Door ing.R.L.Mertens ,Amstelveen 02-11-2009.
Nog maar net bevrijd van nazi Duitsland, ontketende Nederland een oorlog in Indi .De roep aldaar om diezelfde vrijheid moest worden gesmoord. In de periode ?45-?49; van troepen uitzendingen naar Indi , dienstweigeraars, protesten, spandoeken ( met opschrift ” maak van onze jongens geen moffen”), verkiezing slogans ( een portret van Soekarno met onderschrift;” heeft U er ook schoon genoeg van “), en politionele acties verscheen Oeroeg als boekenweek geschenk. Van een nog jonge schrijfster, die een pleidooi hield voor begrip en sympathie voor land en volk van Indonesi.(zo kwam het op mij over) Een politiek statement in deze woelige tijden.
Ik las en herlas het en was toen al verbijsterd over de actualiteit van de inhoud.
De Nw.Guinea kwestie zorgde in de vijftiger jaren nog steeds voor een anti Indonesi/Soekarno hetze
Oeroeg was voor mij een eye opener in mijn optiek over de gebeurtenissen in Indi. Las daarna alle ( vooral politieke getinte pamfletten) lectuur(van voor- en tegenstanders) over dit onderwerp.
Tjalie s ( die ik om zijn piekerans/ Indisch zelf respect/ schrijverij bewonder) recensie vond ik toen misplaatst en nu ( na lezing van het Moesson,okt. artikel ) nog meer;
Naar mijn mening heeft de schrijfster in die periode juist al die Indi betweters een spiegel voorgehouden wat daar aan het gebeuren is en wat dan uiteindelijk de gevolgen zouden zijn. En het gebeurde; en het resulteerde in een trauma.( wat nu nog steeds bij sommigen voortwoekert).
Hella was volgens Tjalie een buitenstaander die deze vriendschap verkeerd peilde.
In tegendeel;
Een voorval die ik mij nog goed voor de geest kan halen is het bezoek ,op een zondag in 1947 te Soerabaja, toen een dokar voor ons huis stopte en een inlands echtpaar uitstapte en door mijn ouders emotioneel en uitbundig werd begroet. De vrouw was een oud klasgenote van mijn vader. Hij vertelde mij ook, hoe hij indertijd bejegend werd ( hij gaat met die inlandse etc) , toen hij haar als partner meenam naar het Mulo eindfeest(1928). Een paar dagen na dit bezoek werd mijn vader bij de MP (militaire politie) commandant ontboden voor tekst en uitleg. Nota bene in Indi moest hij de Hollandse officier uitleg geven wie/wat een Indo is, over (Indonesische)familie relaties etc.! Een van de buren had hem aangegeven, beticht van republikeinse sympathien!
Hella schreef juist onbevangen over hoe het daar werkelijk in de samenleving aan toe ging,
in de verhouding Inlander tegen over Europeaan.
Scheidsmuren in de omgang waren er ,wis en waarachtig! Van ” lage drempels tot hoge muren”, vooral afhankelijk van de maatschappelijke positie van betrokkene.
Tussen totoks ten opzichte van inlanders, tov. Indo’s. Indo’s onderling- tov.zij die met totoks waren getrouwd (mijn vriend pochte; dat hij met recht een Indische NEDERLANDER is, omdat zijn vader een totok is), tussen totoks onderling;-tov. totoks die met Indische/ Inlandse getrouwd zijn, en? de in Indi geborenen tov.de uitgezondenen uit Holland!.
Vriendschappen met vooral Inlanders waren er in alle gradaties. Zij moesten wel voorbedacht en bestand zijn tegen aantijgingen uit eigen en van die andere groeperingen.
( realistisch uitgebeeld in Seunke’s film Oeroeg).
Door Oeroeg te bestempelen als een “fout” boek geeft Tjalie blijk van, dat zijn recensie, een uiting van zijn politieke(anti Indonesi) koloniale gedachte goed is. (en velen hadden dat ). Het was niet verwonderlijk, want hij was nl. hoofd redacteur van de Wapenbroeder, een tijdschrift uitgegeven door de Leger voorlichting dienst. Een Knil/Kl legerblad, altijd vol met ?heldhaftige foto’s/ artikelen oa. over kapitein Westerlings “orde en rust acties”, de Taaije en Neut script, en “onze jongens over zee”,op de foto met lachende baboes tijdens de wekelijkse wasdag etc.
