joost. Deze benaming gaat terug op de Javanen.
   Als je iets niet weet, kun je zeggen: ‘Joost mag het weten.’ Joost is in deze uitdrukking niet de persoonsnaam Joost, maar een benaming voor de duivel. Deze benaming gaat terug op het Javaanse woord joos, zo vermelden het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) en het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT, deel VIII, 1926). Dit joos was een aanduiding voor een Chinese godheid of de afbeelding daarvan. Het “door de Hollanders op Java gehoorde joos (waarvan zij joosje en joost maakten)” – aldus het WNT – is een verkorting van dejos, dat is ontleend aan het Portugese deus ‘god’. Later werd joos in verband gebracht met de al bestaande voornaam Joost. Ook F.A. Stoett (Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden) ziet deze ontwikkeling, maar houdt daarnaast de mogelijkheid open dat Joost tóch oorspronkelijk de gewone eigennaam is.
   Maar hoe kan een aanduiding voor een Chinese godheid de betekenis ‘duivel’ hebben gekregen? Volgens het WNT werd joos/Joost al lange tijd gebruikt om andere “heidensche godheden of afgodsbeelden” mee aan te duiden; weer later kreeg het de betekenis ‘duivel’. Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek voegt hier nog aan toe: “De god van de ene religie is vaak de duivel van de andere, en zo kreeg Joost bij ons de betekenis ‘duivel’.”

   Beantwoorden
   • Mas Rob schreef:

     11 november 2014 om 17:53

     Een andere verklaring: “Volgens Veth, Uit Oost en West, 202 vlgg. is Joost de verdietsching van het Chineesche Tshoe-tszé, Japansch Dsoe-si, ook Djoe-si gespeld, eigenlijk een kistje waarin een houten beeldje van Boeddha geplaatst is, vervolgens een voorwerp van vereering; inzonderheid de duivel, die door de Chineezen vereerd wordt.”

     Zie: http://www.dbnl.org/tekst/stoe002nede01_01/stoe002nede01_01_1045.php

     Beantwoorden
   • Mas Rob schreef:

     11 november 2014 om 17:55

     ..en de knecht van heer O.B.B te R. heet ook Joost. Hoe moeten wij dát nu weer plaatsen in het geheel der dingen?

     Beantwoorden
     • Pierre de la Croix schreef:

       11 november 2014 om 22:25

       In het boekwerkje “Zeg nu zelf” – Bevlogen uitspraken van een Heer van Stand” van Pim Oosterheert staat een treffende persoonsbeschrijving van de bekendste trouwe bediende van Nederland (pag. 46).

       Daaraan ontleen ik dat hem enige duivelse trekjes niet kunnen worden ontzegd.

       Een bloemlezinkje, met uw aller welnemen:

       Quote

       Het taalgebruik van Joost getuigt van plichtsbesef en onderdanigheid. Hij kent zijn plaats. Klachten van zijn meester worden vormelijk beantwoord met termen als “zeer betreurenswaardig”. Zijn mededelingen worden afgerond met uitspraken als “met uw welnemen”, “als ik zo astrant mag zijn”, “als ik mij verstouten mag” of “als ik mij mag verschonen”.

       Unquote

       De duivelse trekjes komen hier naar voren:

       Quote

       Joost is geen heilige. Soms verwaarloost hij het huishouden en hij vergrijpt zich aan de oude port en de sigaren van zijn werkgever. Ook presteert hij het de dure wijnen van zijn meester voor zichzelf te schenken en de lege flessen met dure etiketten te vullen met “Vulgarijnse Fouzel”. Immers, een verfijnde smaak is eerder weggelegd voor de bediende dan voor zijn werkgever.

       Unquote

       Pak Pierre