Prinses Laurentien van Oranje – zondag 4 januari om 19.25 uur bij MAX op NPO 2
In deze aflevering gaat prinses Laurentien van Oranje op zoek naar haar Sporen van slavernij in Indonesië. Ze ontdekt dat ze vele Aziatische voormoeders heeft die als concubine of huishoudster diende voor Europese mannen, meestal Nederlandse kolonialen. Ze werden beschouwd als een soort partner, maar hadden geen formele erkenning of rechten. Hun relaties met de mannen was gebaseerd op ongelijkheid en afhankelijkheid. De voorvaders van Laurentien waren militairen, VOC medewerkers en koffieplantage houders die in Indonesië probeerden een leven op te bouwen. Het was een tijd van macht, bezit en onderdrukking. Beide kanten zijn te vinden in de voorouderlijnen van Laurentien. De aflevering geeft een tijdsbeeld waarin mensen probeerden te overleven binnen een systeem van ongelijkheid. Laurentien volgt de sporen van slavernij van haar voorouders in Indonesië.
...................
Indisch4ever 
Ik betwijfel of ik zo’n “raszuivere” en “nette” Nederlander ben. Ik ben meer beraszuiver want ik eet rijst en ruik naar ketjap en trassi. Mijn therapie is eet meer tempeh goreng met gestoomde rijst en sambal oelek, en drink daarna dawat en eet een pie als dessert.
Back to topic.
In de gehele discussie over de ‘Njai’ en over ‘tot slaaf gemaakten’ speelt het instituut van het huwelijk een eminente rol.
Om dit in de juiste context te plaatsen: in Nederland werd het Huwelijk in de moderne, wettelijke zin gelegaliseerd met de invoering van de Burgerlijke Stand in 1811. Vóór die tijd was het huwelijk hoofdzakelijk een kerkelijke aangelegenheid, maar door de Franse bezetting onder Napoleon en de invoering van de “Code Civil” veranderde dit radicaal. Het huwelijk werd een civiele overeenkomst; voortaan was een verbintenis pas rechtsgeldig als deze ten overstaan van een ambtenaar van de Burgerlijke Stand was gesloten.
Vóór 1811 was de situatie anders: in de Republiek der Verenigde Nederlanden konden protestanten in de kerk trouwen. Katholieken, Joden en andere minderheden moesten echter vaak voor de lokale schepenen (de toenmalige wereldlijke rechter) verschijnen om hun huwelijk wettelijk erkend te krijgen.
De vraag die nu voorligt is: hoe werd ‘samenwonen’ in de tijd van de VOC gelegaliseerd/geinstitutionaliseerd? En wat gebeurde er wanneer een Nederlander al dan niet protestant een inlandse , veelal een islamitische, tot vrouw nam ?
Werd door erkenning van de kinderen uit deze relatie impliciet de relatie tussen de Nederlanders en zijn concubine/huishoudster/Njai o.i.d. vastgelegd?
Wie het zeker weet, mag het zeggen!
Nou meneer Van den Broek …. ik zou als geleerd onderzoeker subiet de VOC archieven induiken. Die zijn er nog genoeg, zo blijkt ook maar weer uit dit topic over het spoor naar de Aziatische voorouders van prinses Laurentien.
De Kompenie legde van alles vast, dus zeker ook haar kijk op rasvervuiling, moraliteit, promiscuïteit en ethisch handelen van haar Europese dienaren. Ik neem aan dat er dominees meevoeren naar de Oost om het naar losbandigheid neigende VOC-volk tot zedig gedrag aan te zetten en hun ervaringen, al dan niet in rapportages voor de Heren 17, hebben vastgelegd.
Boeroeng Biroe
Het is even genoemd : Prins Hendrik van Oranje was in 1837 te Java en hij zou geslapen hebben bij de heer Pierre Hamar de la Brethoniere.
—
In 1840 zouden er 12.000 geregistreerde slaven geteld zijn op Java. De titel van het programma suggereert dat het veel meer waren in de 19e eeuw.
Is er nog de vraag in hoeverre Njaí’s als slavin beschouwd kunnen worden. In de 19e en 20e eeuw… soms wel, maar meestal niet.
In deze video mevrouw Brinkhorst-Hoolboom, ca 1955
Boeiend programma. Zo moet de ontstaansgeschiedenis van menig Indo er uit zien. Daarom jammer dat niet alle Indo”s prins of prinses zijn geworden en aldus in aanmerking komen voor zo’n onderzoek, gratis en begeleid door een prominent als Reggie Baai. Uit eigen dompet is zo’n spoor terug niet te financieren.
