In Nederland overheerst nog altijd de sfeer van tempo doeloe als het beeld van Nederlands-Indië

Geplaatst op 30 mei 2016 door Boeroeng

birneyalfredEen interview met Alfred Birney in het NRC:
Mijn vaders wanhoop achtervolgt mij levenslang’
Oorlog. Dat is het eerste woord dat de jonge Alfred Birney van zijn vader hoorde als het ging over het voormalige Nederlands-Indië. De zoon moest erom smeken eens iets anders te horen dan verhalen over het geweervuur tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog. Iets over de geheimen van het land aan de andere kant van de wereld bijvoorbeeld, de mysteriën, de tovenarijen. Deze vader en zoon spelen de hoofdrol in Birneys nieuwe roman De tolk van Java, aangekondigd als een ‘autobiografische mokerslag die de clichés over Nederlands-Indië verpulvert’.

Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

20 Responses to In Nederland overheerst nog altijd de sfeer van tempo doeloe als het beeld van Nederlands-Indië

  9. Huib Otto schreef:
    3 juni 2016 om 11:00

    @ Ron Geenen
    Het heeft een haar gescheeld of ik had me na mijn diensttijd ook in de USA gevestigd. Maar ik kreeg verkering met een Hollands meisje die het niet zag zitten. Wel wou ze naar Brazilie of Argentinie. En dat zag ik nou weer niet zitten. Ik kreeg gelukkig in die crisistijd een baan bij het NIPO als marktonderzoeker en na een jaar een betere baan bij een ingenieursbureau waar ik het vak industriele stooktechniek me eigen maakte en het na twee of drie jaar schopte tot plv. afdelingschef.
    Daarna een baan bij een Amerikaanse company, met een paar maanden stages in New York, Chicago en South Carolina met als werkgebied ondersteuning van de W. Europese distributors op het gebied van industriele stooktechniek en water treatment techniek en de componenten daarvoor die door mijn company werden gefabriceerd en ge-exporteerd.
    In die hoedanigheid bezocht ik vrijwel alle vrije Europese landen per auto of vliegtuig. Inmiddels een gezinnetje waarmee we op aandrang van mijn vrouw nog in de 60/70-er jaren eerst in een bungalowtent en toen in een campertje op vakantie gingen naar de Cote d’Azur , Spanje, Portugal en Italie. Opa en Opoe gingen dan mee, want in Frankrijk ging ik dan gewoon werken.

    Maar nooit heb ik enige aanvechting gehad Indonesie te bezoeken voor vakantie. Maar mijn vrouw wilde het graag zien en ze vond dat ik te hard werkte en te weinig thuis was. Ik was inmiddels al jaaa…ren zelfstandig in Europa werkzaam. Ze boekte eigenmachtig een zgn. verzorgde vakantiereis via Thailand en Singapore naar Indonesie. Via Tobameer en Medan in Sumatra overgestoken naar Java en Bali. Toen we per bus in de omgeving van Jokja reden kreeg ik een “dej vu erlebnis” toen vrachtwagens vol met rode vlaggen en krijsende mannen die er aan hingen bezig waren aan een verkiezingscampagne voor de dochter van Soekarno. Ook onze mede-reizigers, Indo’s en Blanda’s kregen er de koude rillingen van. Er knapte iets bij me en ik hoef dat land nooit meer te bezoeken. Ik was er volledig klaar mee. Gelukkig ook mijn vrouw toen ze gezien had hoe mooi het land was maar de enorme verpaupering en armoede niet was om aan te zien terwijl ze politiek zo vreselijk tegen elkaar te keer gingen.

    Het zal wel nostalgie of zelfs trauma zijn dat ik deze ervaringen en gevoelens nu openbaar maak.
    Maar ben het niet met je eens dat Indo’s mensen zonder land zijn. Jouw land is USA en anderen verkozen Nederland of andere landen. Nothing wrong about that. Be happy that you ‘re happy now.

    Beantwoorden
    • Ron Geenen schreef:
      3 juni 2016 om 17:32

      “”””””””””Maar ben het niet met je eens dat Indo’s mensen zonder land zijn. Jouw land is USA en anderen verkozen Nederland of andere landen. “””””””””””””

      Eerst je laatste opmerking beantwoorden. Ter verduidelijking, de Indo werd uit zijn moederland geschopt. Daarmee geef ik aan dat je op dat moment als Indo geen home-land bezit. Hierna wordt het noodzakelijk een land te kiezen, zodat we een homeland hebben. Jij NL en ik US.
      Wij Indo’s zaten dus nadat Sukarno ons er uit knikkerde , zonder een thuisland en moesten allemaal een keuze maken. En dat werd een land waar wij niet werden geboren.
      De rest van je levensloop verhaal is buitengewoon interessant en ik dank je er voor om het met mij te willen delen.
      Ook je ervaring tijdens die verkiezingscampagne in Indonesie geeft mijn beschrijving van nostalgie/trauma een bepaalde betekenis.
      Je email ga ik bewaren en dank voor je vriendschap.

