L: Museum Arnhem Ver Huell de Pattimoeri-opstand 1817
R: Telegraaf : Gordijn voor dit schilderij
Indische Schrijfschool: Wat het koloniale verleden betreft, is er altijd wel iets te vinden waardoor je je gekwetst of beledigd kunt voelen, ongeacht hoe ver terug je daarvoor moet gaan. Deze week kwam ik op het voormalige Twitter een melding daarover tegen. De Telegraaf berichtte dat er in Arnhem een schilderij achter een gordijntje hing.
Om kwetsingen te voorkomen.
Het ging om ‘Nederlanders in gevecht met Ambonezen’, door Quirijn Maurits Rudolph Ver Huell, uit 1817.
Ja, dat is even geleden. Maar ik kon me toch heel goed voorstellen dat juist dit schilderij hevige aanstoot zou kunnen geven, misschien zelfs wel de aanleiding kon zijn voor een nieuwe beeldenstorm, of erger.
...................
Indisch4ever 
Maar nu terug naar het schilderij :
Museum Arnhem geeft de volgende beschrijving bij het schilderij: “Gevecht in het water voor de kust met palmbomen, op de voorgrond een man met een degen tussen de tanden, een pistool in de rechterhand en een vlag in de linkerhand. Molukken – Nederlanders in gevecht met Ambonezen. Adelborst ’t Hooft redt de vlag in een gevecht op het eiland Honimoa tussen Nederlanders en Ambonezen, 20 mei 1817.”
Vilan van de Loo geeft eveneens een beschrijving van en commentaar op het schilderij, Met geen woord wordt door het museum Arnhem als Vilan van der Loo gerept over de hoofdoorzaken van de opstand, zoals verwoord in de Proklamasi van Tiouw 1817, zie Nationaal Archief) , ook wel de Lijst der Beklagten genoemd.
Alles wijst er op dat de huidige beschrijving uitsluitend de militaire handeling belicht en de politieke/sociale oorzaak (de Lijst der Beklagten) volledig negeert.
Zonder de historische context vanuit verschillende gezichtspunten te belichten, blijft het onduidelijk hoe het schilderij geïnterpreteerd moet worden – te meer omdat het schilderij momenteel is afgedekt.
Wellicht wordt het tijd om een briefje aan het museum te schrijven. Niet alleen om uitleg te vragen, maar ook om het volledige verhaal achter dit schilderij door het Museum te laten vertellen. Zie ook de nuttige web site “Vensters van Molukse geschiedenis https://venstersmoluksegeschiedenis.nl/blog/
De kernvraag luidt echter : waarom kwam de voormalige sergeant-majoor in het Britse leger Pattimoera in opstand tegen het Nederlands maar niet tegen het Britse gezag, terwijl de Britten tussen 1810 en 1816 eveneens koloniale overheersers van de Molukken waren?
Pattimura verzette zich niet tegen de Britten omdat zij stabiliteit, inkomen en status boden. De Nederlanders daarentegen werden gezien als “De Onderdrukkers”. Hun terugkeer betekende de vernietiging van alles wat de Molukkers tijdens de Britse jaren hadden opgebouwd.
De grieven van Pattimura en die van de Molukse regenten werden in 1817 geformaliseerd in de Proclamatie van Tiouw, ook wel de Lijst der Beklagten genoemd. Dit document vormde een directe aanklacht (J’accuse) tegen het herstelde Nederlandse bewind. De bezwaren raakten de kern van een menswaardig voortbestaan van Molukkers .
De door de regenten ondertekende hoofdpunten waren:
• Economische uitbuiting: Herstel van de specerijenmonopolies.
• De herinvoering van gedwongen, onbetaalde arbeid (Herendiensten).
• De onzekere status en dreigende verplaatsing van de Molukse korpsen (deportatie).
• Een typisch Nederlands koloniaal trekje: gebrek aan respect voor de lokale religie, cultuur en het onderwijs.
Dit was geen geïsoleerd incident, maar een breed gedragen politiek verzet van de gehele Molukse samenleving.
Voor de huidige Indonesische staat is Pattimura dan ook een symbool van nationale eenheid en antikolonialisme. Het is daarom begrijpelijk dat hij door Indonesië als Nationale Held (Pahlawan) wordt geëerd.
Het Kennen van de koloniale geschiedenis (wetenschap?) behoedt ons voor anachronismen en valse beweringen.
De stelling dat de Republiek Indonesië deze Ambonese Pahlawan heeft “gekaapt”, is historisch onhoudbaar.