Overigens ook prettig te constateren dat er onder Indonesisch beheer toch nog veel bewaard is gebleven van documenten en gebouwen uit de koloiale periode, al dan niet verwaarloosd en vervallen.
Over slaven en slavinnen gesproken: Ik hoop dat het lezertjes die het programma hebben gevolgd de uitspraak van een Indonesiër (historicus?) niet is ontgaan dat slavernij in de archipel wijd was verbreid, lang vóór de komst van de witneuzen. Een beetje relativering is nooit weg.
@PierreHdelaCroix; ‘uitspraak etc.’- slavernij was wijd verbreid; dus ….vooral ten gunste/goede van de witneuzen! – Ook de uitroep van de prinses gehoord over; ‘verboden voor honden en inlanders?’ Of toen al Oost-Indisch doof?
Ach meneer Mertens, ik had gehoopt dat u antwoord zou geven op mijn vragen, gesteld onder het topic “Bitterzoet Indonesië” (door moderator Boeroeng om mij onbekende reden helaas afgesloten, zodat ook u de mogelijkheid van repliek “on topic” werd ontnomen).
U moet het toch nog wel weten, u beschuldigde Nederland van het aanstichten van de Bersiap en ik vroeg u die beschuldiging hard te maken, c.q. met hard bewijs te onderbouwen. Daarop verwees u naar een mysterieus briefje van Soekarno aan de generaal Christison (die in 1945 nog geen directe bemoeienis had met de gevolgen van de “Proklamasi” in de archipel), zonder de inhoud te verklappen. De geleerde heer Van den Broek die zich met de zaak ging bemoeien kwalificeerde dat briefje als een niemendalletje (hoe wist hij dat?) maar zo kan het toch niet zijn geweest als het inhoudelijk verband hield met de ernstige beschuldiging aan Nederland de bersiap te hebben aangesticht,
Mijn vragen aan u waren luid en duidelijk. U kunt ze nog eens nalezen onder genoemd topic. De moderator Boeroeng zal het zeker goed vinden wanneer u mij hier “off topic” alsnog uw antwoorden geeft. Het is immers geen historische perkara ketjil wat u daar beweerde en zeker van belang voor een iegelijk die serieus is geïnteresseerd in Indische historie en daarvoor ook Indisch4Ever volgt. Met onbewijsbare verhaaltjes op dit blog maakt u ook I4E te schande.
Dus meneer Mertens, een man een man, een woord een woord. Voor de draad met uw onderbouwing.
@PierredHdelaCroix; ‘brief aan gen.Christinson etc.’- Geloof het of niet….ik heb die brief van bung zelf moeten posten! Ik hoorde hem nog foeteren;’astobat, die pemoeda’s zijn matagelap geworden; die Indo’s worden getjingtjang:…eigen schuld!’
ronmertens schreef 7 januari 2026 om 12:59: “@PierredHdelaCroix; ‘brief aan gen.Christinson etc.’- Geloof het of niet….ik heb die brief van bung zelf moeten posten!”
Tja …. dat is nog geen bewijs dat de Belanda Boesoek de bersiap had ontketend. Hebt u die brief als knaap van, pak’m beet, 9 of 10 jaar stiekem geopend, gelezen en gesnapt wat er in stond, ik neem aan in het Engels, wat de Boeng op de HBS van Soerabaja had geleerd? Kent u ook het antwoord van Christison, if any, en het verband tussen die 2 documenten en uw zware beschuldiging aan het adres van Nederland?
Kom nou meneer Mertens, wie denkt u dat u aan het belazeren bent? Houd eens op met uw nonsens, ook het hele forum Indisch4Ever onwaardig?
Edmond Dantès alias de Graaf van Monte Christo kreeg ook een brief mee, van Napoleon himself. Met alle gevolgen van dien voor Edmond…
dhr de la Croix schreef: op 6 januari om 22:28: “De geleerde heer Van den Broek die zich met de zaak ging bemoeien kwalificeerde dat briefje als een niemendalletje (hoe wist hij dat?)”.
