‘Mijn grootvader werd ‘inlandervriendje’ genoemd’

Geplaatst op 18 juli 2020 door Boeroeng

Nu kennen vrijwel alleen historici zijn naam nog, maar in november 1944 was Charles Olke van der Plas (1891-1977) zo vermaard dat zijn pop samen met die van Winston Churchill en Franklin D. Roosevelt werd verbrand tijdens een Japans-Indonesische massademonstratie in Jakarta.
De reden? Uit naam van Van der Plas was in september 1944 een regen anti-Japanse pamfletten vanuit Australische vliegtuigen losgelaten boven Jakarta. Om de Indonesiërs voor het koloniale bestuur te winnen, stond in deze pamfletten de belofte van meer zeggenschap voor de Indonesische bevolking na terugkeer van het koloniale gezag. Maar dat was een gepasseerd station voor een bevolking die streefde naar volledige onafhankelijkheid. Trouw

Dit bericht werd geplaatst in diversen. Bookmark de permalink .

15 Responses to ‘Mijn grootvader werd ‘inlandervriendje’ genoemd’

Jan A. Somers schreef:

29 juli 2020 om 16:48

Het valt mij op dat hier niemand het begrip inlandervriendje in de juiste context plaats, (Indo)Europese aanhanger van de ethische politiek.

Beantwoorden
- PLemon schreef:
  
  29 juli 2020 om 17:40
  
  @ … het begrip inlandervriendje in de juiste context plaatst
  
  # In het Trouw artikel nl voldoende toegelicht en viel deze alinea wel op:
  
  *** In de zomer van 1945 beweerde Van der Plas dat de afkeer van de Japanse bezetter de Indonesiërs reikhalzend deed uitzien naar de terugkeer van de Nederlanders.
  
  Zelfs na het uitroepen van de onafhankelijkheid behield Van der Plas nog even zijn geloof in een terugkeer naar de oude verhoudingen. De Republiek was in zijn ogen een Japans opzetje, een kaartenhuis dat in elkaar zou donderen. “De Indonesiërs houden van de Nederlanders”, verzekerde hij Lord Mountbatten, de hoogte Brit in Zuidoost-Azië. “We zijn hun vader en hun moeder.”
  
  Maar Van der Plas was pragmatisch genoeg om al in het najaar van 1945 Soekarno uit te nodigen voor overleg. Het kwam hem op een Haagse reprimande te staan.
  
  Beantwoorden
- RLMertens schreef:
  
  29 juli 2020 om 21:48
  
  @JASomers; ‘aanhanger van de ethische politiek etc.’- In de Nederlandse pers jr.’20-’30 had men het over ethische ziekte! In 1939 merkte een kritische journalist sarcastisch op; het aantal Nederlanders dat in Indië woont maar niettemin er slaagt volkomen buiten Indië te leven is groot. De jeugd; de volbloed(!) jeugd, begon al op de schoolbanken ‘zorgvuldig van Indië verwijderd te houden’; niet verindischen, aldus de directeur van een Hollands-Indische kweekschool. Ernest Douwes Dekker( neef van), indertijd journalist van het
  Bataviaasch Nieuwsblad schreef vinnige artikelen en nam het voor de Inlanders op. Javanenvriend was zijn bijnaam. Met 2 van zijn Inlandse( naam Indonesië was als vloek voor de overheid) studie vrienden Tj.Mankoesomo en Soe.Soerjajaningrat richtten zij de Indiese(!) Partij op; Indiër los van Holland! – Zij aanhangers van ethische politiek?
  Soekarno noemde DD ; de vader van de Indonesische revolutie!
  
