9 Responses to Alidius Tjarda van Starkenborgh Stachouwer

1. Indische periode laatste GG - van den Broek schreef:

   12 november 2025 om 17:23

   Volgens zijn biograaf van Lunteren ontwikkelde Gouverneur-Generaal (GG) Jhr. A.W.L. Tjarda van Starkenborgh Stachouwer in Indië twee leidende beginselen die zijn beleid zouden bepalen.
   Ten eerste: Indië zou op enig moment een zelfstandige plek moeten krijgen binnen het Koninkrijk der Nederlanden, maar géén onafhankelijkheid. Ten tweede: de Indonesiërs waren er zijns inziens nog lang niet aan toe Indië op een ‘verantwoorde’ manier te besturen.
   Voordat Van Starkenborgh naar Indië vertrok (1936) , was hij al beïnvloed door het koloniale superioriteitsgevoel van het ‘witte ras’, wat doet denken aan de toen heersende nazi-ideologie

   Zijn starre beeld van de koloniale maatschappij kwam vervolgens op de volgende wijzen tot uitdrukking:
   • Hij adviseerde, na lang treuzelen, politiek Den Haag de petitie-Soetardjo uit 1936 af te wijzen.
   • Wel kwam er in 1940 de Commissie-Visman ter bestudering van de staatskundige ontwikkelingen in Indië. Tegenover de Volksraad maakte Van Starkenborghs Indische regering alvast duidelijk dat elke discussie over Indonesische onafhankelijkheid uitgesloten was.
   • In juni 1941 liet Van Starkenborgh de Volksraad weten dat ná de bevrijding van Nederland kon worden overlegd over aanpassing van het rijksverband ‘aan de eisen des tijds’. Daarmee vertolkte Van Starkenborgh simpelweg het regeringsstandpunt. Nederland zou ook na de Japanse capitulatie in augustus 1945 geen duimbreed van deze lijn afwijken.
   Ook de Nederlandse interpretatie dat het Recht op Onafhankelijkheid in het Atlantisch Handvest (Atlantic Charter) enkel gold voor de landen in Europa en niet voor de koloniën, past naadloos op dit starre beleid. Van Starkenborgh als GG was een man van zijn Nederlandse tijd.
   De doctrine van dhr. Mertens over de invloed van het Atlantic Charter op de Bersiap wordt – met alle respect voor zijn persoon – gegeven bovenstaande context als onvoldoende geverifieerd en daarmee verworpen.

   Na de Japanse capitulatie ontwikkelden de gebeurtenissen zich snel:
   • 15 augustus 1945: Japanse capitulatie.
   • 17 augustus 1945: Proklamasi (onafhankelijkheidsverklaring) door Soekarno en Hatta.
   • 2 september 1945: Formele overgave van Japan (Surrender of Japan) aan generaal MacArthur op de USS Missouriin de baai van Tokyo.
   • 9 september 1945: Terugkeer van de voormalige GG Van Starkenborgh in Nederland (direct na zijn internering).
   • 12 september 1945: Formele overgave van Japan aan Lord Mountbatten in Singapore.
   • 4 oktober 1945: Terugkeer van luitenant-GG Dr. H.J. van Mook uit Australië in Batavia/Jakarta.
   • 25 oktober 1945: De 49th Indian Infantry Brigade onder leiding van brigadier Mallaby bezet Soerabaja.
   • Het Britse commando in Nederlands-Indië roept de hulp in van president Soekarno van de Republik Indonesia ter bemiddeling in de escalatie in Soerabaja, waarbij de Britse brigade onder de voet werd gelopen door Indonesische jongeren (Pemoeda’s). Deze bemiddeling leidde op 30 oktober tot een wapenstilstand. Door de hulp van Soekarno in te roepen, erkenden de Britten feitelijk het gezag van de Republik Indonesia.
   • per 1 november 1945: Van Starkenborgh krijgt eervol ontslag als Gouverneur-Generaal.