      Beantwoorden
    • Jan A. Somers schreef:
      4 juni 2016 om 12:00

      “bezig waren aan een verkiezingscampagne ” In 1997 waren wij in Indonesië. Wilde verkiezingscampagne met relletjes en slachtoffers. Veel toeristen hadden geannuleerd, we hadden van het reisbureau een lijstje gekregen met heel dure hotels waar we voor een prikje terecht konden. ‘s-avonds aankomen in het hotel, voor ons tweeën stond een buffet klaar met een aantal meisjes voor bediening. In het restaurant van een ander (duur!) hotel zaten wij met z’n tweeën. We werden wel in de gaten gehouden, toen mijn zoutvaatje het niet deed vanwege geklonterd zout kwam meteen een meisje aansnellen met een schaaltje zout. Er waren drie partijen die keurig geregeld om de beurt een dag campagne mochten voeren. We hadden een paar dagen een auto, met chauffeur en gids gehuurd voor een prikje. Die chauffeur was nogal bezorgd voor zijn bezit, hij had van alle partijen een petje en een vaantje bij zich, die hij afwisselend gebruikte.

      Beantwoorden
    • RLMertens schreef:
      13 juni 2016 om 22:17

      @HuibOtto; ‘maar de enorme verpaupering en armoede etc.’ – Ik ben zelf zo’n 15x geweest. Sprak met ‘jan en alleman’. Vooral met de ouderen! Heb gepoogd alle delen te zien( niet Borneo,Irian en Timor) tot aan Banda Neira aan toe. Zag armoe en rijkdom. De jeugd van de dessa’s in uniform naar school gaan. Zag ook hoe tot aan de verste gebieden de Republiek aanwezig was. En dan te bedenken dat we toen in 1949 afscheid namen van ca. 75 miljoen mensen, waarvan nog maar 2 % alfabeet waren! Om daarna een gebied met omvang van Schotland tot aan Turkey te behartigen. Toen ik een Indonesische generatie genoot complimenteerde voor wat ik heb gezien/ervaren; antwoordde hij bescheiden zijn dank. Indonesië is na eeuwen bezetting ontwaakt. Met het feodale moest afgerekend worden en plaats maken voor democratie. Na een chaotische periode van de jr.’50/60 zijn zij die democratische weg ingeslagen. Van verkiezingen met alles wat erbij hoort; propaganda, corruptie etc. En dat na pas 70 jaar(!) van hun bestaan. Met respect( en liefde voor het mooiste land van de wereld; mijn geboorteland) zijn ze nu gekomen tot een komende economische macht van ZO- Azië.(economische groei van 7% per jaar!)
      Ging in 2014 naar California (LA en SanFrancisco omgeving) voor family bezoek. Genoot van alles. Echter, zag daar ook vooral jonge bedelende daklozen in parken en straten slapen. in SF was er zowat een hele verpauperde straat met daklozen. Fanatiek afkeurend werd er ook over de politiek van Obama gesproken. Een(helderziende?)familielid wist mij te vertellen, dat haar blik op de foto van Obama zelfs een ‘rode stip boven zijn hoofd’ aangaf; dus niet pluis. Hij heet niets voor niets Barack, dus eigenlijk een Moslim. Alleen een oude (jazz)vriend van weleer verzekerde mij, dat al die Indo’s die dit beweren allemaal van de zotte zijn. Nu er weer daar verkiezingen zijn en wij hier al die debatten (en vuilspuiterij) op tv. voorgeschoteld krijgen. Met zoveel hartstocht gebracht alsof de natie op springen staat; is er geen haar op mijn hoofd die denkt ; voor mij geen USA meer. Het land waar mijn geliefde Jazz is ontstaan. I left my heart in San Francisco, indeed.