Bij een lezing, een tijd geleden, gehouden in het Museum voor land en volkenkunde te R’dam, bekenden ex medewerkers dat deze dienst een blauwdruk/kopie was van de Duitse propaganda machine in de 2e wereldoorlog. Het werd opgericht om vooral het thuisfront en buitenwereld te informeren( gerust stellen) over het wel en wee van onze jongens overzee. . Alles, foto’s/films werden,conform de Duitse methodiek, toen ook in scne gezet; zoals voortrazende tanks door het vredige landschap met een tani in de verte , katjongs met de duimen omhoog als begroeting van een KL patrouille, gewonde peloppor( nooit een blanke KL soldaat) verzorgd door een Hollandse KL arts etc. Het thuisfront en de wereld moest overtuigd worden voor welke “immense zware,doch schone taak”Nederland stond, daar in Indi. Echter het thuisfront kreeg brieven/foto’s. De wereldpers werd nieuwsgierig en kwam..En tenslotte; al gaat de leugen nog zo…..
Tjalie beschouwde Eddy du Perron als zijn ijkpunt, aldus Willems. Deze beschouwing gaat zeker niet op voor wat betreft de politieke overtuiging die du Perron als anti koloniaal uitstraalt. Du Perron, elitair, had Indonesiche vrienden, sprak naast Maleis oa vloeiend Soendanees, bestreed toen in Indi, met een soort degen jounalistiek (op het scherpst van de snede ) die ” hardererere wererekers journalisten mentaliteit met hun enesbejers geleuter!”” De laatste regels uit Oeroeg “Ben ik voorgoed een vreemde in het land van mijn geboorte,op de grond, vanwaar ik niet verplant wil zijn De tijd zal het leren”, hebben mij (nu nog) altijd geroerd;
In 1980 was ik met mijn gezin, na 30 jaar, weer terug in Indonesi. In Bandoeng, bij het voormalige hotel Homan, sloegen diverse mensen onze reisgroep bij het uitstappen uit de bus gade. Een oudere sprak mij , in het Nederlands aan. Het gezellige gesprek besloot ik met een vraag; “Ai pah, hoe vindt u het, als u nu zoveel Nederlanders weer ziet” . De oude man keek mij recht in de ogen en sprak; “Ah njo, ik ben blij dat je toch bent gekomen. Slamat datang”.
Oeroeg, een dun boekje maar met een lading van een Max Havelaar!
Oeroeg betekent letterlijk een aard verschuiving.
Het einde van Ind. Inderdaad;
“In Nederland Door Omstandigheden “.
ing.R.L.Mertens Amstelveen 02-11-?09
...................
Indisch4ever 
Tjalie’s reactie in Orintatie;Het boek is FOUT.De opzet is ondoordacht….en op het eind is zelfs politiek gevaarlijk.
H.Haasse over Oeroeg;ik stond achter het onafhankelijkheidsstreven van de Indonesirs
Ik gaf mij rekenschap van mijn eigen ongewild tekort.(zie ook Vrij Ned.17-10-’09)
Dit is de essentie van het verhaal! en dus ook tegelijk een aanklacht is tegen de toenmalige gevoerde Ned.poitiek.
De vergelijking (de lading!) met Max Havelaar zijn; koloniale misstanden, zie Oeroegs verwensingen-Jullie hadden belang bij om mensen te beletten zich te ontwikkelen etc. en H.Haasse (20 jr.in Indi en door haar verblijf in Ned.daardoor juist in staat is om ) realistisch beschrijving van die maatschappij met bejegening van Inlanders en Indo’s. Zoals ook door mij is ervaren.
Note; Seunke’s film Oeroeg moet zijn Hylkema’s film.
Hella is een talentvolle schrijfster, zondermeer en heeft de thema’s oorlog en vriendschap geromantiseerd en boeiend weergegeven. En dat rond de sfeer van corruptie en geweld. Dat waren toen actuele onderwerpen (zie de zaak Vaandrig Aernout en het belemmerde corruptie onderzoek van Kapt.Westerling).
Maar Tjalie zag het boek als een deelvergroting van een werkelijkheid, veel fictie rond deze feiten. Hij vond het daardoor waarschijnlijk maar een laboratoriumsituatie bekeken door de ogen van een buitenstaander, die de werkelijkheid niet echt begreep of wilde zien vanwege haar morele boodschap. Tjalie daarentegen voelde die dagelijkse werkelijkheid aan den lijve. Hij kwam op voor zijn Indische gemeenschap als vermalen groep in dit historische proces van heersers en onderdrukten.
Hij heeft immers ook beide zijden van het spectrum gezien, maar koos uiteindelijk voor zijn Indische groep en daarmee voor zijn bestaansrecht die in dit boek geen aandacht kreeg.
Het probleem was veel gecompliceerder dan dit zwart/wit beeld dat door Hella werd geschetst; hoe literair mooi en gevoelig ook beschreven. Het haalde de focus van het echte probleem.
Neemt niet weg dat beiden een donkere kant van de oorlog wilden belichten.
