Javabode 1855, …. meer over Toontje Poland
Gearchiveerd onder: diversen
Sla eens een ouwe krant open
Geplaatst op22 januari 2012 door.Indisch4ever
-
*
Voorpagina
*
Het gebeurde ergens in de Indonesische archipel
*
Indischgerelateerde websites
*
Agenda
*
.....
Het gebeurde ergens in de Indonesische archipel16 Reacties
Geef een reactie
-
Indische portretten
ingezonden door de Indisch4ever-lezers.
Heb je nieuws, foto of een oproep?
Mail ons ! -
Somers
Boers-ten Cate
Eschweiler
Hotel Buys, Palembang
Wie is zij?
Gout
Gerelateerd aan Faulhaber?
Blonk
Lemon
Cavalerie KNIL
< Neyndorff
Sleurink
Olive
Bons
Miesje de Boois
Zitter
Vodegel
Sibajak 1958
Krijgsman
Eschweiler
Als ik deze advertentie lees, dan denk ik… wat ben jij een jakkes, Toontje. Dat is toch geen reden om te huwen met haar, met wie je al meer dan 20 jaar samenleeft en moeder is van je 4 kinderen ?
Zie ik dat fout met mijn 21e-eeuwvisie ?
Zou hij dat ook zo in de krant hebben gezet als zij een Europese vrouw was ?
De baby werd gezond geboren in 1833, kreeg kinderen en overleed te Semarang in 1883.
Mijn moeder heeft ook iets dergelijks, maar anders en minder erg. Haar leven begint op twee data, geboortedatum en datum van het geëcht worden. In de ene stamboom wordt de ene datum genoemd, in de andere stamboom de andere datum. Er was geen geld voor een advertentie. Ik weet het niet zeker, maar ik dacht dat het echten nodig was om haar bij de nonnen op kostschool te kunnen doen. Ze woonden afgelegen op hun kleine koffieplantage op de ZW-helling van de Semeroe en mijn grootvader wilde haar naar school laten gaan. Die was er niet in de buurt.
Tja … het was een wondere wereld, die van Nederlands Indië.
Wat zou Toontje P., de houwdegen die nog in Napoleontische oorlogen had gevochten, ineens hebben bewogen zijn moentjie, of njai, te huwen en zijn motieven zo uitvoerig te etaleren in de plaatselijke courant? Voelde hij zijn einde naderen en dacht hij aan het moment dat hij stram in de houding voor zijn Opperste Commandant zou staan? Wilde hij de gemeenschap van Poerworedjo duidelijk maken dat hij de slechtste niet was of was het toch een uitgestelde “mariage d’amour”, een huwelijk uit liefde, omdat hij het tot dan te druk had met vechten? Huwde hij zijn Fientje om haar en hun beider kind nog te verzekeren van een militair pensioentje? Als we alles zouden weten, dan zou er niets meer te fantaseren overblijven.
Ik meen dat ik in het boek van kolonel b.d. Heshusius over het tangsileven in Indië heb gelezen, dat menig Jan Fuselier zijn moentjie huwde om buiten de kazerne te mogen wonen. Aan boedjangs die in concubinaat leefden was dat recht niet voorbehouden. “Mariages d’amour” of “mariages de raison” dus, of van allebei een beetje?
Zo bevorderde de Kompenie in ieder geval dat de Europese militairen niet in zonde hoefden te leven en dat hun kinderen niet als bastaards in de kampong of het weeshuis verdwenen.
Mijn grootvaders zijn in respectievelijk 1854 en 1880 geboren. Zij waren kinderen van de tijd van Toontje P. De jongste van die opa’s, ook Pierre, heb ik nog jaren gekend. Zijn moeder was een “inlandse vrouw”, slechts aan mij bekend onder de naam Mirah. Hij, mijn opa dus, werd pas 6 jaar na zijn geboorte “erkend”. Wat bracht mijn overgrootvader Lodewijk Alexander de la Croix, onderwijzer te Rembang, plotseling tot die nobele daad en waarom heeft hij Mirah de geneugten van de huwelijkse staat onthouden? Toen mijn Opa nog leefde dorst ik er niet naar te vragen. Niet pantas, not done, niet goed prrrraten over deeese.
Van oude mensen en de dingen die voorbij gaan ….. Dat die oude mensen rusten in vrede.
Pak Pierre
Het gebeurde vaker dat iemand zijn einde al voorzag en toen de kinderen erkende, zijn vrouw huwde .
Ik vind dat wel betere huwelijksredenen. De kinderen een europese naam geven, zijn vrouw kreeg pensioenrechten en recht op de erfenis.
Toontje Poland overleed twee jaar later in 1857.
Een achterachterkleinkind van het bruidspaar huwde Tjalie Robinson in 1940.
Zie je nou wel …… eind goed, al goed.
En nu maar gauw kijken of er nog een stukje spekkoek in de dapur ligt.
Pak Pierre
Als we in onze stambomen klimmen komen we geheid van die moeilijke situaties tegen; het is blijkbaar niet anders in die koloniale tijd.
Soms uit liefde, soms uit een soort verantwoordelijkheid en soms uit beide: Indo’s zijn net mensen……maar met al hun talenten hadden ze vaak geen sociaal-maatschappelijke keuze in die gesepareerde wereld.
Ze hebben wel interessante en bijzondere genen voortgebracht.
Dat heeft de geschiedenis inmiddels bewezen, denk ik dan.
Na zulke pikirans spoed ik me ook naar de ijskast/frigidaire….en verdomd…. nog een hele spekkoek, zeg. Maar mag vanwege de goede voornemens dat (nog)niet aansnijden. En dàt is voor een Indo not done….