      Beantwoorden
  10. PLemon schreef:
    31 mei 2016 om 16:44

    Zo zag ‘ doorsnee’ Nederland ons destijds. Niet beseffend dat onder de 300.000 repatrianten gewoon ook verschillen waren in milieu, opvoeding,scholing en maatschappelijke positie. Het over 1 kam scheren van in Nederlandse ogen, groep ‘ buitenlanders’ zie je nu ook met de vluchtelingen instroom..
    Hollandse auteurs met een Indische achtergrond ontkomen er niet aan het verschijnsel ‘indo’ met hun specifieke ratio en emotie dwz door hun bril te beschrijven. Iets wat Birney ook tegenstaat, want men kan zich niet in de persoon inleven zonder het te zijn.
    Toch vraag je je af of een Indo auteur ook ‘namens’ al die verschillende ‘gemengdbloedigen’ kan spreken/schrijven. Misschien is iedere afzonderlijke indo wel uniek of in de loop der jaren dit geworden.😉

    ***Indische mensen voelden zich Nederlander en waren opgevoed met een groot aantal elementen uit de Nederlandse cultuur. Hier werden ze bekeken alsof ze regelrecht uit de jungle kwamen. Vragen als: “Woonden jullie daar in een hut?”, “Leuk dat u nu ook eens in een auto kunt rijden” of  “Waar hebben jullie Nederlands leren spreken?” geven aan dat de gemiddelde Nederlander er absoluut geen idee van hadden hoe men in Indië leefde.

    “Ik was zes jaar en klein van stuk. In Indië had ik al een jaar op school gezeten en was dus in leerstof voor op mijn klasgenootjes. In de eerste schoolweek kreeg ik een bolletje wol en twee naalden. Ik had er geen benul van wat ik daarmee moest doen. De juffrouw kwam langs en schudde haar hoofd. Vervolgens tilde ze mij op en zette mij op de tafel. Tot de klas zei ze: “Kijk eens kinderen, dit is nu een kindje uit dat arme, achterlijke land waar wij zilverpapier voor moeten sparen!”  

    “Ik mocht een keer bij een Nederlands vriendinnetje thuis gaan spelen. Ik werd midden in de kamer op een stoel gezet en de hele familie liep om mij heen alsof ik een buitenaards wezen was. Toen ik wat vroeg aan mijn vriendinnetje was de hele familie verbijsterd: “Kijk, het aapje kan ook praten!”

    Nederlandse diploma’s behaald in Nederlands-Indië werden hier niet erkend of in het gunstigste geval minder gewaardeerd. Heel vaak kregen Indische Nederlanders werk dat fors onder hun niveau lag.
    http://www.contractpensions.nl/Djangan_Loepah/HISTORIE.html

    Beantwoorden
    • Ron Geenen schreef:
      3 juni 2016 om 02:33

      Kan me meer voelen in de richting van de heer Lemon zijn schrijven. Daaraan toevoegen het volgende. Heb totaal geen gevoelens van nostalgie voor zowel Ned-Indie/Indonesie als Nederland. Ja, ik eet Indisch en pedis. Maar dat komt omdat moeder en grootmoeder mij daarmee van baby af mee hebben opgevoed. . De rest van mijn jonge jaren in beide landen waren omringd door ellende, honger en ook wel eens discriminatie. Mijn artikelen op mijn web hebben allemaal betrekking op gebeurtenissen die mij door anderen verteld en/of geschreven zijn en ook door vragen te stellen. Ik ben daar immers geboren en heb vervolgens een NL paspoort gekregen.
      Zoals eerder geschreven, Indo’s zijn mensen zonder land. Daarom heb ik maar zelf een land gekozen. Een land waar ik mij thuis voelt. Heb daarna ook nooit de behoefte gehad om beide voorgaande landen te bezoeken.
      Het enige wat ik doe is wat geschiedenis vastleggen. En dat ben ik begonnen te doen, omdat een paar familie leden wat vragen gingen stellen. In eerste instantie had ik er vaak ook geen antwoord op. Maar na verloop van tijd ontdekte ik nog meer, waardoor de meeste verhalen alleen rottigheid uit het verleden vertellen.
      Ik ga haast denken dat nostalgie en trauma familie zijn. Immers zij die er last van hebben kunnen het verleden niet loslaten.

      Beantwoorden
  11. Jan A. Somers schreef:
    31 mei 2016 om 15:03

    “overheerst nog altijd de sfeer van tempo doeloe als het beeld van Nederlands-Indië” Ik heb niet zo’n idee van overheersing. Is er nog wel een beeld van Indië? Als je ‘Nederlands-Indië’ noemt gaan de ogen op oneindig en het verstand op nul. Met een beetje aandringen kom je dan op ‘Indonesië’. Oh ja, prachtig vakantieland. Die overlevenden uit Indië zijn binnenkort ook niet meer te raadplegen. Pagina in de reisgids. Nostalgie: stoute KNILlers die achter zielige Inlanders aanjagen.