  Beantwoorden
  - Jan A. Somers schreef:
    
    30 juli 2020 om 12:08
    
    “had men het over ethische ziekte!” Heel duidelijk ja! Die politiek werd op vele manieren zwart gemaakt. Een gevaar, vooral voor de Indo! Overvleugeling door inlanders (uiteraard met kleine i) van de lagere en middenklasse Indo’s. Dat bleek ook tijdens de Japanse bezetting. De bestuurlijke machinerie werkte zonder Indo’s zonder problemen.
  - RLMertens schreef:
    
    30 juli 2020 om 16:13
    
    @JASomers; ‘vooral voor de Indo etc.’- Dat was juist ook de bedoeling van het gouvernement! De ene tegen de andere groep uitspelen. De IEV ( gezagsgetrouw) werd wat overmoediger; in hun gedrag tegen de overheid; dus de ethische oproep erbij; de Inlander verheffen. Als tegen blok voor het IEV. Zo ging in die maatschappij! Verdeel en heers! Hoezo zwart maken? Gewoon politiek!
  - Robert schreef:
    
    30 juli 2020 om 21:35
    
    Niemand is onvervangbaar in deze wereld.
RLMertens schreef:

25 juli 2020 om 21:46

@suz.Liem; ‘going native etc’ – Van een oudere Indonesische kennis(nationalist, in het Ned.gevang geweest) vernomen, dat hij ook Pah Djengot(baard) werd genoemd. Sympathiek voor de Indonesiërs. Hield voor de oorlog in de Simpangclub (verboden voor honden en inlanders!) lezingen over de Indonesische cultuur! Die niet door sommige/vele bezoekers gewaardeerd werden. – Het allereerste (!) gesprek met de Republiek Batavia dd. 4/10’45 was tussen vdPLas en moh.Hatta; geen zelfbeschikkingsrecht=dus geen merdeka! Waarop Soekarno dd. 5/10’45 een voedsel boycot afkondigde en bersiap verhevigd werd; boenoeh belanda ! Dit 1e gesprek is door den Haag gedesavoueerd= beschouwd als niet gevoerd(!) en komt dus ook niet onze geschiedenis voor! Van Mook dorst dit gesprek zelf niet aan, vanwege Den Haag’s verbod! (niet praten met de Republiek) Over toetoepen gesproken( doofpot)!
note uit; Indonesië; Chronologisch Overzicht , door mr.P.J. Mommersteeg, uitgave Keesing, Amsterdam 1947 !

Beantwoorden
- Hans Boers schreef:
  
  26 juli 2020 om 07:42
  
  @ Heer Mertens, die wederom de phrase “Verboden voor honden en inlanders” tevoorschijn tovert, op straffe van het feit, dat ik straks ook nog voor koloniaal wordt uitgemaakt door de heer Mertens.
  
  Maar a.u.b., a.u.b., a.u.b.
  Wilt u a.u.b. NIET deze phrase te pas en te onpas overal op betrekken, want wat u schrijft, betrekking hebbend op deze phrase, is pertinent NIET WAAR.
  
  Ik dacht, dat wij ouderen de jongere generaties via bijvoorbeeld een website als dit forum, enige kennis bij dienen te brengen. En verkeerde kennis bij brengen aan de jongere generatie is NIET juist. Want dan kan men net zo goed de Prive en de Weeken en de Story doorlezen.
  
  1) U betrekt de Simpangclub te Surabaja erbij. NIET JUIST.
  2) Op een ander draadje betrekt u het zwembad Tretes erbij. NIET JUIST.
  3) Verleden jaar betichtte u het Oranje hotel ervan dat de eigenaar de heer Sarkies een dergelijk bordje had opgehangen. NIET JUIST. (En zeker niet omdat mijn Armeense familie Sarkies totaal niet racistisch was en nog steeds niet is. Ik classificeer uw aantijgingen wat betreft dit Oranje hotel als smaad !!!)
  Wat wordt het morgen: Een bordje bij de voordeur van Apotheek Simpang? Of soms een bordje bij de ingang van de Wonokromo Dierentuin???
  
  Weest u nu toch voor één keer in uw aanwezigheid op dit forum niet zo stront eigenwijs en onderbouw uw aantijgingen dan eens één keer met degelijke bewijzen. Niet slechts Vom Hören Sagen bewijzen, waar u in uw fanatisme op voort borduurt.
  
  Verleden jaar heeft de heer Bert Immerzeel op de Javapost al heel loud and clear de zaak uit de doeken gedaan.
  