Spekkoek is net als goede wijn: Hij dient, voor maximaal genot, op de juiste temperatuur te worden geconsumeerd. Voor mij is dat in NL normale kamertemperatuur (want tropentemperatuur energieverslindend en kostbaar). .
Dat betekent dat bij mij – als ik in het rijke bezit van spekkoek geraak – de hele koek in de ijskast verdwijnt behoudens een rantsoentje dat voor consumptie later op de dag is bestemd. Dat gaat in de gewone kast, keurig afgedekt om uitdroging te voorkomen. En dan in quality time, liefst nog met een mok kopi tubruk, genieten van een dunne potong. Ik heb uit armere kindertijden in Semarang nog steeds de gewoonte om zo’n sneetje bijna laagje voor laagje op te eten, nee, te laten smelten op mijn tong.
Laatst kreeg ik van een goede ziel zo’n groene spekkoek, met pandan. Doeh …. wie doet zo’n edele lekkernij zoveel geweld aan?
Pak Pierre
Ah…een connaisseur.
Spekkoek is als de Indische samenleving….. bruin en witgelaagd, heerlijk kruidig, niet droog, gebakken tussen twee vuren…maar altijd smaakvol. Op verschillende manieren te nuttigen: bij de kopi tubruk heerlijk, maar als beleg tussen twee sneetjes vers witbrood…een ware delicatesse.
Maar heb altijd speciale herinnering: zag mijn moedertje eens op de keukenvloer zitten met een arangoventje en kipas…en dan geduldig laagje voor laagje bakken. En ik hielp haar dan…als pannenlikker.
Kijk, en dan is spekkoek nooit meer gewoon spekkoek.
Heb nu ook een speciale lengganan via een Javaans Surinaamse toko, spekkoek gemaakt door een Indische dame: zalig….precies goed.
Heb mijn Hollandse buurman die me af en toe met mijn computer hielp zo’n spekkoek gegeven: he’s hooked. Het was een feest voor die familie (moest hem wel eerst leren hoe te eten…niet hapslok met grote brokken, maar bedachtzaam met kleinere hapjes…). Nu wil hij ook kookles van me….. Hahaha.
Wat die variatie betreft, dat is de commercie: in diverse kleuren en smaken en wellicht per kilo verkrijgbaar. Dat is meer gericht op de nieuwe fastfoodgeneratie denk ik?
Voorzichtig, voorzichtig, awas, awas, hati-hati ……. het is ook de generatie die onze AOW betaalt.
Laat die maar lekker dikke plakken spekkoek met pandan en chocolademuisjes eten.
Pak Pierre
In het nieuws van den dag voor Nederlandsch Indië uit 1921 las ik dit in een advertentie:
Laura had haar naam en die van haar ex-verloofde voluit gepubliceerd, maar dat doe ik even niet, Misschien vinden de kinderen en kleinkinderen dat niet zo leuk,
Tegenwoordig is dit toch ‘notdone’ ?
En toen stond de volgende dag in die zelfde krant:
“Tell Laura I love her, tell Laura I need her”
En zo waren de beginregels geboren van een weemoedig liedje dat jaren later een tophit werd (Neil Sedaka?).
Het mini drama achter die annonce van Laura voltrok zich 80 jaar geleden. Misschien zijn ze weer bij elkaar gekomen en leefden ze samen nog lang en gelukkig. Misschien zijn er (achter)(klein)kinderen die ons meelevende lezertjes (wie heeft er nou niet een keer de bons gekregen?) toch willen vertellen hoe het Laura en haar ex verloofde verder is vergaan.
Of zo’n mededeling van een ontloving of scheiding tegenwoordig “not done” is betwijfel ik. “Alles mag en moet kunnen” is nu toch het devies; een iegelijk gooit haar/zijn privé hebben en houden via TV, de sociale media, couranten en “de bladen” toch met graagte en gemak op straat?
Pak Pierre
Het blijft altijd intrigerend, zo’n officiële afkondiging van een gesprongen relatie….het hoorde zo in die tijd. Dat was netjes en misschien respectvol voor beide partijen? En hoe nu verder?
De heer in kwestie kon zijn oog op haar jongere zusje (Waltzing)Mathilda hebben laten vallen. Pittiger, vrolijker en kon goed dansen… Of Pa zag de bui hangen en stuurde haar naar Holland voor een beter leven? Who knows?
Ach de tijd heelt vele wonden en wellicht flitst er af en toe in beider levens met vele cucu’s nog even zo’n moment van hartzeer of spijt. Maar de rivier stroomt verder…
Tegenwoordig gaat dat misschien per SMS of zo…..
“Not done” houdt voor mij eigenlijk in dat men geen stijlvolle oplossing heeft voor een emotioneel en netelig probleem. En dat zou in deze snelle tijd helaas best ‘comme il faut’ zijn….
Laura was onderwijzeres en ze huwde een jaar later een veel oudere man van wie ze een dochter kreeg. In 1926 scheidde ze van hem en ze hertrouwde in 1929 met een man die ook in de suikerindustrie werkte .
Ze overleed in 1978 in Nederland.
Haar achternaam was Duits, die van haar ex-verloofde was Armeens, die van haar eerste man was Frans en van haar tweede man was Engels. Haar moeder had een Nederlandse naam van haar Belgische vader Nahhhhhhh… multicultureel dus.
Nou …… die eerste man zal dan wel weer een De la Croix zijn geweest. Daarvan waren er nogal wat in de archipel.
Pak Pierre
Niet een de la Croix.
Maar gisteravond kwam ik informatie tegen dat haar ex-verloofde 6 maanden na de breuk overleed.
Ai…. mijn soapfantasie gaat werken… Heeft hij het niet kunnen verwerken ?
Of misschien di sebul, guna-guna?
Pak Pierre