Er bestaat een schrijven van pres. Soekarno aan Lord Mountbatten en niet gen. Christison d.d. 30 september 1945, dat als een niemendalletje wordt bestempeld. Dit schrijven is in al zijn schoonheid eenvoudig te noemen in vergelijking met de politieke betekenis van de Proklamasi van 17.08.1945
citaat pres. Soekarno:
1) The Dutch ex-colonial government (sic) in Australia broadcasted by radio that the N.I.C.A. (Netherlands Indies Civil Administration) will take over the administration of Indonesia (how PvdB) . This has aroused suspicions among the Indonesian people, as this might mean the return of the Dutch colonial regime. This has influenced the attitude of the Indonesian people who do not want to be colonized again, and who are prepared to defend their Republican Government at all costs. The Indonesian people do not hate the Dutch, but they reject strongly the re-establishment of the Dutch colonial subjugation. The afore mentioned radio-broadcast from Australia has caused unrest among the population.
Maar het verontrustend in het schrijven van pres. Soekarno is zijn opmerkingen over Euraziaten (Indo-Europeanen) :
2)The same Dutch radio-broadcast from Australia gave rise to arrogance among some of the Eurasians who later acted in a way unbearable to the Indonesians. Many of them fired shots at Indonesians and are collecting arms in order to annihilate the Republic of Indonesia when the Allied Forces land. Concerning this, there are rumours that Dutch ex-internees and Dutch ex-soldiers will be equipped with arms in order to suppress the In- donesian Independence Movement, and to kill the Indonesian leaders. It is but natural that this has caused unrest among the Indonesians, and especially among the youth. And they have taken their own measures to guard peace and order among the people and search the Eurasians whom they suspect. It often happens that they capture an Eurasian who is in possession of a gun or a granate. …………………..The fear to be annihilated by the armed Eurasian and Dutch organized groups has driven the youth to confiscate arms and other weapons out of self defence. This occurs at several places against our advice. But if this unrest among the people cannot be removed by reassuring meas- ures which imply a guarantee from the Allied Forces that the afore mentioned Dutch and Eurasian groups constitute no danger for the Indonesian people, this uncontrolable feeling of unrest will always exist.
Op het eerste gezicht valt er best wat te zeggen voor het argument van dhr Mertens. Maar…. pres. Soekarno heeft het over Gewapend verzet van de Eurasians.
De Bersiap begint op of omstreeks 10 Oktober 1945, , dus tenminste 10 dagen later dan de brief van pres. Soekarno.
De eerste slachtoffers van de Bersiap – Indo-Europeanen of hun sympathisanten – waren ongewapende oudere mannen, eenderde van de slachtoffers waren weerloze vrouwen en kinderen jonger dan 15 jaar.
Mijn wetenschap komt uit primaire bronnen zoals te vinden in Archieven in London :
National Archives Kew London: War Office WO 203/5010-5016 : SEAC re-entry in Netherlands- East Indies 1945-1946 (niet on-line te raadplegen)
Imperial War Museum IWM : Private Papers of General Sir Philip Christison Bt GBE CB DSO MC DL (niet on-line te raadplegen)
Nationaal Archief Den Haag (niet on-line te raadplegen)
NIOD Indischer Coillectie, deels on-line te raadplegen.
N.B. gen. Christison schreef op 5 oktober 1945 een niemendalletje aan ltnt-GG Van Mook met als bijlage een telegram van Lord Mountbatten. Dus gen. Christison wel degelijk van het begin af aan betrokken bij de zaken in Nederlands-Indie. Ook hij zag in dat direct contact met de Indonesische autoriteiten de oplossing was om de dekolonisatie op een vreedzame wijze te laten verlopen. Toen de 49th Brigade van brigadier Mallaby tijdens de driedaagse slag om Soerabaja (28-30 oktober 1945) bijna in de pan werd gehakt vroeg gen. Christison aan pres. Soekarno om te bemiddelen , Soekarno en escorte werden per Brits vliegtuig naar Soerabaja vervoerd. In feite werd toen de autoriteit van pres. Soekarno door de Britten erkend.
onderzoek – van den Broek schreef 7 januari 2026 om 17:34 ….”.
Ach meneer Van den Broek, u bent misschien vergeten dat de hele discussie on topic en off topic is begonnen met de mededeling van de heer Mertens, dat Nederland (ik neem aan dat hij bedoelde DE SOUVEREINE STAAT NEDERLAND) de bersiap had UITGELOKT.
Als u de heer Mertens in zijn antwoorden goed en als geleerd onderzoeker met 100 % objectiviteit hebt gevolgd, dan zult ook u moeten erkennen dat de heer Mertens NIET in staat is geweest die zware beschuldiging waar te maken.
Ook u bent daartoe niet in staat is geweest.