   Als reden van zijn ontslag wordt een politiek meningsverschil over het contact met Indonesische nationalisten aangegeven. Volgens Van Starkenborgh moesten eerst Britse troepen Indië in bezit nemen. Als zij dat niet deden, dan moest Nederland dat zelf doen. Pas daarna kon wat hem betreft met andere nationalisten dan Soekarno worden gepraat.

   De volgende legitieme vragen zijn dan van belang om de persoon van Van Starkenborgh en zijn tijd in het licht van de Indonesische Revolutie te begrijpen:
   1. Waarom vertrok GG Van Starkenborgh niet direct na zijn gevangenschap naar Australië om het bestuur van Nederlands-Indië van Van Mook over te nemen? Had hij, na zijn relatief comfortabele internering, recht op recuperatieverlof in Nederland?
   2. De situatie in Soerabaja van eind oktober 1945 veranderde de situatie zowel politiek als militair. Wat was de reactie van Van Starkenborgh op de gewelddadige gebeurtenissen in Soerabaja en de invloed daarvan op zijn aftreden?
   3. Van Starkenborgh wordt voorgesteld als de laatste Gouverneur-Generaal (GG). Als hij per 1 november 1945 ontslag neemt, dan is het logisch dat er direct een opvolger wordt benoemd. Maar dat gebeurt niet. Hubertus J. van Mook blijft tot aan zijn ontslag in 1948 zijn plaatsvervanger, als luitenant-GG. Trad hij daarmee feitelijk op als GG? Is het dan niet verantwoord hem als laatste GG te noemen? Wordt daarover in het boek iets gezegd?

   In Historiek.net gaat de kritiek op zijn boek over taal- schrijf- en redactiefouten, Daarbij komt nog dat de kwaliteit van het boekpapier te wensen over laat (waar gaat dit eigenlijk over?)
   Ik had eigenlijk meer een geschiedkundige analyse van de biografie verwacht, zoals de betekenis van Tjarda van Starkenborgh voor de Indische koloniale Geschiedenis, een meer persoonlijke visie van Van Starkenborgh op Nederlands-Indie.

   Kennelijk is dat teveel gevraagd. Bij een volgend bezoek aan de Koninklijke Bibliotheek zal ik de biografie doorlezen. Een mening kan altijd veranderen, ook in positieve zin.
   • Gerard schreef:

     12 november 2025 om 18:36

     Waarom gebruik je heel, heel veel woorden over een boek dat je nog niet eens gelezen hebt?
     • fatsoen - van den Broek schreef:

       13 november 2025 om 08:09

       Het antwoord is door dhr. Gerard zélf al geformuleerd.

       Hij diagnosticeerde mijn schrijfsel enkele dagen geleden als: “de neurotische drang om zichzelf te horen, bij voorkeur in een geaffecteerde gezwollen taal”.

       Blijkbaar heeft hij aan deze analyse inmiddels geen actieve herinnering meer.
   • Anoniem schreef:

     12 november 2025 om 20:16

     GG= Grote Gek
   • ronmertens schreef:

     15 november 2025 om 23:11

     @vandenBroek; ‘Atlantic Charter etc.’- Voorloper VN; elk volk heeft het zelfbeschikkingsrecht. In Batavia aug.1945 door Ned. verloochend; niet praten met de Republiek, Soekarno de collaborateur; voor het tribunaal(!) etc. Terwijl de hele stad volgeklad was met leuzen; Indonesia never again the life and blood of any nation, we don’t like the Dutch etc- wat dacht u hoe het volk toen reageerde? Vooral toen men uit de kampen kwamen met een vooroorlogse(!) air; ‘wat zijn die Inlanders toch brutaal geworden etc’ Ik heb deze periode meegemaakt- @ Tjardfa; In 1945 wenste eerst, dat de vooroorlogse(!) situatie hersteld moest worden! Over een ‘persoonlijke visie’ gesproken!
     • Atlantic Charter - van den Broek schreef:

       17 november 2025 om 11:50

       @Mertens
       Dacht dhr Mertens dat jonge Indonesiers,Pemoeda’ of de kampongbevolking echt wisten wat het Atlantic Charter inhield. Hoe konden zij dat toch weten, zwarte magie? Het charter was toch een ver-van-mijn-bed show en meer voer voor interrrrrlectuelen.