Graag wil ik twee commentaren plaatsen: “Oeroeg” vond ik al na de eerste lezing (als Boekenweek-geschenk) een boeiend geschreven boek. Daarom verbaasde mij de genadeloze kritiek van Tjalie Robinson, die ik ook bewonder een uitmuntende schrijver. Na een tweede lezing van het boek is mijn conclusie dat Tjalie op bepaalde historische en politieke punten best gelijk kan hebben; daar wil en kan ik, uit onwetendheid, niet op in gaan. Maar voor mij is Hella Haase literair de grote winnares.
Een vergelijking met Douwes Dekker zie ik niet duidelijk, want Max Havelaar was geen aanklacht tegen de koloniale verhoudingen op zichzelf, maar tegen de MISSTANDEN. Diezelfde wantoestanden komen ook vandaag, zonder kolonin, nog overal ter wereld voor. Ik denk dat wij daarmee, net als met religieuze fundamentalisten, moeten leren leven. De mens kn immers wel, maar weigert eenvoudig, van zijn fouten te leren. Vriendelijke groet,
Federico
Graag wil ik twee commentaren plaatsen: “Oeroeg” vond ik al na de eerste lezing (als Boekenweek-geschenk) een boeiend geschreven boek. Daarom verbaasde mij de genadeloze kritiek van Tjalie Robinson, die ik ook bewonder een uitmuntende schrijver. Na een tweede lezing van het boek is mijn conclusie dat Tjalie op bepaalde historische en politieke punten best gelijk kan hebben; daar wil en kan ik, uit onwetendheid, niet op in gaan. Maar voor mij is Hella Haase literair de grote winnares.
Een vergelijking met Douwes Dekker zie ik niet duidelijk, want Max Havelaar was geen aanklacht tegen de koloniale verhoudingen op zichzelf, maar tegen de MISSTANDEN. Diezelfde wantoestanden komen ook vandaag, zonder kolonin, nog overal ter wereld voor. Ik denk dat wij daarmee, net als met religieuze fundamentalisten, moeten leren leven. De mens kn immers wel, maar weigert eenvoudig, van zijn fouten te leren. Vriendelijke groet,
Federico
Ik kan meegaan met si Tjali .
Toen ik Oeroeg las (omstreeks 30 jr geleden) sta ik me te verbazen over de mooie vriendschap tussen de zoon van een mandoer (?= personeel) met de zoon van de grote baas .
Het komt ongeloofwaardig over .
Alsof H.H de sociale verhoudingen uit die tijd niet echt kende.
Hoe het geweest was kan men zien aan het voorbeeld van “het”bezoek van een “inlandse echtpaar” bij een totok (?) meneer .
Die Hollandse meneer moest uitleggen aan de MP wie die “inlandse echtpaar” was .
Volgens Mertens houdt Hella Haasse in Oeroeg een pleidooi voor begrip en sympathie voor land en volk van Indonesi.(zo kwam het op bij hem over) in deze woelige tijden, maar hij geeft helemaal geen argumenten daarvoor.
Oeroeg was voor Mertens een eye opener in zijn optiek over de gebeurtenissen in Indi. Hij las daarna alle ( vooral politieke getinte pamfletten) lectuur(van voor- en tegenstanders) over dit onderwerp…………………Dus weer draagt hij geen argumenten voor zijn stelling.
Voor mij leest het boek als een jongenboek in een tropische zetting, de jacht, het kattekwaad maar ook een de vriendschap tussen 2 culturen. Daarnaast is het boek romatisch, het vertelt over beschavingsopdracht van de Nederlanders in Indie, Oeroeg wordt keurig opgevoed, eerst door de vader van de hoofdpersoon en later door Lida. En het eind is niet slecht de hoofdpersoon wordt niet neergeknald door Oeroeg, misschien is er toch nog wat vriendschap. Het is echt tempo doeloe en misschien willen wij dromen dat in een multicult-maatschappij multi-cult vriendschappen mogelijk zijn. In het boek ( rassistisch, maar zo waren de kolonien, alleen spreekt men niet zo open over de colourline)
Toch is het boek, als roman nog geeneens faction, mooi geschreven zoals als het waar is dat voor ieder mens een landschap bestaat, een bepaalde sfeer, een omgeving, die responsieve trillingen oproept in de verste schuihoeken van zijn wezen dan was en is mijn landschap, het beeld van de berghellingen in de Preanger daar krijg ik toch rillingen van en kan mij Indie zo wel voorstellen. Toch knap van Hella Haasse en ik bedank haar dat ze mij op mijn Atheneum examen geholpen heeft met een erg dun maar literair boek.
A) Mertens schrijft: Tjalie s ( die ik om zijn piekerans/ Indisch zelf respect/ schrijverij bewonder) recensie vond ik toen misplaatst en nu ( na lezing van het Moesson,okt. artikel ) nog meer;
Naar mijn mening heeft de schrijfster in die periode juist al die Indi betweters een spiegel voorgehouden wat daar aan het gebeuren is en wat dan uiteindelijk de gevolgen zouden zijn. ….