  Beantwoorden
  - RLMertens schreef:
    
    29 juli 2020 om 13:00
    
    @HansBoers;’stront eigenwijs etc.’- Op Javapost heb ik diverse schrijvers/boeken; oa. Marg.Ferguson, Elias in Batavia geciteerd, die aanwijsbaar(!) de borden met teksten aangaven/vermelden! Ook bij de Simpang club lees ; Twee zijden van een waterscheiding door Elien Utrecht, echtgenote van prof.Utrecht blz.42!! waar sultan Hamid op een onbeschofte wijze niet toegelaten werd! Ook alle Indonesische bronnen bevestigen dit! Lees: Beynon; Verboden voor honden en Inlanders! Ook wijlen mijn vader geb. 1912 in Soerabaja opgegroeid/volwassen geworden. Bioscoop loketten met vermelding; ‘alleen voor Inlanders’ was heel gewoon, vooroorlogs! Ik heb bij mijn vakantie bezoeken jr.’80/’90 aan Indonesië heel wat ouderen hierover aangehoord! Waarom ontkennen? Smaad ontkennen? Toetoepen?
  - PLemon schreef:
    
    29 juli 2020 om 14:12
    
    @ Waarom ontkennen? Smaad ontkennen? Toetoepen?
    
    # toch kabar angin ! ?
    
    *** ” Heeft het Tjikini-zwembad een opschrift gehad “verboden voor honden en inlanders” of “verboden voor inlanders en honden”? Nee, nooit. Bestudering van de gebeurtenissen laat geen ruimte voor een andere conclusie. Mochtar Lubis heeft dus nooit een dergelijk opschrift kunnen lezen.
    Waarom niet? We hebben gezien dat het bad aanvankelijk geen rascriterium hanteerde, maar later – onder druk van het publiek – haar reglementen heeft gewijzigd in die zin dat slechts “Europeanen” welkom waren. Gedurende enige tijd heeft dit hoogstwaarschijnlijk ook op de toegangskaarten gestaan. Van overheidswege werd de vereniging hierop pas zeer laat gecorrigeerd. Belangrijk is ook te weten, is dat de vereniging, in ieder geval vanaf 1930, nauwlettend werd gadegeslagen door de inheemse gemeenteraadsleden. Bordjes met teksten als ‘Verboden voor honden en inlanders’ zouden ongetwijfeld gesignaleerd zijn geweest door de inheemse raadsleden en de lokale pers.
    Dat de vereniging het volgende decennia slechts heeft gereageerd door een politiek van pappen-en-nathouden doet aan onze conclusie niet af. De politieke en maatschappelijke omgeving maakte het onmogelijk al te confronterende opschriften te voeren. Het zou de vereniging in een kwaad daglicht stellen, en – misschien niet minder belangrijk – de bedrijfsvoering kunnen schaden. De waterprijzen werden zo ongeveer iedere twee jaar opnieuw vastgesteld door een raad waarin een sterke inheemse fractie zomaar opeens een meerderheid kon behalen, zoals in 1934 toen het rascriterium werd veroordeeld.
    
    “Verboden voor inlanders en honden”
  - RLMertens schreef:
    
    29 juli 2020 om 16:12
    
    @PLemon; ‘kabar angin etc.’- Bij mijn gesprekken hierover met vooral de toen nog levende oudere Indonesiërs oa. oom van een familielid( Nederlands opgeleid!) was het vooral de in Nederlandse taal gestelde, wat hem zo dwars zat en beledigend/woedend maakte. Het was vooral(!) gericht tegen geschoolden! ( een koeli zwemt immers in de kali) Ook dat een hond in zwembad niet werd toegelaten was niet vreemd. Maar juist die samentrekking van de 2 teksten was uiterst beledigend! Ook bron van intense haat tegen het regiem!- Dat de reglementen van Tjekini gewijzigd zijn, geloof ik best. Zoals altijd vormelijk correct! (voor de administratie!) Maar de buitenwacht had daar( zoals gebruikelijk in Indië) zeker geen boodschap aan. Ergo juist een scherpere reactie van ‘ koloniale diehards’,aldus publicist Koch; Een halve eeuw in Indië!. – Marg.Ferguson, Angst op Java; Hfdst.1; ‘ in de middag lagen de straten van het Koningsplein immer verlaten. Er sliepen wat inlanders in de berm. Bij het zwembad hoorde ik van buiten al het plassen en joelen van onze vriendjes; het bord verboden voor honden inlanders, merkte ik nauwelijks op!
    – Kranten in die jr.’30 over de bejegening van inlanders. Waar nauwelijks tegen op werd getreden; Soerabaiasch Handelsblad, redacteur Mozes van Geuns; ‘men zou wensen met een lange zweep dat volkje te kunnen af ranselen om het orde en tucht te leren’. W.Wertheim, juridische dienst in Batavia!; uit een ingezonden brief; ‘hij vroeg zich af of alles wat rechtop liep, er wel aanspraak kon maken om als mens(!) gekwalificeerd te worden’. Javanen likkers was het etiket voor hen, die het voor deze ‘half-apen’ opwierpen’!
    Indonesische prominenten; Mochtar Lubis, gen.Nasution,H. Iman Santoso( ex Rechtshogeschool Batavia) ea.: liegen?
  - PLemon schreef:
    