       Inlanders werden geconfronteerd met meer allerdaagse dingen zoals belasting betalen aan het Gouvernement maar de opbrengsten kwamen grotendeels ten goede aan de Europese bevolking. Bijvoorbeeld het onderwijsbudget werd gelijkelijk verdeeld: 50% voor de Europeanen en 50% voor de Inlander , terwijl de inlandse bevolking uit 50 miljoen en de Europese bevolking uit 300.000 personen bestond.

       Maar nu we over ongelijkheid praten, dan dienen de salarissen in Nederlands-Indie worden bekeken:
       Bijvoorbeeld: Leraar HBS/Gymnasium Leraar 1e klasse f 5.400 – f 9.000 Salaris was afhankelijk van de bevoegdheid.
       Hoofdcommies Administratieve/technische dienst f 4.200 – f 6.600 Hogere administratieve of technische functies.

       Als je dit vergelijk met een inlandse handarbeider die 2 cent per dag verdiende, dan zijn de koloniale verhoudingen wel getekend. Bij zulke verschillen werd wel een proletariaat en een revolutionaire geest gekweekt .Waarom wordt daarover dan niet gesproken op Indische blogs zoals Javapost of Indisch4ever. Waarom praten zij, degenen die het hebben meegemaakt niet over het salaris van hun vader, wat verdiende vòòr de oorlog een gezaghebber o.i.d. van het Havenbedrijf of Gouvernementsmarine in Semarang i.t.t. zijn inlandse ondergeschikten.

       Nee hoor, dan wordt teruggegrepen op Jan Pieteszoon Coen. Ook een ver-van-mijn-bed-show geserveerd met heel veel verontwaardiging door interrrrrrlektuelen zoals M.van Pagee .
     • Gerard schreef:

       17 november 2025 om 14:48

       Gelukkig zijn die koloniale inkomensverschillen nu voorbij in Indonesië. Ambtenaren, handelaren en industriëlen bijvoorbeeld verdienen nauwelijks meer dan werkers op de sawah, pasar of fabriek. Net als nu in Nederland. Vergelijk op de diverse sites het salaris van een gepromoveerd arts met dat van een bedrijfsleider of een loodgieter, dan zie je tot je socialistische vreugde dat de nivellering nagenoeg afgerond is.
     • statistics - van den Broek schreef:

       17 november 2025 om 16:35

       Nou nou, dhr Gerard gaat wel slippend door de bocht.
       Inkomensongelijkheid wordt gemeten met de Gini-coëfficiënt. In Nederland was het cijfer voor 2022: 0,285. Dit betekent dat de inkomens in Nederland relatief gelijk verdeeld zijn, wat kenmerkend is voor veel Noord- en West-Europese landen met sterke sociale stelsels, dit als herverdelingsmechanisme.

       Recente schattingen plaatsen de Gini-coëfficiënt van Indonesië vaak rond de 0,38 wat duidt op significante ongelijkheid.

       Dhr Gerard heeft waarschijnlijk het boek “How to lie with statistics gelezen., het instrumenteel gebruik van cijfertjes.
2. Gerard schreef:

   12 november 2025 om 09:21

   De schrijver is een 35 jarige historicus, theoloog en archivaris die een biografie heeft uitgebraakt die geen biografie mag heten. Slechte schrijfstijl, veel taalfouten geen samenhang en een uitstoot van honderden feiten en feitjes die de archivaris zonder achtergrond, toelichting en duiding als in een kaartenbak achter elkaar zet.
   Het boek is bovendien heel goedkoop op slecht papier als softback uitgegeven. Waarschijnlijk vond de historicus, theoloog en archivaris het wel geinig om eens een biografie te schrijven over een persoon en over materie waar het hij tot dan geen moer van afwist. Ik benijd de mensen niet die wekelijks. naar zijn preken moeten luisteren.
   Zet de biografieën van Van Mook en Tjarda naast elkaar, en zie hoe het wel en hoe het niet moet.

Reacties zijn gesloten.