De bewering dat Pattimura, indien hij nu zou leven, opnieuw voor een “vrij Ambon” zou vechten en zijn mannen in die strijd zou aanvoeren, is pure speculatie.
Dergelijke uitspraken kunnen, net als veel andere verhaaltjes , naar het rijk der Fabelen worden verwezen.
Pahlawan – van den Broek schreef 8 maart 2026 om 17:00″Onderm eer: “Dit was geen geïsoleerd incident, maar een breed gedragen politiek verzet van de gehele Molukse samenleving. Voor de huidige Indonesische staat is Pattimura dan ook een symbool van nationale eenheid en antikolonialisme”.
“Breed gedragen politiek verzet van de gehele Molukse samenleving” is dus NIET breed gedragen door de bewoners van het hele eilandenrijk dat nu de Republik Indonesia vormt. Precies wat ik bedoelde.
De RI kaapt dus een regionale held uit een tijd dat heel Insulinde bestond uit onsamenhangende sultanaten en vorstendommetjes die, al naar gelang het dezen uitkwam, in het koloniale krachtenveld neutraal waren of zelfs samenwerkten met het Nederlandse gezag.
Des te ironischer dan ook, dat het Nederlandse koloniale gezag juist kon gaan steunen op krijgsvolk uit die zelfde Molukse samenleving. Zo belangrijk was Patimoera kennelijk niet voor hun.
Ik heb dat toch duidelijk opgeschreven: de Molukkers kwamen in 1817 in opstand tegen de Nederlandse bezetter vanwege diens gewelddadige koloniale politiek. Daar gaat het toch om?
Het Nederlands gezag wilde o.a. de Molukse korpsen verplaatsen naar Java, maar daar stemden de Molukkers destijds niet mee in. Hoe dat later toch doorging, kan dhr de la Croix toch beter uitleggen, hoop ik?
Wat Pattimoera nu zou doen is en blijft speculatie. met Met wat een gebeurtenis niet was, schrijf je de fabeltjeskrant wel snel vol.
Wanneer dit verzet in een historisch kader wordt geplaatst — vele dingen worden in de bovenstaande reactie over het hoofd gezien — komt men snel uit bij de Javaasche oorlog (1825-1830) en prins Diponegoro. Vanuit een koloniaal-conservatief perspectief wordt hij eveneens beschouwd als een regionale held, bla bla bla. Indonesiers zien Diponegoro toch anders, ook hij is een Nationale held van indonesie (Pahlawan).
Als we alle koloniale oorlogen, ‘pacificaties, expedities en Special Military Operations (SMO) in Nederlands-Indie achter elkaar zetten, is er een duidelijk patroon te onderkennen. Het verzet tegen de Nederlandse koloniale politiek was algemeen, de vrijheidsdrang was groot. Elke opstand werd bloedig neergeslagen door het Gouvernement. Het indonesisch Nationalisme kwam pas begin 1900 op gang, zoiets groeit. Ook dat wordt over het hoofd gezien.
Het resultaat hiervan was duidelijk zichtbaar tijdens het Pemoeda-congres in 1928: één vaderland, één natie (volk) , één taal.
Dit was de opmaat voor de onafhankelijkheidsverklaring op 17 augustus 1945. ir. Soekarno was de enige en verbindende figuur die zoveel verschillende volkeren kon samenbrengen, eenheid in verscheidenheid.
Pahlawan II – van den Broek schreef 8 maart 2026 om 23:36 onder meer: “Ik heb dat toch duidelijk opgeschreven ………”:
Tja … het gaat er niet om DAT je iets duidelijk opschrijft, maar WAT.
Wat ik lees is grotendeels ook maar een product van subjectieve interpretatie waar iedere serieuze wetenschapper verre van moet blijven.
Wat ik precies heb opgeschreven?
Mijn uitgangspunt is een primaire bron. Ik verwijs naar de grieven van Pattimura, ondertekend door de regenten van de Molukken en vastgelegd in de ‘Proklamasi van Tiouw’ (1817). Dit document was een directe reactie op de terugkeer van het Nederlandse schrikbewind na de Britse tussenregering (1810-1816) .
Als het aanhalen van een primair historisch brondocument met uitleg wordt beschouwd als ‘subjectieve interpretatie’, dan wacht ik met spanning af wat de ‘objectieve’ lezing van Onze ‘serieuze Wetenschapper’ is – zeker in het licht van diens eigen speculaties.