Dan bent u blijkbaar ook nog gebelgd dat ik het door de heer Mertens als bewijsstuk genoemde briefje van Soekarno (u noemt hem “President”, maar dat was hij toen hij dat briefje moet hebben geschreven niet) een “niemendalletje” hebt genoemd. Maar die kwalificatie komt voort uit uw eigen pen of kompeuter. Citaat: “… er bestaat een schrijven van pres. (sic!) Soekarno aan Lord Mountbatten en niet gen. Christison d.d. 30 september 1945, dat als een niemendalletje wordt bestempeld. Dit schrijven is in al zijn schoonheid eenvoudig (Let op, er staat “EENVOUDIG”) te noemen in vergelijking met de politieke betekenis van de Proklamasi van 17.08.1945″.
Een EENVOUDIG schrijven mag ik dan ook wel “niemendalletje” noemen, zeker in het licht van de geuite beschuldiging door de heer Mertens. Als bewijsstuk is dat schrijven nl. van nul en generlei waarde.
Ik stel vast dat de heer Mertens, noch u, in staat bent geweest hard te maken dat Nederland de bersiap had UITGELOKT, de beschuldiging aan het adres van de Staat der Nederlanden die u beiden niet hebt kunnen hard maken.
Ik houd er dus mee op. Zal Boeroeng ook leuk vinden.
100 % objectiviteit is hetzelfde als een beetje zwanger . daarom zal ik mijn reactie met 50% objectiviteit geven (waar gaat dit over?)
Wellicht is de geschiedenis van Indonesie , voormalig Nederlands-indie onbekend, een 8 voor geschiedenis is geen garantie voor kennis en begrip van onze geschiedenis.
Op 18 augustus 1945, één dag na de proclamatie van de onafhankelijkheid, werd ir Soekarno officieel tot president gekozen door het PPKI (Panitia Persiapan Kemerdekaan Indonesia), oftewel de Commissie ter Voorbereiding van de Indonesische Onafhankelijkheid. Dus ir. Soekarno was wel degelijk President toen hij het “niemendalletj” aan Lord Mountbatten Supreme Allied Commander South East Asia.
Bovenstaande is één van de vele pseudo-historische opmerkingen in de reactie i.c. niet gebaseerd op historische feiten maar meer het creatieve produkt van veronderstellingen, vooroordelen etc, typisch een voorbeeld van anti-intellectualisme.
Hier wil ik het bij laten.
pseudo-historie – van den Broek schreef 8 januari 2026 om 10:57 schrijft onder meer: “Op 18 augustus 1945, één dag na de proclamatie van de onafhankelijkheid, werd ir Soekarno officieel tot president gekozen door het PPKI (Panitia Persiapan Kemerdekaan Indonesia), oftewel de Commissie ter Voorbereiding van de Indonesische Onafhankelijkheid”.
Tja … als het hechte groepje vrienden met wie ik wekelijks samenkom in een eetcaféetje in het gezellige Almere Haven mij benoemt tot “Keizer van heel Almere” zonder democratische ondersteuning van de rest van de Almeerse bevolking, dan ben ik nog geen “Keizer van heel Almere”. Net zo min als het voorlezen van een Proklamasi op 17 aug 1945 in juridische zin gelijk staat aan de geboorte per gelijke datum van de souvereine staat die je in je dromen voor ogen hebt.
Misschien is het u ontgaan, maar die PPKI die u noemt is, zo zie ik in de vertaling, een Commissie TER VOORBEREIDING van de Indonesische Onafhankelijkheid..”. “Ter voorbereiding”, niet meer dan dat.
Soekarno kon zich TOEN dus alleen tooien met de titel “President van de PKKI”, zo de Commissie dat zou willen. De rest is luchtfietserij.
Even een “fout” herstellen . Het was de
…Preparatory Com-mittee of Indonesia’s independence transformed into te NATIONAL Committee.
Hereafter we (the people of Indonesia)n finished the Constitution of the Republic of Indonesia and chose a President and Vice-President. The Constitution and election were LEGALIZED by a plenary session of the Central National Committee, composed of 150 members, existing of representatives of all strata of the population and of all regions.
E.e.a. verwoord in de brief van president Soekarno aan Lord Mountbatten op 30 september.
bron: luchtfietserij in de Officiele bescheiden betreffende de Nederlands-Indonesische betrekkingen 1945-1950
zie nr 125 met als titel:nummer 125. Soekarno (president van de Republiek Indonesia) aan geallieerde opperbevelhebber in Zuid-Oost Azië (Mountbatten), 30 sept. 1945.
https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nib/#page=225&accessor=toc&source=1
Dhr. Mertens merkte snedig op dat Amerikanen “Independence Day op 4 Juli vieren. Deze dag werd pas jaren later juridisch door de Engelsen erkent. Dan gaan we toch ook niet roeptoeteren dat Amerikanen het volledig fout hebben door dit jaar 250 jaar onafhankelijkheid te vieren.