Hella Haasse was volgens Tjalie een buitenstaander die deze vriendschap verkeerd peilde.
In tegendeel;………..En Mertens gaat verder: Hella Haase schreef juist onbevangen over hoe het daar werkelijk in de samenleving aan toe ging,in de verhouding Inlander tegen over Europeaan…………………………………..
B) Het is opmerkelijk dat Nederland graag het boek ziet als een historisch geschrift maar vergeet dat een vrouw een geromantiseerd koloniaal verhaal beschrijft over de vriendschap tussen 2 jongens, de koloniaal en de gekoloniseerde, het is en blijft de kijk van een koloniaal en houdt zo de mythe in stand dat daar wat groots werd verricht.
C) Mertens schrijft: Door Oeroeg te bestempelen als een “fout” boek geeft Tjalie blijk van, dat zijn recensie, een uiting van zijn politieke(anti Indonesi) koloniale gedachte goed is. (en velen hadden dat ). Het was niet verwonderlijk, want hij was nl. hoofd redacteur van de Wapenbroeder, een tijdschrift uitgegeven door de Leger voorlichting dienst. ….Bij een lezing, een tijd geleden, gehouden in het Museum voor land en volkenkunde te R’dam, bekenden ex medewerkers dat deze dienst een blauwdruk/kopie was van de Duitse propaganda machine in de 2e wereldoorlog……………………….
D) En hier gaat Mertens wel erg creatief om de Leger Voorlichtingsdienst voor te stellen als een Duitse propaganda machine van ene Goebbels, Tjalie Robinson wordt als het ware even vergeleken met Goebbels. De vergelijking gaat mank, want degenen die deze maken, hebben geen benul wat Goebbels en de propagandamachine precies voorstelden en zij, dus ook Mertens horen danook thuis in het rijtje dat ze NA de oorlog fout waren. Dat Mertens zich voor deze kar laat spannen geeft alleen maar het niveau van zijn verhaal
De laatste klapper van Mertens: Oeroeg, een dun boekje maar met een lading van een Max Havelaar!Oeroeg betekent letterlijk een aard verschuiving. …Ik denk dat we verschillende boeken hebben gelezen, Max Havelaar was toch een aanklacht tegen de koloniale verhoudingen en is nu een merkje voor Fair Trade?
Of misschien is zijn betoog een neo-koloniale kijk op de Indische werkelijkheid, inclusief Helle Haasse en E. Douwes Dekker.
Laat Tjalie Robinson een product van zijn tijd zijn, ikzelf ben niet in NI/Indonesie geboren echter mijn haren gingen staan, alleen al door de denigrerende toon wanneer ze over de Indo-Europeaan of de Javaanse ‘vriend’ verhaalt. Het is ook de kunst om tussen de regels door te lezen. Inderdaad is dit verhaal geschreven vanuit de optiek van de Nederlandse koloniaal in N-I, maar of ze daar zelf ook bewust van was/is, betwijfel ik ten zeerste. Tjalie Robinson heeft gelijk; Hella Haasse heeft van de toenmalige ‘koloniale’ samenleving, helemaal niets begrepen.
Propaganda in oorlogstijd is altijd misleidend, inderdaad om het thuisfront gerust te stellen (dat wilde je maar al te graag als je een broer of vader daar had zitten) en om het moreel hoog te houden.
Je had anders dan nu ook geen andere info-bron.
Beeldvorming wordt bepaald door kennis (feiten), vooroordeel en incidenten.
Met de kennis van nu….maar ja dat geldt voor alles, zie je de zaken thans genuanceerder. Noem het voortschrijdend inzicht. Over het algemeen is de Hollander (totok) in zijn denken en optreden niet erg fijnzinnig en in een machtspositie soms verschrikkelijk. Wat Mertens met zijn vriendin is overkomen is ronduit stuitend, zelfs rekeninghoudend met de toenmalig gespannen verhoudingen.
Ook Tjalie is een product van zijn tijd, de Indo uit die generatie, die gevangen zat in die heersende koloniale verhoudingen had natuurlijk een bepaalde perceptie. En misschien niet altijd “objectief” (kon je dat wel zijn in die tijd?) door die gelaagde samenleving. Hij was echter ook een gevoelsmens, die uiting gaf aan zijn verdrukte bestaan, soms absurd en komisch, maar altijd vanuit de situatie als product van een koloniale samenleving.
De tweesprong waar hij voor stond, zijn liefde voor het land, zijn Europese opvoeding, zijn onmacht voor de Indische onderklasse. Dat is zijn grote verdienste. Met twee vuisten schrijven. Dat is Vincent Mahieu alias Tjalie.
Hij dwong ons over onze eigen schaduw heen te springen. En ach, met deze prachtige intentie vergeef ik hem graag deze faux pas.