Bovendien wordt over het hoofd gezien dat het geografische begrip ‘Indonesië’ pas in 1850 werd voorgesteld. Indonesië als politiek begrip werd aan het begin van de 20e eeuw mede door een Indo-Europeaan geïntroduceerd, of verzwijgen we dat ook? Dat is ook onderdeel van Onze en gezamelijke geschiedenis
Men leze “De oorzaken van den opstand van Saparoea in 1817”, geschreven door mr. H.A. Idema in 1923.
https://brill.com/view/journals/bki/79/1/article-p598_15.xml
is raadpleging van het schrijfsel van mr. Idema uit 1923 aan te raden?
Wanneer ik ‘De oorzaken van de opstand van Saparoea in 1817’, geschreven door mr. H.A. Idema in 1923, begrijpend lees, valt op dat hij op pagina 604 acht punten opsomt met V.d. Kemp als bronvermelding. Dit lijkt mij een schoolvoorbeeld van een subjectieve interpretatie. Het is opmerkelijk dat de heer de la Croix dit niet heeft gesignaleerd.
Een ‘serieuze wetenschapper’ — een term die overigens neigt naar tautologie , slecht of onzorgvuldig Nederlands — hoort niet klakkeloos te herhalen wat anderen hebben geschreven. Dat getuigt van een gebrek aan kritische distantie en indolentie (een besmettelijke ziekte uit Indie?)
In plaats van te varen op subjectieve interpretatie van anderen, dient een wetenschapper/historicus de primaire bronnen te raadplegen in dit geval de Proklamasi van Tiouw 1817 ook wel de Lijst der Beklagten , zie Nationaal Archief in Den Haag, vlak naast de Koninklijke Bibliotheek.
De Telegraaf schrijft:
“Een schilderij dat achter een gordijntje hangt om bezoekers niet te kwetsen”
Wat mij lijkt : Dit zijn de woorden van de Telegraaf. Een wat verwrongen interpretatie wat in de museumtekst aan de muur staat over ’Uit respect voor nabestaanden van de koloniale onderdrukking”
Wat bedoelde de conservator wél daarmee ?
Het gordijn is er om extra aandacht van de bezoekers uit te lokken voor het getekende?
En/of is het ook symbolisch bedoeld van: versluierd in de Nederlandse geschiedenis ?
Nederlandse musea – gesubsidieerd door de centrale en lokale overheid – hanteren al enkele jaren zogeheten ‘verboden woorden lijsten’. Men mag niet meer zeggen; blank, allochtoon, neger, eskimo, gouden eeuw enz. Dat alles ingegeven door de woke-dictatuur en de linkse politiek. Alles, zoals bijschriften bij schilderijen, moeten (links) politiek correct zijn. Op Youtube zijn filmpjes te zien van PVV’er Martin Bosma die regelmatig de vloer aanveegt met die museale onzin en hypocrisie.
@Boeroeng: ‘om de bezoekers niet te kwetsen etc.’- De hier gevestigde Molukkers, die toen(!) met ‘door de eeuwen(!) trouw aan Nederland’ werden aangeduid? – Op Ambon staat een indrukwekkende standbeeld van Patimoera,
die in 1817 een opstand tegen het Nederlands gezag leidde! Het vliegveld op Ambon draagt zijn naam.
ronmertens schreef 5 maart 2026 om 22:15: : “……op Ambon staat een indrukwekkende standbeeld van Patimoera die in 1817 een opstand tegen het Nederlands gezag leidde! Het vliegveld op Ambon draagt zijn naam”.
Kennelijk wordt Patimoera door de Republik Indonesia gezien als een Indonesische vrijheidsheld, terwijl hij alleen in opstand moet zijn gekomen voor zijn Ambon of, in bredere zin, voor zijn Molukken. Voor de rest van de archipel zal hij niet hebben gerebelleerd. Of zijn er documenten gevonden die het tegendeel bewijzen?
Zo neen, dan heeft de Republik Indonesia deze Ambonese Palawan gekaapt. Als Patimoera nu zou hebben geleefd, dan zou hij opnieuw voor een vrij Ambon hebben gevochten en in de strijd zijn mannen hebben aangevuurd met een luid “Mena Moeria”.
@PierredelaCroix: ‘palawan gekaapt etc.’- Eén van de naaste medewerkers van Soekarno was Molukker Johannes Leimena! Het verhaal dat alle Molukkers Nederlandsgezind waren is onjuist. – Het grootste deel van de Molukse Knil militairen ( ook die van de DST/Westerling) zijn naar het Indonesische TNI overgestapt! – In Holland was er wel de Hawaiian/Krontjong band: de Mena Moeria Minstrels olv.Rudy Wairata; heb nog een ep!