N.B. Nederland had in 1942 Volkenrechterlijk de soevereiniteit over Nederlands-Indie verloren aan de Japanners. Na de Japanse capitualtie probeerde Nederland deze Soevereiniteit te heroveren maar dat is nooit volledig gelukt. Hoe kon het Koninkrijk der Nederlanden dan in 1949 Soevereiniteit overdragen, die zij niet eens bezat. Weer de kleren van de Keizer.
Ik ga eindelijk eens werken
@PierreHdelaCroix: ‘een man, een woord etc.’- Waarom, waardoor; zomaar een massaslachting onder vooral zij die buiten de kampen verbleven? Tijdens de Japanse tijd links gelaten en plots na sept.1945 bespuugd, gemolesteerd, getjingtjangd etc. Zomaar ? – Wie bepaalt de soevereiniteit van een land; de bezetter of de onderdrukte?
“N.B. Nederland had in 1942 Volkenrechterlijk de soevereiniteit over Nederlands-Indie verloren aan de Japanners. Na de Japanse capitualtie probeerde Nederland deze Soevereiniteit te heroveren maar dat is nooit volledig gelukt. Hoe kon het Koninkrijk der Nederlanden dan in 1949 Soevereiniteit overdragen, die zij niet eens bezat. Weer de kleren van de Keizer.”
Opnieuw een bewijs van gemis van wetenschappelijke aanleg.
Aan wie capituleerde Japan: aan de geallieerden, aan Nederland, aan Indonesië, aan…?
Als Japan (ook) aan Nederland heeft gecapituleerd, betekent dat dan dan Nederland op dat moment de soevereiniteit terugkreeg?
@Gerard/PdelaCroix; ‘aan wie capituleerde Japan etc.’- Aan de geallieerden, dus ook aan ons! En dus gedroegen we ons als de overwinnaars; ‘ wat zijn die Inlanders brutaler geworden!’ En onze regering: ‘niet praten met de republiek; een Japans maaksel, Soekarno voor het tribunaal etc.’ We verkeerden in een overwinningsroes, zelf vertrouwen en vaderlandsliefde bruisten op als overschuimend bier…Hollands vlag, jij bent glorie!’ Het blanke gezag wat toen nog voor de Jap, die schele krombenige wezens moest buigen, waande zich wederom als heerser van Indië. En de pemoeda’s reageerden; ‘ siaaap: boenoeh belanda/dood aan de Hollanders!’
Grapjas!
Afwachten of Laurentien excuses eist van haar schoonmoeder en zwager voor al het onheil haar voorouders aangedaan. Wellicht dat zij ook zal aandringen op een financiële vergoeding.
Ook afwachten of Laurentien vanwege al de opgedane kennis van koloniaal leed in therapie zal en/of haar huwelijk onder spanning komt te staan door al de pijn die zij heeft gekregen van de koloniale familiegeschiedenis.
Laurentien Brinkhorst vertelde net in het programma Tijd voor Max over de zoektocht . Ze had het over een voormoeder Manis die slavin was ca 1770.
Zij baarde een zoon Reijneke/Reyneke. Hij was kleinzoon van de Duitser Dirk Reijneke die in 1743 naar Indië ging.
Deze kleinzoon had een kleindochter Geertruda (voormoeder van Laurentien) en Hans Boers heeft ooit een pagina gemaakt over haar.
Lees ook over het neefje van Geertruda
Dit neefje Charles Louis had een dochter Johanna Adriana die werd begraven op Nieuw Eykenduynen in Den Haag .
Ellen, Noor en ik hebben ooit een foto gemaakt van dit graf.
Wat zielig toch die koloniale familiegeschiedenis. Hoeveel “nette” en “raszuivere” Nederlanders(als die werkelijk bestaan) hebben een koloniale familiegeschiedenis? Meer dan ik kan tellen met mijn vingers, handen en tenen.
@Robert; ‘raszuivere etc.’- Wees blij dat u tot zo’n raszuiver soort Nederlander behoort. Vele soortgenoten, meer dan uw vingers, handen en tenen, zijn nu zelfs in therapie gegaan!