    29 juli 2020 om 18:13
    
    @ liegen?
    
    # Tja …of een hoax toen? Voor meer info. (Iemand gelezen?)
    Beynon, H C
    Titel: Verboden voor honden en inlanders / druk 1
    ISBN: 9789053301425
    Taal: Nederlands
    Uitgever: Mets en Schilt uitg.
    Bijzonderheden: 2003, paperback
    Er zijn nog 12 ex te koop…bij o.a.
    
    *** https://www.boekwinkeltjes.nl/b/193206511/Verboden-voor-honden-en-inlanders/
  - RLMertens schreef:
    
    29 juli 2020 om 21:18
    
    @HansBoers/P.Lemon; ‘Tretes; niet juist etc.’- Zoiets beweren noopt mij tot bewijsvoering! dr.I.Samkalden, oud burgemeester van Amsterdam, oud. min.van Justitie verbleef tussen 1938 – 1947 in Indië; Uit NRC 17/8-’85; ‘Soerabaja; sociaal leefden wij in een andere wereld, die der Europeanen. Met een kennissenkring; oud Leidenaars, andere academici, en enkele marine officieren. Daarmee bezochten we de Kunstkring en sommige gebeurtenissen in de Simpangse Sociëteit. Indonesiërs zagen wij daar zelden of nooit! Ze konden geen lid zijn. Na mei 1940( Duitse inval; uit ‘verbondenheid’) opgeheven. Maar de zwembaden in de recreatie oorden zoals Tretes(!) bleven eveneens voor Inlanders gesloten!’- Zoals ook wijlen mijn vader dit aan mij vertelde. Ook in de tv.doc. Ridin’on a tiger; over het zwembad Tretes, vertelt een Indonesische journalist dit voor de camera! Voor vele (oudere geschoolde) Indonesiërs is dit verbodsbord de grofste belediging die ze hebben moeten slikken! – Via Googe te zien; dat dit bord met de Nederlandse tekst als ‘een souvenir’ te koop is. Iets voor de ontkenners?
  - PLemon schreef:
    
    29 juli 2020 om 23:26
    
    @ ….dit bord met de Nederlandse tekst als ‘een souvenir’ te koop is. Iets voor de ontkenners
    
    #bord schijnt een djiplak te zijn en onderstaand artikel eerder door Loekie opgespoord.
    
    *** https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=VERBODEN+VOOR+HONDEN+EN+INLANDERS&coll=ddd&identifier=ABCDDD:010870904:mpeg21:a0638&resultsidentifier=ABCDDD:010870904:mpeg21:a0638
  - RLMertens schreef:
    
    30 juli 2020 om 16:30
    
    @PLemon; ‘djiplak etc.’ – Typisch Hollandites; maar zij ……!. Er waren ook verwijzingen naar een park in Hongkong met het bord: dogs and natives not allowed! Het bord in Indië in het Nederlandse gesteld, was voor de geschoolde inlander enorm grievend. Een Nederlandse opleiding achter de rug en toch niet gelijk gesteld! Zelfs op de ziel getrapt.! Zal altijd in de geschiedenis voortleven als een Nederlands koloniaal relikwie! Van apartheid! Valt mij ook op, hoeveel nazaten/adepten zich zo hardnekkig opstellen, dat het niet waar is; een mythe etc.! Waarom eigenlijk? Het is zo gebeurd en wat dan nog? Die tijd van tempo doeloe met mooie herinneringen, maar ook met afschuwelijke zaken is voorbij!