    Beantwoorden
  13. ellen schreef:
    31 mei 2016 om 12:59

    http://www.cultura.nl/speel.VPWON_1250351.html

    In VPRO Boeken praat Jeroen van Kan met Alfred Birney over zijn boek De tolk van Java (op 16.16 minuut). Alfred Birney deelt mede, dat zijn vader is misbruikt door de Nederlanders om als tolk te fungeren, Een tolk was meer een soldaat van de Inlichtingendienst, die ingezet werd voor verhoren en de strijd. Nooit heeft A. Birney begrepen waarom zijn vader zich hiervoor leende. Het boek valt onder de zogenaamde “Indische verwerkingsliteratuur”.
    “In 1962 valt het doek over de hele dekolonisatiekwestie. Sinds dat jaar treedt er een groeiende verwijdering op tussen het historische besef van de Nederlandse bevolking als geheel en van degenen die op een of andere wijze een band met Indie hebben gehad. De laatsten maken weliswaar deel uit van de Nederlandse samenleving en nemen deel aan Nederlandse ontwikkelingen, maar hun cruciale ervaringen liggen in een voltooid verleden tijd. Tezamen vormen ze een generatie. In sociologische zin opgevat is een generatie niet noodzakelijk een leeftijdscategorie. Wanneer we spreken van de crisis- of oorlogsgeneratie, dan bestaat de interne samenhang louter in het feit dat de leden van een dergelijke categorie de crisis of oorlog bewust en ‘aan den lijve’ hebben ervaren, en van de invloed van deze ervaringen nooit helemaal zijn losgekomen. Ze hebben, oud of jong, gezamenlijk een schokkende historische periode meegemaakt die hen tot een lotgemeenschap heeft gevormd. Deze gemeenschap blijft tot op zekere hoogte intact als hun ervaringen geschiedenis zijn geworden. De leden van een generatie leven met een gezamenlijke voorraad herinneringen met een sterk emotionele en symbolische lading. Naast de vele gedenkboeken verscheen er een variant van dit genre die men ‘verwerkingsliteratuur” zou kunnen noemen. Het gaat niet alleen om herdenken, maar ook om het zoeken naar een antwoord op de vraag wat er eigenlijk is gebeurd en wat er is misgegaan. (Bron: J.A.A. van Doorn: De laatste eeuw van Indie, 1994).

    Hoor ook: https://www.vpro.nl/boeken/speel.POMS_VPRO_3845379.html

    Beantwoorden
    • Surya Atmadja schreef:
      31 mei 2016 om 13:30

      In sociologische zin opgevat is een generatie niet noodzakelijk een leeftijdscategorie.
      ===================================================================
      Van daar dat er veel misverstanden zijn als men(of sommigen) praten over de Generatie Satu Setengah ( de kinderen van de 1ste Generatie repatrianten uit N.O.I ).

      Beantwoorden
  14. Boeroeng schreef:
    30 mei 2016 om 11:34

    Het is jammer dat het artikel niet het citaat van Birney verder uitdiept:
    „Er is te weinig veranderd. In Nederland overheerst nog altijd de sfeer van tempo doeloe als het beeld van Nederlands-Indië, van heimwee naar een paradijselijk verleden.

    —–
    In een ander topic schreef ik

    Het is een blanda-stereotype dat Indische mensen zo veel nostalgisch zijn .
    In een volgende reactie zei ik dit

    Het stereotype komt van dat Nederlanders in het algemeen Indië niet kenden en ook niet zo bar geïnteresseerd in waren.
    Indische mensen met hun verhalen werden gezien als blijven hangen in het verleden.
    Het was voorbij… het was ook geen Nederlands verhaal/ geschiedenis ( zo wilt men denken)
    En dan de symbolen, de muziek of de kleding die men mee bracht. Niet des Hollands, dus het hoort hier niet…. het was ook voorbij…. Voorbij die nationale trots van een groot wereldrijk en ook voorbij dat dit wereldrijk toch niet helemaal moreel hoogstand was. Men wilde liever het vergeten.

    Misschien was het ook zoiets van Indische mensen graag willen zien als wat triestig, in plaats van bedreigende vreemdelingen.

    Beantwoorden
  15. bokeller schreef:
    30 mei 2016 om 11:05

    Indonesia Merdeka.

    siBo

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *